İçimizdeki kahkahaya kıydılar

Yusuf Nazım
T24 | 7 Temmuz 2026

"Diktatörler mizahtan nefret eder çünkü gülünç duruma düşmek, güçlerini yok eder." – Milan Kundera

Bu ülkede yalnız düşünceler değil, kahkahalar da yargılandı. Çünkü iktidarlar bazen en çok gülen insanlardan korkar.

Sanat konuşan çocuklar

1971 yılının Eylül ayıdır. Ankara 1 Numaralı Mamak Askeri Cezaevi koğuşlarından birinde, iki genç insan zaman zaman bir araya gelip söyleşirler. Kimi zaman bir havalandırma sırasında volta atarken, kimi zaman bir ranza altı karanlığında sıcak çaylarını yudumlarken...

“Reis” der genç olanı, “biz edebiyattan geldik, edebiyattan…”

Nazım Hikmet’ten, Ahmet Arif'den bahseder; Bekir Yıldız'dan, Yaşar Kemal'den... Bilgesu Karasu'yu, Fürüzan'ı tartışır, Edip Cansever, Turgut Uyar, Cemal Süreya ve daha nicelerini...

Kendi kuşaklarının talihsizliğinden bahseder:

“Bu yeni kuşak, kültürden de nasibini alamadı. Örneğin, Beethoven'i doya doya dinleyemedi. Ayzenştayn’ın, Pudovkin'in filmlerini bile rahatça, tat alarak izleyemediler. Düşünsene, bir resim sergisini bile şöyle içlerine sindire sindire gezip görme olanağı bulamadılar. Yahu bu çocuklar, doğru dürüst âşık bile olamadılar... Büyük eksiklik bunlar... Büyük eksiklik...”

Dudaklarında sanata, edebiyata ve aşka dair naif sözcükler taşıyan bu delikanlı, bu konuşmadan 7 ay sonra, 25 yaşında devlet tarafından asılarak öldürülür.

Adı Deniz Gezmiş’tir.

Başını taşa çaptı(!)

3 Mart 1991, Ankara.

Konya-Adana yolu üzerinde, uzaktan, yekpare bir mezar taşı gibi görünen binanın bodrum katında; soğuk, nemli bir hücrede ölüm, var olmakla yok olmak arasındaki incecik çizgide bir kez daha sabırsızca dolanmaktadır…

Binadaki Emniyet Genel Müdürlüğü’nün Derin Araştırma Laboratuvarından (DAL) ürkütücü sesler gelmektedir. Boğuk, canhıraş, tüyler ürpertici seslerdir bunlar. Hücreden hücreye yankılanan, kulakları tırmalayan sesler…

Ankara Emniyeti’nin DAL hücrelerinden yükselen çığlıklar, ertesi günün gazete manşetlerinde bir ölüm haberine dönüşür.

Polis kayıtlarındaki gerekçesi, çoğu kez olduğu gibi kısa ve insafsızcadır. Gazete manşetlerinde de aynı kısa ve insafsızlıkta yer alır: “Başını taşa çarparak öldü.”

Evet, böyle der devletin kayıtları. Sorgu sırasında "yer gösterme/tatbikat" için dışarı çıkarıldığında kaçmaya çalışırken başını taşa çarparak ölmüştür genç!

Oysaki ölüm sebebinin "pankreas kanaması" olarak geçtiği Adli Tıp Kurumu raporu öyle demeyecektir. Onun, Derin Araştırma Laboratuvarının özel uygulamaları sırasında çığlıklarını duyanlar, tuvalete polislerin kollarında yürüyemeyecek halde sürüklenerek götürüldüğünü görenler, onca kötü muameleye tanık olanlar da öyle…

O bir emekçidir. Çıraklıktan yetişmedir. Emeğini, alın terini OSTİM’in atölyelerinde, Siteler’in sokaklarında emek sömürüsüne karşı; hak ve adalet için yoğurmuştur.

Bulunduğu her ortamda, çalıştığı her yerde sevilen, örgütlü, devrimci bir işçi önderidir.

O da diğerleri gibi, uzun olmayan ömründe kendisi için hiçbir şey istememiştir. Geleceğe, temiz bir ülke bırakmaktan başka hayali yoktur.

Devlet tarafından öldürüldüğünde 28 yaşındadır.

Adı İmran Aydın’dır.

Geleceğe miras kalanlar

68 ve 78 kuşağı böyleydi.

Ömürlerini, kendileri için hiçbir şey istemeden heder feda eden insanlardan oluşan bir kuşaktı. Kurdukları o büyülü düşlerden çocuklarına miras olarak bıraktıkları sadece kimi isimler oldu.

Özgür, Barış, Devrim, Umut, Deniz…

İmran Deniz Göktaş bu isimlerden biriydi.

Kendisine sorulma şansı olsaydı, devlet tarafından öldürülmüş iki insanın adını aynı bedende taşımak ister miydi, bilinmez

Ardılı olduğu kuşaklardan ona miras olarak kalan sadece isimler değildi. Ülkesine düşkünlük, insan sevgisi, dayanışma ruhu da bu mirasın parçasıydı.

Gençler tarafından düzenlenen bir yaz kampına destek için arandığında bir gösterisinin bütün gelirini, “alın sizin olsun” diyecek kadar yüce gönüllüydü.

Okuduğu İnşaat Mühendisliğini kendine uygun bulmayıp psikoloji okumuş, sinema ve televizyon alanında yüksek lisansa başlamıştı.

Kısa hayat yolculuğunun onu getirdiği yer gülmece olmuştu.

Komedyendi.

İçinden, güzel günlerle bezeli bir ülke geçiyordu.

Sözleri vardı hayata söyleyecek. Söyledikleriyse mizahtı, şakaydı, kahkahaydı.

Şaka da olsa, kelimeleri düşlerinin aynasıydı. Ve o, sahnedeki aynasını topluma tutuyordu.

Aynaya bakan herkes gülüyordu. Kendi düşkün, sefil, acınacak hallerine gülüyorlardı.

Baskının, zorun, adaletsizliğin karşısında kahkahaların gücüne güveniyordu. Alay ediyor, tiye alıyor, gülüyor, güldürüyordu. Otoriterliğin karanlığı, mizahın keskin ve aydınlık zekâsı karşısında tutunabilir miydi?

Adaletin yok olduğu; şiddetin, bastırmanın, zorbalığın zirveye çıktığı zamanlarda, kalabalıkların üzerine ölü toprağı serpilmiş gibi oluyordu.

İşte böyle zamanlarda birilerinin çıkıp insanları güldürmesi gerekiyordu.

O çıktı ve bunu yaptı. Neşeye hasret kalmış insanları güldürdü; güldürürken düşündürdü.

Bazı kabuk tutmuş yaralara iğne batırdı. Yarası olan gocundu, unutanlar utandı, bilmeyenler öğrendi. Birkaç tomar kâğıtla anlatılacakları birkaç sözcüğe sığdırdı. Uzun uzun cümlelerle söylenecekleri, bir mimikle anlattı.

Kahkahanın suçu

Ülkesinin her mevsimi soğuk bir sonbaharı andırıyordu. Yeni gelen her gün hunhardı, acımasızdı.

Kimi zaman devlet o soğuk, o ürkünç, o yapışkan soluğuyla zehir zemberek bir fırtına gibi esiyordu. O ise esprilerini salonlara bırakıyordu. Kahkahalar sığmıyordu o zaman şehirlere.

Oysaki İhbarlar birer sansar gibiydi, bir telefondan bir telefona atladılar. Yarası olanlar boş durmadı, koşturdu. Hakkında bir linç kampanyası başlatıldığında yurt dışındaydı.

Acımasız bir günün şafağında kapısının kırılmasını beklemeden sevdiği ülkesine döndü.

Havalimanında yere ayak basar basmaz, devleti ona hoş geldin dedi!

Eline ters kelepçe, diline devletin mührünü vurdular.

Onu, içinde Karatepe geçen bir şehre götürdüler.

Günün 23 saati gün yüzü görmesin; sese, söze, ışığa hasret kalsın diye kuyu tipi bir cezaevinin karanlığına bıraktılar.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/icimizdeki-kahkahaya-kiydilar,56055?_t=1783412215271

Aklın ayak izleri’nde yolculuklar (2) | Eşkıyalar kesti yolumuzu

Yusuf Nazım
T24 | 23 Ağustos 2024

Aklın Ayak İzleri’nde yolculuğumuz devam ediyor.

Sonraki durağımız Dersim. Ancak Ovacik-Dersim yolu bir motor festivali sebebiyle kapalı. Bizi Hozat üzerinden yönlendiriyorlar. Çaresiz yola çıkıyoruz. Yol boyunca yüksek dağlar, derin vadiler, meşeliklerle dolu ormanlardan geçiyoruz. Nasıl da göz alıcı vadiler, zümrüt yeşiline boyanmış dağlar, hayran olunası bir coğrafya…

Yolu yarıladığımızda ihtiyaç molası için ana yoldan ayrılıp ıssız, toprak bir yola sapıyoruz. İn cin top koşturuyor etrafta. Derken o da nesi? Eşkıyalar kesiyor yolumuzu! Bilmezdik, Dersim’in dağlarında eşkıyalar olurmuş kol geziyor hâlâ.

Kimsiniz, ne arıyorsunuz, nereden gelip nereye gidiyorsunuz…

Şaşkınız. Ovacık’tır, etkinliktir, Dersim’dir, söyleşidir, kitaptır, diye sıralanıyor sözcükler dilimizde...

Kitap isteriz diye tutturuyorlar! Kitap istiyorlar bizden... Evet, evet kitap istiyorlar...

Dersim’de bir dağın başındayız. Güneşin sofrasındayız. Kuş uçmaz, kervan geçmez bir ıssızlıktayız. Böylece aralanıyor bir sohbetin kapısı. Başlıyor akmaya hikâyeler.

Dağ başında bir yazar bulmuşum, kitabını almadan bırakmam

Buralarda yazar kolay bulunmaz diyor Diyarbakırlı Muhammed Ali. Dağ başında bir yazar bulmuşum, kitabını almadan bırakmam!

Gülümsüyorum. Ne de güzel diyor Muhammed. İçimden bir ses mırıldanıyor; ‘sana kurban olam Muhammed.’ 

Diğeri Dersimli Mehmet. Deşt’i soruyorum ona. Dersim’in kayıp kızlarından Emoş Gülver’in kimliğinde yazılı yer. Başlıyor anlatmaya Mehmet. Sene 1938, Pülümür Deresi, Pax Köprüsü, 38 kayalığı... Toplanan köylüler, Harçik çayı, mağaralar… Elini şöyle bir kaldırıp işaret ediyor. 236 köylü gitti bizden, diyor. Hepsi şu kayalıkların arkasından aşağıya…

Karşımızda, yakınlarda bir evin çatısını aktaran iki köylü, iki emekçi. Sohbet uzadıkça uzuyor. Bakın diyor, Mehmet; ben Kürdüm, ben aynı zamanda Aleviyim. Sonra ekliyor Mehmet, ben sosyalistim. Sadece ilkokulu okudum, ancak bir yazarın kitabını alarak ona destek olmak isterim diyor. Başka bir şey demiyor Mehmet.

Sahi Dersim kaç dağ içindeydi, kaç namlunun ucundaydı, dağlarında kaç mevsimin adı yazılıydı. Duyardık, buraların dağlarında eşkıyalar dolaşırmış. Şimdi anlıyorum, Dersim’in eşkıyaları başka olurmuş...

Asfalt yol, bir yılan gibi kıvrılıp akarken önümüzden, düşünüyorum. Bir dağın yamaçlarında, yol kesip kitap isteyen Dersimli Mehmet'in bilgeliğinden öğreniyorum hayatı.

Uzaktan Tunceli tabelası gözüküyor. Burada da aynı motor festivali sebebiyle valilik bütün konaklama yerlerini kapatmış. Arkadaşım Aysel’in bize tahsis ettiği evde kalıyoruz.

Söyleşi ve imza etkinliği ertesi gün Yel Çay Bahçesi'nde. Aklımda, benim bir öyküme ve belgeselci bir dostumun filmine konu olmuş bir hikâye. Sabah erkenden kalkıp yönümüzü dağlara veriyoruz. İçimde beni dürtmekten vaz geçmeyen o hikâyenin izini süreceğiz. Dersim'in kayıp kızlarından Emoş Gülver'in hikâyesi bu. Çocuk yaşlarda bir subaya evlatlık verilen kızın kimliğinde yazan Deşt bölgesine gideceğiz. Kayıp kızlardan birinin ruhu, orada beni bekliyor olacak.

Tülük köyüne varmadan bize yol gösterecek 1938’den kalma yıkık bir karakol olmalı. Köyün muhtarından karakolun üç yıl önce İl Özel İdaresi tarafından satıldığını, yeni sahibinin burayı yıkarak yerine ev yaptığını öğreniyoruz.

Bir süre aradıktan sonra görüyoruz onu. Bir yanımızda, yüksekçe bir yamaçtaki düzlüğe yapılan bir ev. Asfalttan ayrılıp soldaki toprak yola giriyoruz. Etrafta kimsecikler yok. Araç sarsılarak bir süre ilerliyor. Nihayet, bahçesine tel çit çekmekte olan birini görüyor, yaklaşıp soruyoruz. Önce soğuk davranıyor bize.

Deşt, diyoruz, 38 katliamı, kayıp kızlar, Emoş Gülver...

İşini bırakıyor Ferhat. Ceviz büyüklüğünde, avuç dolusu kirazlarla geliyor yanımıza. Hele bir yiyin, diyor, tümüyle organiktir. Düşün peşime diye ekliyor.

Ferhat önde, biz arkada araçlarımız bir dağın eteğinde döne dolana ilerliyor. Duruyoruz. Bir taş ev. Bir tarafta, topraktan yüksekçe bir seki, meşe ağacı, altında bir masa. Oturuyoruz. Şimdi anlatın, diyor Ferhat.

Geçmişinden koparılmış yaşlı bir kadının çocukluğuna götürüyor sözler bizi. Sözcükler yaralı, sözcükler kayıp, puslar içinde sözcükler. Birazdan, Haydar da katılıyor aramıza. Emoş Gülver’in belgeseli çekilirken oradaymış. Burası Veraniz mezrası, Deşt ise Emoş Gülver’in beş yaşında mezraya gelmeden önce yaşadığı yerin adı. Aha, şurada diyor Haydar, biraz ileride, yamaçtaki yıkıntıları işaret ederek. Kırmızı Dağın eteklerinde yürüyen yaralı gölgeleri dinliyoruz ondan; Halvori yolu, 38 kayaları, Pax Köprüsü, Harçik Çayı... Emoş Gülver’in ruhu dolaşıyor aramızda. Ah Dersim, ah Deşt, ah Veraniz, ah benim de büyümüş de yaralanmış ömrüm...

Kazım ve Nezahat Gündoğan, yıllar önce aynı yerde, Dersim'in kayıp kızlarından Emoş Gülver'in hikâyesini çekerken (Hay Way Zaman belgeseli,2013 ) Haydar Gül ile karşılaşmışlar. Onlara rehberlik etmiş, yol göstermiş, yörenin yaşlılarından hikâyeler dinletmiş Haydar. Şimdiyse bize anlatıyor. Ölenler vaktiyle ölmüş zaten, sağ kalanlar da birer birer aramızdan diye ekliyor.

Sohbet giderek koyulaşıyor. Bizi oyaladıklarının farkında değiliz. Biraz sonra arkadan, kahvaltı hazır diyor bir ses.

Taş evin bahçesine geçiyoruz. Tam teşekküllü bir sofra, mahcup oluyoruz. Emekli öğretmen Hüseyin Uçar'la tanışıyoruz. Veraniz’in yenilerinden o. Şimdiki adıyla Suvat Mezrası. Kadınlar görüyoruz, bir eli “ekinde, tütünde, odunda ve pazarda” kadınlar. Sabriye ve Naciye kadının emekçi ellerinin eseri onca şey. Sohbet kahvaltı eşliğinde hararetle sürüyor. Hikâyeler birbiri ardı sıra sökün ediyor. 1938, tedip, tenkil, inkar...

Üstümüzden aç bir şahin uçuyor, ağaçta kuşlar şakıyor, Veraniz mezrasından zaman nasıl da çabuk geçiyor. Etkinlik saati ise giderek yaklaşmada.

Veraniz mezrasında beş güzel insan

Veraniz mezrasında beş güzel insan, beş öykücü, ömürlerinden yaralı beş özge can. Her birine, içinde Emoş Gülver’in de hikâyesinin olduğu Leyla'yı Beklerken kitabımı imzalayıp veriyorum. Ayrılıyoruz. Arkamı dönüp bakıyorum, meşe ağacının altında ellerinde kitap, Sabriye ve Naciye kadın el sallıyor bize. Gidiyorum, lâkin çocukluğumdan yaralanmış ruhum kalıyor geride.

Tunceli şehir merkezine iniyoruz. Yel Çay Bahçesi’nde dostlar bekliyor bizi. Ergin Tekin, Orhan Kurul, İbrahim Yıldız, Yüksel Doğan ve diğerleri...

Akşam serinliğinde başlıyor söyleşi. Deniz Gezmiş, Mahir Çayan, Cihan Alptekin... Aklın Ayak İzleri’yle nasıl bir ilişkisi var bunların? Bağımsız evrim bilimci Oktay Kaynak’la Mahir dolayısıyla kesişen yolumuz. 1968 isyan yılları, Maltepe Cezaevi firarı, kayıp giden yıllar, insan evrimine uzanan bir hikâye; 35 milyon yıl önce yarılmaya başlayan kıta, Afrika’da Büyük Rift Vadisi, kuzeyden güneye yedi bin km süren yarık; büyük tektonik hareketler, binlerce volkan, irili ufaklı yüzlerce göl, giderek zayıflayan tropikal ormanlar...

Haziran’ın sonu. Dersim’de bir çay bahçesi. İnsandan, evrimden, zekâdan yana sözler uçuşuyor havada; bir kitabın sayfaları gibi aralanıyor yeni sorular. Söyleşi bitiyor. Ezber bozan bir anlatı; şaşırmış, meraklı bir kalabalık. Kitapları imzalarken sürüyor sohbet, çepeçevre meraklı dostlar, alınıp verilen telefonlar... 

Vedalaşıp ayrılıyoruz. Elveda Dersim, elveda dostlar, elveda Dersim’in güzel çocukları.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/aklin-ayak-izleri-nde-yolculuklar-2,46084 

Dışarda kar vardı, içerde ölü çocuklar

Yusuf Nazım
T24 | 30 Mart 2019

Özgürlüğe kanat çırpan kelebekler gibiydiler. Nasıl bir yangına uçtuklarını bilmediler.

Sene 1971, Maltepe Cezaevi.

Bir gazeteci, cezaevindeki İlhan Selçuk’u ziyarete gider. Kısa süren hoş sohbetin ardından çıkarken, İlhan Selçuk’a ve tesadüfen yanında bulunan delikanlıya “bir ihtiyacınız var mı?” diye sorar. Selçuk’un yanındaki genç “abi üşüyoruz, bana bir kazak ya da battaniye getirir misin” der.

Gazeteci, “sana battaniye yollarım ama şu kazağı al” der, üzerindeki mavi

kazağı çıkarır, delikanlıya verir.

Kazağı veren kişi, yıllar sonra onun için “çok sağlam bir çocuktu” diyecek olan ve gazetecilik yaşamında “hiç kimseyi satmamış” olan Engin Konuksever’den başkası değildir. 

Delikanlıya gelince. O gün, Konuksever’in uzattığı mavi kazağı alır, hemen üstüne giyinir, “sağ ol abi” der.

Adı Mahir Çayan’dır.

Dünyada 68’in geri çekildiği yıllar, Türkiye’de yükselmeye devam eden bir dalga gibidir. Gençlik daha özgür, daha bağımsız, daha güzel bir yaşam istemektedir. Bunun için DEV-GENÇ örgütlülüğünde gösteriler, boykotlar, grevler yapılır; işgaller ve tarım mitingleri gerçekleştirilir. Devrimci gençler, ülkenin her yanından kendilerine gelen sorunları çözmek için canla, başla çalışırlar. O yıllarda Hakkâri’de Zap Nehri’ne köprü yapmak bile onlara düşer.

Bu sıralarda, üniversiteli gençliğin içinden zeki, gözü pek, civanmert çocuklar çıkmaktadır. Birer gençlik önderi olarak sivrilirler. Bunlardan birisi de, entelektüel zekâsı ve ustaca kullandığı kalemiyle kendisine “kalem efendisi” denilen Mahir Çayan’dır.

Mahir Çayan arkadaşlarıyla piknikte

Ve gökyüzü görünür birden!

Etraf zifiri karanlıktır.

Aylardan beri aynı şeyi yapmaktadır. Genç adam, elindeki çekici kaldırır, indirir, kaldırır indirir… Aniden hiç ummadığı bir şey olur; üzerine boşalan bölük pörçük, toz, toprak parçalarının arkasından gökyüzü görünür birden!

İçini tarifsiz bir heyecan kaplar. Bir yıldız ona göz kırpmaktadır. Büyülenmiş gibi bakar yıldıza. Açılan daracık delikten uzun uzun seyreder yıldızı. İşte tam bu noktada durur, kazmayı bırakır, koğuşa döner. Arkadaşlarına haber verir. Şimdi bekleme zamanıdır.

Beklenen kimdir, niye bekleyeceklerdir?

Tabii ki Mahir’i bekleyeceklerdir. THKP-C liderlerinden biri olarak bir an önce özgürlüğe kavuşmak, darbecilerin mahkemelerinde yargılanan Deniz Gezmiş ve arkadaşlarını idamdan kurtarmak için can atan Mahir Çayan’ı…

Peki ama Mahir nerededir?

*  *  *

Birkaç ay öncesi…

1 Kasım 1971. Selimiye Kışlası’nda, bir duruşma solonu.

Mahkeme kapısı aralandığında içeri, gözleri çukurlarından fırlamış, bembeyaz suratlı, saçı sakalı birbirine karışmış, zayıf, bitkin bir adam girer. İçerdekiler onu, önce tanıyamaz. Güçlükle ayakta durmaktadır. Askerler kollarına girmek istemiş, o ise buna izin vermemiştir.

Sallanarak gelir, arkadaşlarının yanına oturur, mahkeme heyetine dönerek;

“8 gündür ölüm orucundayım. Avukatlarımla görüştürmüyorsunuz! Kitap kalem yasak! Belli ki bizi idam etmek istiyorsunuz. Bilin ki, savunma hakkımı almazsam, benim bu hücreden ölüm çıkacaktır” diye bağırır.

                 

Keçi gibi inatçıdır. Oldukça kararlı gözükmektedir. Verdiği karardan asla esnemeyen bir yanı vardır.

Mahkeme onun, Selimiye’den Kartal Maltepe Askeri Ceza ve Tutukevi’ne sevkine karar verecektir. Artık, ortak savunma yapacakları D koğuşundaki yoldaşları Ziya Yılmaz, Ulaş Bardakçı ve Necmi Demir’le birliktedir. Onun gelişini koğuştakiler, Atilla Sarp’ın yaptığı boğma rakı ile kutlayacaklardır.

İlk işi, THKO koğuşuna giderek kazılan tüneli görmek olan bu genç Mahir Çayan’dan başkası değildir.

“Temizliğe titiz çocuklar”

Hikâye bir halayla başlamıştır aslında.

Koğuş, eski bir çay ocağından bozmadır. İçindekilerse “temizliğe düşkün” çocuklardır. Ya da cezaevi yöneticileri öyle sanmaktadır. Temizlik için istenen tuz ruhuyla erittikleri betonun, sonunda, içinden yıldızları seyredecekleri bir tünele açılacağını kimseler tahmin edemeyecektir. 

O sabah, teybin sesi sonuna kadar açıktır. Ömer Ayna’nın başı çektiği dört kişi halaya durmuştur. Delikanlı, halay ve türküler eşliğinde oluşan gürültü arasında, elindeki çekiçle, bir gece önce dökülen tuz ruhunun erittiği betona ilk vuruşu yapmıştır…

Koğuştakilerin akıllarında tek şey vardır. O da Denizlere ulaşmaktır!

Evet, Deniz Gezmiş ve yoldaşlarına ulaşmak!

İlk çekiç darbelerini çürümüş betona indiren delikanlıya gelince… Cezaevinde, döllenmiş tavuk yumurtalarıyla deneyler yapan; embriyolojik türlerin farklı ortamlarda gelişimi inceleyerek antropolojiye olan ilgisini, cezaevinden çıktıktan sonra tutkuya dönüştürüp 40 ın üzerinde ulusal ya da uluslararası konferans ve makaleler verecek olan Oktay Kaynak’tır. O Oktay ki, geleceğin antropoloji dünyasında tanınacak, insan evrimine ilişkin süreç ve mekanizmaların gizemini çözen, bağımsız araştırmacı bilim insanı olarak adlandırılacaktır.

Onları, Maltepe Cezaevi’nin nemli hücrelerinden özgürlüğe kavuşturacak tünelde, beton zemin çabucak geçilmiş, hava kararmadan önce alttaki toprağa ulaşılmıştır bile.

Cümlesi, iyiyle kötüyü fark etmiş, güzelle çirkini ayırt etmiş gençlerdir. Bir yanlarıyla erken büyümüş, bir yanlarıyla hala çocukturlar. Oktay Kaynak, hayatlarında ellerine çekiç almamış Cihan ile Ömer’le, “amatör kazıcılar” diye dalga geçmekten geri kalmaz. Cezaevindeki dostlukları için, yıllar sonra Oktay, “anlatılması mümkün olmayan, tekrarını da bir daha yaşamadığı bir bağ” olarak tanımlayacaktır.

Soldan sağa Kamil Dede, Ulaş Bardakçı, Mahir Çayan THKP-C davasında.

Gözleri Mahir’de, akılları Deniz’de

Evet, bir tünelin sonundadırlar artık. Gökyüzünde bir yıldız, içerdekilere göz kırpmaktadır. İçerdekilerse, ona karşılık vermek için sabırsızlıkla Mahir’i beklemektedirler. Koğuştakilerin gözleri Mahir’de, akılları ise Deniz’dedir.

Mahir’in Selimiye’deyken aylarca zincire vurulmuş bedeni, başladığı ölüm orucundan sonra iyiden iyiye zayıflamış, takatten düşmüştür. Bu yüzden arkadaşları onu adeta besiye almışlardır. Diğer koğuşlardan günlerce etler, tavuklar, sütler, türlü yiyecekler taşınmaya başlar.

Kendine gelmesi, güçlenmesi için biraz daha zamana ihtiyaç vardır. Bu yüzdendir ki, mahkemede gün boyu süren ifadeler verilir. 12 Mart darbecileri tarafından zaten rafa kaldırılan 27 Mayıs Anayasası’na muhalefetten yargılanmaktadırlar. Savunmalarını, “Gazi Mustafa Kemal’in başlattığı Anadolu ihtilalini” sürdürmek ve 6. Filo’nun bir daha gelemeyeceği, anti-emperyalist bir perspektif üzerine kurarlar.

Cezaevinin futbol sahasında kıran kırana oynanan maçlar vardır… Bu maçlarda iyi futbolculuğuyla bilinen Mahir’de sahaya sürülür. Üstelik bütün paslar ona verilmektedir.

Mahir’i güçlendirmeyi amaçlayan bu maçların bir yararı daha olacaktır. Aylardır kazılan tünelin toprağıyla dolup taşan tuvalet, rögar, yastık ve yataklardaki toprağın yakalanması an meselesidir. Bu toprağın bir kısmı, futbolcuların cepleri, çorapları ve diğer giysileri aracılığıyla futbol sahasına boşaltılır. Her maç yoğun bir toz bulutu içinde, kıran kırana geçer, ortalık toz toprak içinde kalır.

Mahir iyice güçlenmiş, kendine gelmiştir artık. Gökyüzündeki yıldıza göz kırpmaya hazırlardır. Yaşları 20 ila 25 arasında olan bu çocuklar, çıkacakları tünelin ardından, kendilerini geri dönüşü olmayan nasıl bir labirentin beklediğinden ise habersizlerdir. 

Çıkış için çok sert bir toprak paçası kalmıştır artık geride. TKP komünündekilerin, limon sandıklarından bir kütüphane yapmak üzere cezaevi yönetiminden temin ettikleri çekiç, o gece son görevini tamamlamaya hazırdır.

O halde akşama şenlik vardır.

Her biri, kozasından çıkmaya hazırlanan kelebekler gibidirler. Yaşar Kemal ve Dündar Kılıç’ın yolladığı üzümlerden, Mustafa Lütfi Kıyıcı eliyle damıtılmış şarap içilmiş, o gece yıldızlara açılacak yolun başarısı, şimdiden kutlanmıştır bile.

Keyiflerine diyecek yoktur.

Artık özgürlüğe kavuşma vaktidir. Soğuktan, rutubetten, nemden harap olmuş ciğerlerine, tünelin ağzındaki temiz havayı armağan etmekte gecikmezler.

Bu 5 gözü pek insan, 5 yağız genç; Cihan Alptekin, Mahir Çayan, Ulaş Bardakçı, Ömer Ayna ve Ziya Yılmaz, Oktay Kaynak’ın göz ucuyla yıldızları seyrettikleri tünelden kelebekler gibi süzülürler. Artık, gökyüzünde parıldayan bütün yıldızlar onlara göz kırpmaktadır.

Ölümün sıcak koynunda

Oysaki içine kanat çırptıkları özgürlük, onlara kötü sürprizler yapmaya hazır gibidir.

Mahirler, 10 Ocak’ta alırlar ilk kötü haberi. Denizlerin idamları yıldırım hızıyla onaylanmıştır. Kısa süre sonra ise Ulaş Bardakçı’nın öldüğü, Ziya Yılmaz’ın yaralı yakalandığı haberi anons edilir radyolardan. Grup İstanbul’dan Ankara’ya geçer, hemen sonrasında Koray Doğan da öldürülecektir. Bir tünelden çıkar çıkmaz içine düştükleri labirent onları kuşatmaya başlamıştır bile. Mahir’i ülke dışına çıkarmayı önerirler, şiddetle reddeder. Denizler içerdeyken, kendisinin dışarda olamayacağını söyler. Bölge halkı tarafından çok sevildikleri Karadeniz’e geçmekten başka çareleri kalmamıştır.

Amaçları, THKP-C ve THKO kadroları olarak Denizleri kurtarmak amacıyla Ankara ve İstanbul’da yapamadıkları “büyük eylemi” Karadeniz’de yapmaktır. Bir makarna kamyonuyla geldikleri Ünye’den Fatsa’ya geçerler. “Büyük eylem” için bulabildikleri, Ünye’deki NATO’ya ait Radar Üssü’nde görevli, ikisi Kanadalı, biri İngiliz üç teknisyeni kaçırmak olmuştur. Aynı evde kalan diğer İngilizlere ise dokunmazlar. Tarih onları, Tokat’ın Niksar ilçesinin bir Alevi köyünde; adı sonradan Alaköy olarak değiştirilecek olan Kızıldere’de konuk edecektir.

Labirentin, darala darala gelip dayandığı son yerdir burası.

Mahir, gruptaki Ziya Yılmaz ile Ertan Saruhan’ı araçlarıyla Kızıldere’den ayrılıp, izlerini kaybettirmek suretiyle Ankara ve İstanbul’a gitmelerini, bu tarihsel eylemi bütün dünyaya anlatmalarını söyler. Ziya ve Ertan gruptan ayılırlar. Aracı, uzaklarda, kolay bulunamayacak bir yere bırakırlar. Tarihin ne garip cilvesidir ki, yüreklerinin sesi bu ikisini, Ankara ya da İstanbul’a değil, yoldaşlarının kaderinin çizileceği Kızıldere’deki o eve geri getirecektir. Ertan ve Ziya, adım adım sokuldukları ölümün o sıcak koynunda yoldaşlarını yalnız bırakmak istememişlerdir.

Sağken alnından vurularak öldürülen Havacı Teğmen Saffet Alp

Önce Mahir düşer

Takvim yaprakları o gün, 30 Mart 1972’yi gösteriyordu.

Dışarda kar vardı, içerde ise yiğit çocuklar.

Olayın tanığı, evin sahibi yaşlı kadın, yıllar sonra böyle diyecektir; “dışarda kar vardı.”

Ve darbeciler emir komuta zinciri içerisinde çıka gelirlerdi...

Gelenler, haki üniformaları içerisindedirler. Işığı kıra kıra, umudu vura vura, sevinci yara yara gelirler. Arkalarında karanlık bir toz bulutu bırakarak, bir “tavada 80 mermi” yarası açarak gelirler.

Mütemadiyen gelmeye de devam ederler.

Gelenler tepeden tırnağa silahlıdırlar, çünkü darbecidirler! Ne sanattan haberleri vardır, ne müzikten, şiirden ve estetikten. Suçlarını bilerek, korkularını giyinerek gelirler; dalga dalga, akın akın, yağmur gibi gelirler…

Havada ölüm kokusu vardır artık, dağlarda kar.

Önce Mahir düşer.

Çünkü darbecilerin gözünde lider odur.

Gelenler, içerden birisiyle görüşmek istemiştir. Çatı aralığına çıkan Mahir’dir, arkasında Ertuğrul Kürkçü, sonra bir kaçı daha.

Dama çıktıklarında, önce üç el silah sesi duyulmuştur.

Ölüm pusudadır çünkü Kızıldere’de. Darbecilerle konuşmak üzere çatıya çıkan Mahir, açılan kiremitler arasından keskin nişancılar tarafından vurulmuştur.

Ardından yağmur gibi gelmiştir mermiler; ardından ateş, barut ve kan! Merdivenden boşluğunda aşağı yuvarlanan Ertuğrul, yüzünce bir ılıklık hissetmiş, başını yukarı kaldırdığında, çatıya uzanan merdiven boşluğunda, Mahir’in sallanan kolunu görmüştür…

Kan kokulu bir bahar

Sonra susmuştur silahlar.

Kızıldere’nin semalarında gökyüzü kararmaya yüz tutmuştur. Niksar’da analar beklemektedir, yüzleri çocuk, yürekli büyük gençlerin anaları. Bilmezler o gün, kaç ömür daha gençliğinden kurumuştur.

En iyi üniversitelerin en iyi bölümlerinde okuyan, derslerinden tam not alan; ellerinden kitapları eksik olmayan; kimi şair, sporcu, müzisyen; ülkenin idealist gençleri Kızıldere’nin yamaçlarında kırılmıştır.

Bahar kan kokuludur şimdi Kızıldere’de.

Dışarda kar vardır, içerde yiğit çocuklar. Mahir’dir adları, Ömer’dir, Cihan’dır.

Vakitsiz, cenneti fethetmeye kalkışmışlardır; Ahmet’tir, Nihat’tır, Hüdai’dir adları. İçerde yanık kokusu, kan, kesif bir duman.

Önce, yaralı ele geçmiştir Saffet; sonra alnında bir gül, bir yanı akça pak, bir yanı pare pare mermi yarası. Adları Ertan’dır, Sabahattin’dir, Sinan’dır; cümlesi, kolları sıcak düşlü, kadife kanatlı bir uykunun kollarındalar.

Çocuk yüzlerinde masum gülüşleri, birinin üzerinde kanlı, mavi bir kazak.

Dışarda kar vardır, hava keskin, ayaz, içerde ölü çocuklar.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/disarda-kar-vardi-icerde-olu-cocuklar,22102

Yüreğimde bir resmin çığlıkları

Yusuf Nazım
T24 | 18 Mayıs 2018

İstanbul’daydım. Bir martının dayanılmaz çaresizliğini yazıyordum. Olmadı, yarım kaldı, yazamadım!

Bir fotoğraf düştü apansız önüme. Ne İstanbul’da bir martının çaresizliği, ne Mardinli temizlik işçinin yalnızlığı kaldı aklımda. Yalnızca bir fotoğrafa takıldı aklım.

“Filistin” dedi, içimdeki o ses! Yana yakıla, “Filistin!” Hani, bizim o, on sekizinde, on dokuzunda, yirmisinde çocukların koşarak gittikleri ülke vardı ya… Hani, o mazlum toprakların özgürlüğü için hayatlarını tereddütsüz armağan ettikleri ülke… Filistin!

Bir fotoğraf karesinde matlaşmış, anıtlaşmış

14 Mayıs 2018, İsrail'in Filitinli protestoculara saldırısı

Filistin’dendi o fotoğraf. Kıraç bir toprak parçasının üzerinde, dumanları göklere yükselen bir ateşin bulutunun önünde. Tekerlekli sandalyede bir adam. Bacakları yok! Bir fotoğraf karesinde matlaşmış, anıtlaşmış gibi. Elinde sapanı, çeviriyor, çeviriyor, çeviriyor…

“Sene 1949, CHP hükümeti, başbakan Ş.Günaltay, cumhurbaşkanı İsmet İnönü. Türkiye İsrail’i tanıyan ilk Müslüman ülke oldu.”

Aklım bir fotoğrafta kaldı benim. Elinde sapanıyla, tekerlekli sandalyesinin üzerinde tek başına. Kıraç bir toprak parçasının üzerinde… İşgalci İsrail askerlerine tam önünde.

“Yıl 1958, DP hükümeti, başbakan Adnan Menderes. Türkiye ile İsrail arasında Trident adı verilen gizli askeri ve istihbarat işbirliği anlaşması imzalandı.”

Adı Fadi Ebu Salah. 29 yaşında, evli, dört çocuk babası. Bacaklarını, 2008’de Gazze’ye ölüm kusan İsrail bombaları almış. Ayakları yok ama şimdi kolları var. Kolları olmasa ne yazar, belli ki bedeninden büyük yüreği var.

“31 Mart 1994, DYP-SHP hükümeti, başbakan Tansu Çiller, yardımcısı ise Erdal İnönü. Türkiye-İsrail Güvenlik Gizlilik Anlaşması imzalandı.”

Benimse, aklım bu fotoğrafta kaldı. Reuters Ajansı’ndan İbrahim Ebu Mustafa’nın deklanşörü yakalamış görüntüyü. Yer, Han Yunus kentinin doğusunda, İsrail sınırı. “Büyük Geri Dönüş Yürüyüşü” için Filistinliler oradalar. ABD’nin işgal altındaki Kudüs’ü, İsrail’in başkenti olarak kabul etmesini protesto ediyorlar.

“23 Şubat 1996, DYP-CHP hükümeti, başbakan Tansu Çiller, yardımcısı Deniz Baykal. Türkiye-İsrail arasında Askeri Eğitim ve İşbirliği Anlaşması imzalandı.”

14 Mayıs 2018, İsrail saldırısında ölen Fadi Ebu Salah

Fadi Ebu Salah. Toprakları işgal edilmiş bir ülkeye açmış gözlerini. Hep ateş altında kavrulmuş teni, hep barut kokmuş nefesi. On yıl olmuş ayakları yok, on yıldır yürümüyor, on yıldır İşgalci bir dünyaya karşı direniyor! Karşısında ağır silahlarla İsrail ordu askerleri.

Bir türlü alamıyorum kendimi, aklım o fotoğrafta kalıyor benim.

“28 Ağustos 1996, RP-DYP hükümeti, başbakan N.Erbakan, yardımcısı Tansu Çiller. Türkiye-İsrail arasında Savunma Sanayi İşbirliği Anlaşması imzalandı.”

İşgal altındaki dünyanın bütün mazlumları için bir çığlık

Ebu Salah direniyor. Filistin’in taşıyla, bir avuç kalmış toprağıyla, sapanıyla kan ter içinde direniyor. Çirkin bir dünyanın yüzsüzlüğüne, kötülüklerine, ikiyüzlülüğüne karşı; zalim bir dünyanın efendilerine karşı; onların çeklerine, senetlerine, gizli anlaşmalarına, silah tüccarlarına, sahte kınamalarına karşı direniyor; yok yoksul haliyle, yüreğinin demiyle, yarım bedeniyle direniyor!

Benimse bir resim karesinde takılı kalıyor aklım.

“Yıl 2000, DSP-ANAP-MHP hükümeti, başbakan B.Ecevit, yardımcıları M.Yılmaz, D.Bahçeli. MHP’li Milli Savunma Bakanı Sebahattin Çakmakoğlu, İsrail’le bugüne kadar yapılan 13 anlaşmanın tamamının gizlilik dereceli anlaşmalar olmasından dolayı TBMM`nin onayına sunulmamıştır, içeriklerini açıklayamam dedi.”

14 Mayıs 2018, Büyük Geri Dönüş Yürüyüşü'ne İsrail saldırısı

Dört çocuğu, bir de karısını evde bırakmış, işgalin sınırına yürümüş Ebu Salah. İsrailli bir keskin nişancı, namlusunda son model Amerikan dürbünü, çoktan nişan almış, beklemede. Birazdan bir tetik inecek, bir mermi fırlayacak,  bir ateş püskürecek namlusundan, ciuvvv diye bir ses duyulacak…

Dedim ya, o fotoğrafta kaldı benim aklım.

“1 Mart 2005, AKP hükümeti, başbakan R.Tayyip Erdoğan. Abdullah Gül’ün ardından R.Tayip Erdoğan da İsrail’e gitti. Erdoğan Beyrut Kasabı lakaplı Şaron’la görüştü. Şaron ile Erdoğan arasında kırmızı telefon hattı kuruldu ve 60’a yakın ikili anlaşmaya imza atıldı.”

O resim! Fotoğraftaki o çığlık. Toprakları işgal altındaki dünyanın bütün mazlumları için bir çığlık.

Emir ne vakit verildi, tetik ne zaman indi, nasıl ateşlendi barut ve hangi hızla püskürdü ateş?

Hangi tanrının eseri zalimlik, ne zaman kuruldu bu düzen? Kim sürdü namluya mermiyi, kim aldı canını teninden, kim kopardı Ebu Salah’ı yarım kalmış bedeninden?

“27 Aralık 2008 - 18 Ocak 2009, AKP hükümeti, başbakan R.T.Erdoğan. İsrail Gazze’yi günlerce füze yağmuruna tuttu. Saldırıda, yüzlerce çocuk, kadın ve sivil insan öldü. Başbakan Erdoğan ve Cumhurbaşkanı Gül, Gazze saldırısında İsrail’in orantısız güç kullandığını söylediler!”

“İsrailli kadın bakan, Gazze’de insani yardıma gerek yok, dedi! AB, İsrail harekâtının, saldırı amaçlı değil, savunma amaçlı olduğunu söyledi! İsrail saldırıları devam ederken ABD, İsrail’in kendini savunduğunu açıkladı.”

Benimse aklım o fotoğrafta kaldı…

“31 Mayıs 2010, AKP hükümeti, başbakan R.T.Erdoğan. Gazze'ye insani yardım taşıyan, 32 farklı ülkeden 663 yolcu bulunan 6 gemiye İsrail Ordusu saldırı düzenledi. Gazze’nin 130 km açığındaki uluslararası sularda gerçekleşen Mavi Marmara katliamı saldırısında 9 aktivist öldürüldü.“

16 Aralık 2017'de İsrail'in Gazze saldırısında öldürülen Ebu Süreyya

Öldürülen bizim çocuklara gitti aklım

Aklıma başka bir fotoğrafta kaldı bu sefer; 21 Şubat 1973’de Filistin’de öldürülen Türkiyeli çocuklar da. İsrail Ordusu tarafından, mazlum Filistin halkının direnişine destek olmak için Filistin’e giden Kerim Öztürk, Cafer Topçu, Yücel Özbek, Ahmet Özdemir, Bora Gözen, Şükrü Öktü, Ali Kiraz ve Gürol İlban’da…

Bir de Filistin’den dönen, Türkiye’de öldürülen bizim çocuklara gitti aklım! Deniz’e, Hüseyin’e, Yusuf’a. Kendisine, İstanbul’un göbeğinde, Topkapı’da anıt mezar yaptırılan, İsrail’le gizli anlaşmalar yapan Adnan Menderes’e gitti bir de aklım...

“14 Kasım 2012, AKP hükümeti, başbakan R.T.Erdoğan. İsrail Gazze’ye yeniden saldırdı, Hamas’ın askeri lideri öldürüldü, yüzlerce Filistinli öldü. 20 Kasım 2012, AB Zirvesinde Filistin’in seçilmiş hükümeti Hamas kınandı; İsrail’in kendi halkını koruma hakkına sahip olduğu karar altına alındı!”

İsrail saldırısı üzerine Küba ve Bolivya İsrail’i terörist devlet ilan etti. Ekvator, Brezilya, Şili, Peru ve El Salvador büyükelçilerini İsrail’den geri çağırdı.

“29 Haziran 2016, Erdoğan Mavi Marmara için, giderken kime sordunuz dedi!”

Benimse aklım hala o fotoğrafta kaldı!

“19 Ağustos 2016, AKP hükümeti, başbakan Binali Yıldırım, cumhurbaşkanı R.T.Erdoğan. Türkiye ile İsrail arasında yapılan Mavi Marmara anlaşmasıyla İsrail özür dilemediği gibi, Gazze ablukası devam etti, toplamda 20 milyon dolar karşılığında mağdurların İsrail’e karşı dava açmasının önü kapanmış oldu.”

6 Aralık 2017. ABD başkanı Trump, büyükelçiliğimizi Kudüs’e taşıyacağız diye açıkladı.

“6 Aralık 2017. Kudüs kırmızı çizgimizdir dedi Erdoğan. ABD, Kudüs’ü başkent olarak tanırsa, İsrail’le diplomatik ilişkilerimizi keseriz diye ekledi.”

AKP’nin iktidar olduğu 2012 yılında 1,4 milyar dolar olan İsrail’le ticaret hacmimiz, 2017 yılı itibariyle 4 milyar 914 milyon dolara yükseldi!

“14 Mayıs 2018. Trump, BM kararlarına göre işgal altındaki Filistin şehri Kudüs’ü, İsrail’in başkenti olarak kabul etti.”

İsrail Ordu askerlerinin ABD’nin kararını protesto eden Filistinlilere ateş etmesi sonucu 63 gösterici öldü, 2000’den fazlası yaralandı. Tekerlekli sandalyeli Ebu Salah’ın ölümü, gazetelerde küçük bir haber olarak yer aldı.

Meclis el çabukluğuyla toplanıverdi hemen. Ortak bildiri üzerinde bir çırpıda anlaşmaya vardı partiler. Kınadılar! Evet, evet kınadılar! Kaç şiddetiyle oldu kınamaları, bilemedim ama kınadılar!

Benimse hala o fotoğrafta aklım.

Deniz Gezmiş'in Filistin kimliği

Ortadoğu’nun yanık topraklarında bir direniş abidesi

Fadi Ebu Salah.

Elinde sapanıyla tekerlekli sandalyesinin üzerinde. Yarım bedeniyle, Ortadoğu’nun yanık topraklarında bir direniş abidesi gibi yükselmiş, medeniyetin utanç sayfasına adını yazdırır gibi…

O şimdi yaşamıyor!

İkiyüzlülüğün, riyakârlığın, ihanetin dünyasında değil artık.

İsrailli bir keskin nişancının namlusundan çıkan mermiler aldı onun canını.

Birkaç güne kalmaz her şey unutulacak. Haber ajansları politikacıların sahte demeçlerini yeniden taşımaya başlayacak. Şirketlerin dolara ve petrole endeksli senetleri konuşulacak bankalar arası piyasalarda. Ölüm ve işgal haberlerinin yerini, şirketlerin dolara ve petrole endeksli senetleri alacak televizyonların alt yazılarında.

İsrailli keskin nişancılar, bilgisayar oyunlarına benzeyen simülasyonlarında, silahlarının dürbününü doğrultacak Filistinli yeni hedefler arayacak.

Politikacılar, Yenikapı’da miting yapacaklar mesela. Bir zamanlar yapmayı çok sevdikleri gibi, bu sefer de İsrail’i telin edecekler.

Kabarmış iştahlarıyla silah şirketleri, borsada rekor üzerine rekor kıracaklar.

Kürecik Radar üssünden şifreli sinyaller biteviye akmaya devam edecek İsrail antenlerine.

Gazze’nin bir avuç toprağına sıkışmış Filistinli gençlere, sinek avlar gibi yeni taarruzlar yapmak üzere, eğitimlerini sürdürmeye devam edecekler Konya’da İsrail pilotları.

Benimse, yüreğimde bir resmin çığlıkları, hep o fotoğrafta kalacak aklım.

http://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/yuregimde-bir-resmin-cigliklari,19719 

Deniz’in gözlüğü

Yusuf Nazım
6 Mayıs 2017

O Gece, Gemerek’te.

Soğuk bir Mart günüdür.

Havada sulu sepken, karla karışık bir yağmur. Deniz, bir tarlanın içinde, çukurdadır.

Askeri araçların farları çukurun üzerini aydınlatmaktadır. Polisin elinde tabanca, jandarmada tüfek, birbiri ardına mermiler saplanmaktadır çamura ve kara.

Denizse, arada bir başını çıkarıp ateş etmektedir. Öldürmek amaçlı değil. Ya ayaklarının altına askerlerin, ya da başlarının bir karış üzerine.

Nasıl oluyorsa, içinde kıvrıldığı ölüm çukurunda, birden Mayakovsky geliyor aklına:

“Susun artık konuşmacılar, savdınız sıranızı.

Söz şimdi mavzer arkadaşta, şimdi o konuşacak”

Gariptir ama işte bu dizeleri anımsıyor. Rus şairin dizlerini tekrarlıyor içinden, doğrulup bir mermi daha yakıyor.

Tam o anda ölümü düşünüyor. Hâlbuki hiç aklına getirmezdi ölümü. Hiç korkmazdı ondan.

Derin bir sessizlik oluyor bir an. Bu sefer bilimi düşünüyor; bilimi, insanlığın geleceğini.  İki yüz yıl, üç yüz yıl sonrasını. İçinde bulunduğu durum, tıpkı Ionesco'nun oyunları gibi anlamsız geliyor ona. Birden yaşamak gerektiğine inanıyor. Sonra, ölümü düşündüğü için utanıyor.

*  *  *

Mahmut Sabah'ın kitabı

Mahmut Sabah.

Dönemin Hürriyet Gazetesi’nin Kayseri muhabiri.

Deniz’in Şarkışla’da olduğu bilgisi Kayseri’de ona ulaştığında, heyecan içindedir. Gazeteci refleksiyle koşacak, olaya tanıklık yapacak tek gazeteci olarak ekibin içinde yer alacaktır.

Tanıklığını on yıllar sonra kaleme aldığı, “O Gece, Gemerek’te” adlı kitabında anlatır.

Derin bir sessizlik çökmüştür soğuk karanlığın üstüne…

Bütün silahlar susmuştur. Sonra silahını fırlatıp atar Deniz, “çıkıyorum” der.

Ürperti verici o zifiri karanlık, araçların farlarıyla aydınlanmıştır. Silahların doğrultulduğu tümseğin ardından önce başı gözükür Deniz’in. Kürklü yakası, yukarı kalkıktır parkasının. Islak, siyah saçları alnına dökülmüştür. Üç dört günlük sakalı vardır yüzünde. Başını kaldırır, yüzünü göğün karanlık boşluğuna çevirir. Yüreğinin derinliklerinden, uzun soluklu bir iç geçirir. 

Üst üste basar deklanşöre Mahmut Sabah.

O ünlü fotoğrafları armağan eder tarihe.

*  *  *

Askeri bir jeepe alırlar Deniz’i.

Aynı araçta, birlikte olduğu komiser Vedat Özkan mırıldanır:

“Boylu, poslu. Üstelik yakışıklı da… Üzülmemek elde değil” der.

Askeri araçlar hareket etmiş, Kayseri’ye doğru yol almaktadır. Ancak, o hengâmede Deniz’in üstünü aramak akıllarına gelmemiştir.

Kısa bir panik yaşarlar. Yolda dururlar. Deniz’in kelepçesini çözüp aşağı indirirler.

Üzerinde parka ile paçaları çamura batmış kirli, boz bir pantolon, yarı ıslak, yarı çamurlu botlar vardır ayaklarında. Parkanın altında hâki yün kazak, göğüsleri cepli, hâki gömlek giymiştir.

Mahmut Sabah, Leica marka fotoğraf makinesini bir kez daha hazırlar.

Üstünü çıkartarak, tepeden tırnağa ararlar Deniz’i. Tam o esnada, Deniz’in üstünden yere bir şey düşer. Mahmut Sabah ayaklarının önündeki gözlüğü alır, Deniz’in gömleğinin cebine koyar.

Arama biter. Giysilerin tekrar giyilmesine gelir sıra. Gömleğin düğmelerini iliklerken gözlük bir kez daha yere düşer. Mahmut Sabah, alır yeniden cebine koymak ister Deniz’in.

“Yorma kendini” der Deniz, “Sende kalsın. Nasıl olsa benim ihtiyacım olmayacak!”

Fotoğraf: Mahmut Sabah

Ses tonu, ağzından çıkan sözler duygu yüklüdür.

“Madem gömleğin cebinden düşüyor, o halde yeleğin ya da parkanın cebine koyalım” der ve bir kez daha uzatır gözlüğü Mahmut Sabah.

“Israr etme, almam!” der Deniz. “Benden hatıra olarak saklarsın.”

Sadece Mahmut Sabah’ı değil, oradaki herkesi etkileyecek türdendir, Deniz’in ağzından dökülen bu sözler.

Gazeteci olarak o anların tek tanığıdır Mahmut Sabah.

Gözlüğü alır, cebine koyar. Hatıra olarak saklar.

Genç yaşta “umuda yürüyen” bir kuşağın liderlerinden birinin öyküsüne tanıklık etmiştir.

Aradan 42 yıl geçtikten sonra “O Gece, Gemerek’te” yaşadıklarını anlatır.

*  *  *

Darbe yıllarıdır.

Mahkemeler ise darbe mahkemeleri.

Ölüm emirleri çoktan verilmiştir Denizlerin.

Celladı korkaktır, talimatla kırmıştır kalemini.

Yıllar sonra ekranlarda mahcuptur, utangaçtır; suçludur tarihin karşısında.

Bir televizyon programında, Deniz’in yoldaşı karşısına çıktığında, yüzü kızarmıştır, utanç içindedir, talimatla kalem kıran o parmaklar şimdi titremektedir.

Bilir ki, ülkelerinin bağımsızlığından başka bir şey istememişlerdir bu çocuklar.

Bilir ki, talimat aldıkları efendileri, bugün veryansın ettikleri dünyanın haramilerine göbekten bağlanmışlarıdır.

Ve tüm dünya tanıyacaktır bu çocukları; ne şan, ne şöhret peşinde koşmuşlardır.

Hayatlarını ölüme attıkları bu cehennem ateşinde, kendileri için hiçbir şey beklememişlerdir.

Onurlu bir hayattan başka bir istedikleri de olmamıştır halkları için.

*  *  *

Deniz'in gözlüğü

Ne var ki, bir kez kırarlar o gençleri.

6 Mayıs’ta, cesaretini ipe verirler ülkenin.

Nurhak’ta kanatırlar düşlerini çocukların.

Kızıldere’de soldururlar gülüşlerini.

Ve karartırlar bir ülkenin geleceğini.

Sonra, sahte suretleriyle bir kez daha gelirler.

Yeniden ve yeniden gelirler.

Yeni silahlar kuşanırlar, yeni darbeler yaparlar, yeni maskeler takıp daha çok güçlenirler.

Sonra, hep birlikte kıyarlar ülkenin umuduna, geleceğine, düşlerine.

Bentler kurarlar önlerine nehirlerin, kelepçeler vururlar bileklerine.

Göz koyarlar ormanlarına, parklarına, bahçelerine.

O yürekli çocuklar, yoklardır artık!

Bu yüzden rahatlardır.

Rahatlardır ve bir bir kuruturlar derelerini, vadilerini; can damarlarını toprağın.

Betona, ranta ve yağmaya boğarlar şehirleri.

Kirletirler ülkenin vicdanını; renklerini, seslerini, cümle kimliklerini.

Yağmalanır bütün hayalleri ülkenin; kıyılar katran kusar, dereler zehir akıtır, bacalar asit püskürtür üzerimize.

Hep kana bulanır meydanlar.

Ülkenin en güzel çocuklarına, en büyük bedelleri ödetirler. Paramparça ederek etlerini, dört yana savururlar. Karanlık, izbe sokaklarda kıstırıp darp ederler onları, baş eğdiremediklerini ise hapishanelere doldurdular…

*  *  *

1971 yılı Eylül ayıdır.

Ankara 1 Numaralı Mamak Askeri Cezaevi koğuşlarından birinde iki genç, ranza altında, sanat ve edebiyat üzerine konuşmaktadırlar. 

Yazar Erdal Öz, Deniz'in edebiyata bunca yakın oluşuna şaşırır.

“Reis” der Deniz, “biz edebiyattan geldik, edebiyattan”... Nazım'dan, Ahmet Arif'den bahseder; Bekir Yıldız'dan, Yaşar Kemal'den... Bilgesu Karasu'yu, Firüzan'ı tartışır; Edip Cansever’i, Turgut Uyar’ı, Cemal Süreya’yı ve daha nicelerini... 

1960'lı yılların sonlarını hızlı yaşayan; derneklerde, lokallerde, ekonomi ve felsefe tartışan, mitinglerden mitinglere koşan, düşünen, kafa yoran; hiç bir şey yapamamanın öfkesini dağlara vuran genç kuşak için şöyle der Deniz:

“Bu yeni kuşak, kültürden de nasibini alamadı. Örneğin, Beethoven'i doya doya dinleyemedi. Eisenstein'in, Pudovkin'in filmlerini bile rahatça, tat alarak izleyemediler. Düşünsene, bir resim sergisini bile şöyle içlerine sindire sindire gezip görme olanağı bulamadılar.  Yahu bu çocuklar, doğru dürüst âşık bile olamadılar... Büyük eksiklik bunlar... Büyük eksiklik...”

Haklıydı Deniz.

Onlar sanattan, edebiyattan, felsefeden gelmişlerdi.

Okudukları üniversitelerin en parlak öğrencileriydiler, birer dehaydılar. Kimi 3-4 dil konuşur, Dante’den İtalyanca dizeler okurdu.

Kimi dağcı, kimi basketbolcu, kimi maratoncuydu. 

Bale de yaptılar, dans partileri de düzenlediler.

Türkler için de yürüdüler, Kürtler için de.

Tütün için de mücadele ettiler, Pancar mitingi de düzenlediler.

Gittiler, Hakkâri’de Zap Nehri’nin üzerine köprü kurdular.

Son derece esprili, muzip bir gençlikti onlarınki.

Kimi, beyaz at üstünde, sevgilisine serenat yapacak kadar romantikti.

Vurulduklarında ya şiir kitapları çıkıyordu çantalarından, ya da romanlar.

Ölürken, en güzel şarkılarını söylüyor, asılırken Rodrigo’yu söylemeyi düşlüyorlardı.

Öyle de yaptılar.

Onurla yürüdüler idam sehpasına.

Yüreklice geçirdiler urganı boyunlarına.

Hükmedenler boşuna baktılar gözlerine, korkudan eser yoktu.

Cellada bırakmadılar son hamleyi, kendileri tekmelediler sehpalarını.

Son sözlerinde, bir bıçak gibi vurdular kelimeleri dişleri arasından.

Vatanın bağımsızlığına, ülkenin özgürlüğüne, halkların kardeşliğe dair söylediler son şarkılarını.

Ve gülerek gittiler ölümün üzerine.

*  *  * 

Attila İlhan

Sene 1972’dir.

İzmir’de, Karşıyaka’da, vapur iskelesinden biri beklemektedir.

Vapura biner.

Deniz bulanıktır; simsiyah, alçalmış bir gökyüzünün altında hırçın, çalkantılı…

Acı bir yel esintisinin ortasında düşer aklına ilk mısra… 

Adam şairdir, ağlamaktadır.

Vapurda sessiz bir köşe bulup yüksek sesle tekrarlar:

“Bir yangın ormanından püskürmüş genç fidanlardı”

Vapur iskeleye yanaşır, adam iner, rıhtım boyunca mısraları tekrarlayarak yürür:

“Güneşten ışık yontarlardı sert adamlardı”

Kirpikleri birbirine yapışır, iki çift damla süzülür yanaklarından. Mısralar sökün eder birbiri peşi sıra:

“Hoyrattı gülüşleri aydınlığı çalkalardı

Gittiler akşam olmadan ortalık karardı.” 

Kendisi anlatır sonrasını.

12 Mart sonrasının kahır günleridir. 

Bir sabah radyodan duymuştur ağır haberi. Çocuklara kıymışlardır.

Şairdir, yüreği yanmıştır, Attila İlhan’dır o.

Rıhtımda yapayalnızdır. 

Sessizce Denizlere ağlamaktadır.

Tarih 6 Mayıs 1972’dir.

Ülkenin gençleri değil, gençliğidir ipe verilmiş olan.

Adı Deniz’dir, Yusuf’tur, Hüseyin’dir.

Ömrümüzün cümlesidir hepsi.

Bir ülkenin yaralı geleceğidir.

http://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/denizin-gozlugu,17184