İğde ağacının yalnızlığı

Yusuf Nazım
T24 | 16 Mart 2023

“Kuşadası Körfezi’nde, İzmir iline ait Seferihisar Belediyesi’nin sorumluluk alanındaki Dağanbey Sahilinde kesilen iki iğde ağacının çığlığıdır.”

 

Ben bir iğde ağacıyım.

Seferihisar’ın Ürkmez beldesinde, upuzun bir sahildeyim.

Mis gibi kokularım var benim ferah, gelene geçene sunduğum; çiçeklerim var her mevsim ipil ipil açtığım, nadir meyvelerim var ipeksi, yumuşak herkese ikram ettiğim.

Dallarım ve yapraklarım var konuklarıma sohbetlik diyar, sakinlerime soluk olan.

Gölgelerim var benim, oturup duldasında şiir kitapları okunan.

Kökümde tarihim, dibimde toprağım var akça pak. 

Sahilimde oyunlar oynayan şen şakrak çocuklarım var, önümde kumdan kaleler yapan.

Gökyüzümde kanat çırpan martılarım, dallarımda cıvıl cıvıl şarkılar söyleyen kuşlarım var.

Ben bir iğde ağacıyım.

Gelecek kuşaklara miras, her şeyim ben.
 

*  *  *

Bir Şubat günüydü.

Geceydi, geldiler.

Metal ve hızar sesleriyle, çürümüş nemrut nefesleriyle geldiler.

Yapayalnızdım oracıkta.

Sinsi gölgelerini kaldırıma kanırtarak, kötücül seslere, ise ve karanlığa bulaşarak geldiler.

Bir gürültü koptu, sandım ki dağ yarıldı, yürüdü üzerime.

Enkaz altında çırpınırken ülkem, fırsat bilip bir gecede kestiler beni.

Gölgelerim para etmiyordu, beni kollarımdan, dallarımdan dilim dilim doğradılar.

Yıllardır kök saldığım toprağımdan söküp aldılar beni.

Neye uğradığımı şaşırdım, elim ayağım çekildi, korktum.

Kesildi her yanım, kırıldı kolum kanadım, budandım parçalandım; canım yandı.

Bağırdım, bağırdım, bağırdım!

Duyan olmadı, kimseler koşmadı imdadıma; üşüdüm, titredim.

Yalnız başımaydım. Büzülüp kaldım oracıkta; kanadı her yanım; yapraklarım dağıldı, parça parça oldum!

*  *  *

Ahh!

Yavaş bir kentin sahillerinde yaralıyım.

Tarifsiz acılar içindeyim şimdi ben.

Yaralarım var benim Fırtına Deresi’yle, Kaz Dağları’yla, Akbelen’le, İkizdere’yle ortak.

Anılarım var benim geçmişten geleceğe Samos’la Lebedos arasında.

Satsalar, gölgem para etmez benim.

Bakmayın dallarımın arasında efil efil estiğine, rüzgârlarım kâr etmez.

Lâkin henüz doğmamış çocuklara anlatacaklarım var benim.

Diyarbakır’da yıkılmış minare, Gezi parkında ceviz ağacı, İkizdere’de dağa taşa bulaşmış acıyım.

İnsanlığın ortak harcıyım ben.

Alonie’de yitip gitmiş bir anı, Cizre’de yaralı bir güvercin, Hasankeyif’te son Süryani’nin elinde parıldayan gümüşten bir telkariyim ben.

Şimdi gövdem kesilmiş yalnızca köküm kaldı.

Gölgeme sığınmak için çocuklar, gençler, sevgililer geldi; gölgem yoktu!

Meyvelerimden ikram etmek isterdim; iğdelerim yoktu!

Yeşil yapraklarımdan kokularımı sunmak isterdim gelene geçene; yapraklarım yoktu!

Hepsi gitti.

Göğe erişmiş başım, iğde yeşili yapraklarım, gövdem, çiçeklerim, kokum…

Hepsi gittiler.

Dövündüm, durup ağladım, bağırdım, acı çektim, çığlık attım!

Kimseler duymadı çığlığımı.

İğde ağacıydım oysa ben.

Kimseye zararım olmazdı, param pulum yoktu.

Kürsü kürsü dolaşacak hünerim, manşet manşet demeçlerim, kanun hükmünde emirlerim; sözleşmelerim, silahlarım yoktu!

Kendi halinde iğde ağacıydım ben, bana kıydılar.

Cümle kanunların, bürokratların, yönetici ve zabitlerin önünde nasıl da katlettiler beni!

Banka hesaplarının, çeklerin, senetlerin, silahların gölgesinde yok etiler beni!

Demire, çeliğe, mazota boğarak dilim dilim doğradılar, geride yalnızca çırılçıplak köküm kaldı.

*  *  *

İğde ağacıydım oysa ben, yavaş bir kentin sessizliğinde.

Bir gün yeniden geldiler.

Yanlarında demirden makineleri, çelik putrelleri; canıma kast etmiş kanlı menfur elleri, yüksek yerlerden gizli kapalı alınmış izinleriyle geldiler.

Bu sefer ta kökümden kopardılar, yıllar yılı büyüdüğüm toprağımdan söküp aldılar beni.

Nasıl da sızladı içim, tel tel oldu köklerim.

Son kez bağıdım, çırpındım, ağladım.

Kimseler duymadı beni yine.

Motor ve metal sesleri arasında yok oldum.

Sesim kısıldı bağırmaktan, duyan olmadı.

Ben öldüm, sevdiğim bu dünyadan; havamdan, denizimden, kumsalımdan ayırdılar beni, geride bir tek acım kaldı.

Oysa saf bir iğde ağacıydım, insanlığa kocaman ahım kaldı.

Kendime has yeşil rengim, boyum posum vardı; insanlara yemiş, kuşlara yem olacak meyvelerim, güzel bir kokum vardı.

Gecelerim vardı mesela, karşımda Samos Adası, Kuşadası; sağımda Kanlı Ada, solumda Lebedos Yarımadası.

Karanlıkta ayın şavkı düşerdi önüme, gece denizde yakamoz parıltıları, gündüz martıların sesi, gölgemde kitap okuyan sevenlerim vardı.

Şimdi bütün sevenlerim gitti.

Dibimde top oynayan çocuklarım, kumsalda olta atan balıkçılarım, gölgemde şiir okuyanlarım vardı, birer birer gittiler!

Altımda ekmek arası balık yiyenler, yanımda el ele tutuşan sevgililer; cümle adalar, şarkılar, kuşlar, martılar, hepsi gittiler.

Öksüzüm artık, gölgem yok.

Şimdi köksüzüm oralarda, kimim kimsem yok.

Bundan böyle bilin, yokum ben!

Sevdiklerim gittiler.

Geceyle gündüz de gitti; kör oldum, sağır oldum; hiçbir şey duyamaz, göremez oldum, geride zifiri bir karanlık kaldı.

Koparıldım köklerimden, her şeyim gitti; susuz soluksuz kaldım, kurudum.

Islak, nemli toprağımda yalnızca kokum kaldı.

Şimdi gövdem yok!

Dallarım, yapraklarım, gölgem yok!

Toprağımda yalnızca lime lime olmuş damarlarım, kanım, canımın son kertesi, öz suyum; acılar içinde ruhum kaldı.

*  *  *

Ahh!

Şimdi acılar içindeyim, ağlıyorum, bir duyan yok mu?

Yavaş bir kentin ıssızlığındayım, çığlık çığlığayım!

Meyvelerimden yiyenler, kokumu özleyenler, dibimde mola verenler, altımda oturup martıları seyredenler, size sesleniyorum:

Neredesiniz?

Yörelerimde çocuklarını gezdirenler; dallarımda yuva yapan kuşlar, gölgemde uyuyan köpekler ve kediler; yapraklarımda oyalanan kelebekler, böcekler adına soruyorum size:

Niye böyle sessizsiniz?

Ben yokum ama çığlıklarım hala orada, duyun beni!

Sahilde yürüyenler, yanımdan gelip geçenler, önümde diz çöküp hayal kuranlar; denize girenler, eğlenenler, kumsalda güneşlenenler; çantalarında kitaplar, ruhlarında şiirler taşıyan güzel insanlar!

Neredesiniz?

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/igde-agacinin-yalnizligi,39171

En az Karadeniz kadar asi

Yusuf Nazım
T24 | 25 Haziran 2019

“Ben bir müzisyenim, ondan sonra biraz Karadenizliyim ama hepsinden öte bir devrimciyim.”






Sene 2005, aylardan Haziran.

Ayın 25. günüdür.

Biliriz ki “Haziran’da ölmek zordur.”

Bir gün sonra Beyoğlu'nda, İstiklal Caddesi'nde hava buruktur. 

Caddeden aşağıya doğru inenler, kulaklarına çalınan içli bir müziğin ezgilerini duymaktadırlar.

Olağan bir şeydir bu.

Çünkü bilenler bilir. O yıllarda İstiklal Caddesi'nin kimi dükkânlarında müzikler çalar. Birbirinden farklı müziklerdir bunlar; özgün, rock, protest, klasik, sanat müziği ezgileri cadde boyunca yayılır.

Fakat o gün şaşırtıcı bir şey vardır.

Caddede yürüyenler hep aynı müziği duymaktadırlar.

Bütün dükkânlardan, kafelerden, mağazalardan hep aynı müziğin ezgileri yayılmaktadır. Bütün iş yerleri sanki sözleşmiş gibi hep aynı müziği çalmaktadır.

*  *  *


Yamaçtaki çay bahçesinin içinde kaybolmuş gibiydi. Yokuşu koşarak tırmandı. Merdivenleri bir çırpıda tüketti. İkinci kata vardığında soluk soluğa kalmıştı. Ayakkabılarını çıkararak sessizce içeri süzüldü. Küçük, çelimsiz vücuduyla, evin salonunda, yere oturmuş kalabalığı arasına sığmakta zorlanmadı.

Kemençeci Yaşar

Yere diz çöktü, elini çenesine koydu. Gözlerini, salonun öbür başındaki sandalyeye oturmuş adama dikti. Çok geçmeden, adamın kemençesinden odaya yayılan ezgilerin büyülü sarhoşluğuna bırakmıştı bile kendini.

Kemençeci Yaşar’dı o. Arhavi’den gelmişti. Köylüleri kıramamış, yatıya kaldığı evde dillere destan hünerini, kemençesinden çıkan Lazca ezgiler eşliğinde odadakilere armağan ediyordu.

Çocuk aklıyla ruhunun kesiştiği, en sevdiği anlardan biriydi bu. Hiç kaçırmazdı. Kemençeci Yaşar’ın köylerine geldiğini duymuş, koşarak gelmişti.

*  *  *

Çocuk büyüdü.

Uzun süre kemençesi olmadı ama amcasının Almanya’dan getirdiği gitarı ile babasının aldığı mandolini vardı. Onları elinden hiç düşürmedi.

Babasının gönderdiği mandolin kursunda, arkadaşları “mini mini kuşları çalarken o, eve dönüp başka şeyler” çalıyordu.

Lakin yaşadığı topraklarda sevmek, tehlikeli bir serüvendi, bunu ise bilmiyordu. Henüz 9 yaşındayken 12 Eylül 1980 darbesinin gadrine uğrayan babasının kelepçeyle götürülüşüne çocuk gözleriyle tanık oldu.


Ne, “büyük şehir” dediği Hopa, ne de onun Pançol Köyü, düşlerini sığdıracak gibi değildi.

Fotoğraf, Alev Aktürk

Çok geçmeden ona, yola koyulmak düşecektir.

Babadan kalma adalet, eşitlik ve isyanla karışık sevme tutkusu, 1989 yılında, 17 yaşında İstanbul’a gittiğinde daha esaslı bir tutkuya dönüşür. Ve İstanbul’u sever. Her türlü kötülüğüne, kirlenmişliğine ve sertliğine rağmen sever. 1992’de Tarlabaşı’na yerleşir.

Bu şehirde “dünyadaki en önemli değer” diye gördüğü emeği keşfeder. Bundan sonra, hayatı boyunca yoksulların, emekçilerin, ötekilerin dünyasında kalmayı tercih edecektir.

Ruhundaki asilik onu, birinci sınıftan sonra üniversiteyi bırakarak müziğin kollarına savurur. Özgün, protest, rock müzikle uğraşır. Seslerin, notaların ve ezgilerin deryasında, Lazca olan kendi dilinde akmaya başlar. Müziğin büyüleyici melodileri onu, giderek kendi köklerine doğru çekmekte gecikmeyecektir. Zamanla Karadeniz’in farklı renklerini keşfeder. Ezgilerine, Lazca’nın yanı sıra Gürcüce, Hemşince, Megrelce şarkılar katılır. Bunlara ise kemençe, tulum, kaval gibi otantik çalgılarla, gitar, davul gibi enstrümanlar eşlik edecektir.

“Bir çocuğun ormanında yürümek” gibidir artık hayatı. Birçok müzik grubunda yer alır, bazılarını bizzat kurar. Birlikte ya da tek başına birçok albüm çıkartırlar. Asla popüler olma derdi yoktur. Tiyatro ve dizi müzikleri yapar. Emeğini ve ezgilerini daima dışlanmışların dünyasına adamaya gayret eder. 

Ülkesinin damarlarından deli dolu, asi, hırçın bir nehir gibi akar. Yurt içinde ve yurt dışında salonları, meydanları doldurur; binlere, on binlere konserler verir…

*  *  *

Adı Kazım Koyuncu’ydu onun.

Hırçın bir deniz gibiydi ruhu. En az Karadeniz kadar asi, bir o kadar dalgalı, isyankâr.

Fotoğraf, Alev Aktürk

Doğru bildiği her şeyi, çok zorlansa dahi hep yapmaya çalıştı. Yurt dışı konserleri sırasında şiddetli öksürüyordu. Arkadaşlarının ısrarı üzerine hastaneye gitti. 2004’ün son aylarıydı, kanser olduğunu öğrendi.

Doktorlar kendisini fazla yormamasını söylüyordu. 

Durur mu? Karadeniz’in asi çocuğu değil miydi o? Bir devrimciydi. Gözünü açtığında, hayat denilen bir kavganın içinde bulmuştu kendini, bir kavganın içinde yürüyordu.

Aldırmadı. Konserler vermeye devam etti.

Haziran’da ölmek zordu, öyle demişti şair. Lakin olursa eğer, hüzünlüydü de.

Nitekim öyle de oldu.

25 Haziran 2005’te 33 yaşında kansere yenik düştü.

Bir gün sonra ölüm haberi duyulduğunda, İstiklal Caddesi hüzün doluydu. Bütün dükkânlardan; kitapçılardan, kafelerden, barlardan, restoranlardan aynı müziğin ezgileri yayılıyordu. Tüm esnaf adeta sözleşmiş gibiydi. İstiklal Caddesi Didou Nana’yı çalıyor, ince, yanık bir ses tüm caddeyi boydan boya kat ediyordu.

Şarkıyı söyleyen Kazım Koyuncu’ydu.

Hırçın dalgaları olan denizlerin, hırçın akan derelerin, hırçın bakan dağların çocuğuydu o.

Kanser denen illetle amansız bir bilek güreşine girişmiş, dünyanın en büyük çevre felaketlerinden biri olan Çernobil’e şarkılarıyla meydan okumuştu.

Bu dünyanın halklarına; dağlarına, derelerine, denizlerine armağan edeceği daha nice şarkıları varken genç yaşta aramızdan ayrıldı.

"Ben bir müzisyenim,” diyordu bir röportajında, “ondan sonra biraz Karadenizliyim…”

“ama” diye ekliyordu…

“hepsinin ötesinde ben bir devrimciyim.”

Evet, bir devrimciydi o.

Yıldızların altında hep “başka” şarkılar söyledi, hırçın bir nehir gibi aktı, bir fırtına gibi esti.

Bir devrimci gibi dolu dolu, seve seve yaşadı hayatı.

Tıpkı Karadeniz kadar asiydi, ayakta öldü.

(*) Video kaydı, Ümit Kıvanç’ın “Şarkılarla Geçtim Aranızdan” isimli halen D&R’larda mevcut olan belgeselinde yer almaktadır. Kayıt, 1999 yılında Zürih’indeki 10 bin kişinin katıldığı bir konsere aittir. Konserde Kazım koyuncu Lazca, Fırat Başkale Kürtçe, Yelda Emek ise Arapça söylemektedir.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/en-az-karadeniz-kadar-asi,22932

Hasankeyf’ten Çernobil’e ölüm yolculuğu

Yusuf Nazım
T24 | 19 Haziran 2019

Aralarında üç dilde konuşuyorlardı.

Üç dilde türküler söylüyor, üç dilde hüzünleniyor, üç dilde selamlar taşıyorlardı.

Hayallerinden yaralı emanetleri olan dört adamdılar. Kaleye çıkan ve yüzlerce basamaktan oluşan taş merdivenleri güçlükle tırmanmış, soluk soluğa kalmışlardı.

Dicle Nehri’nin kıyısında hava sıcaktı.

El Rızk Camii’nin üzerinde kibirle süzülmekte olan kara kartal bu dört kara noktaya sivri gözlerle baktı.

Birazdan zirveye ulaşacaklardı.

Nitekim öyle de oldu. Üstlerinde maviyle boyanmış bir gökyüzü, altlarında Dicle’nin zümrüt yeşili suları karşıladı onları.

Artık zirvedeydiler. 

Binlerce yıldır nice uygarlıklara bereket taşımış Dicle Nehri, önlerinde kıvrıla kıvrıla akıyordu.

Dört adam, elleriyle güneşi kesmiş, sular altında kalacak bir tarihe kederli gözlerle uzun uzun baktılar.

Göğüslerinde, üç dilde yazılmış dövizler vardı.

Betonla boğulan tarih

Hasankeyf’e saygı

Ata 16 yaşındaydı.

Genlerine musallat olmuş bir hastalık nedeniyle en fazla yirmi yaşına kadar yaşayacağını biliyordu.

Ona, çekeceğimiz belgeselde, dünyada ilk kez bir DMD (*) hastası olarak Hasankeyf’e saygı tırmanışı yapmayı önerdiğimde heyecanlanmıştı.

Nasıl heyecanlanmasın?

O güne dek evinden dışarı çıkmamış Ata, Batman'a gidecek, Hasankeyf’in zirvesine bir tırmanış yapacaktı. Bunun için koca bir ekip seferber olmuştu. Diyarbakır’dan özel yapılmış tekerlekli bir sandalye bile getirilmişti.

Sadece o kadar mı?

Değil tabii! Ata, zirvede uçuracağı uçurtmayla dünya çocuklarına selam gönderecek, üzerinde taşıyacağı üç dilde yazılmış dövizlerle “Hasankeyf’e saygı” duruşunda bulunacaktı.

Dünyanın bütün ajansları bu haberi geçecekti:

“Dünyada ilk kez, bir DMD hastası…”

“Hasankeyf’e saygı…”

“12 bin yıllık tarih…”

“Sular altında kalacak Hasankeyf…”

Kim bilir, dünyada ses getirecek bu eylemle, Hasankeyf sulara gömülmekten, belki de kurtulacaktı…

Olmadı!

Hasankeyf'e saygı

Ata Hasankeyf’e tırmanamadı!

Film çekimleri için gittiğimiz Hasankeyf’te; türbelerde dilek tutup, Dicle Nehri’ne kâğıttan gemicikler bırakırken, kızgın öğlen sıcağının altında yaptığımız çekimler Ata’yı bitkin düşürdü. Onu, nehrin kıyısındaki çardaklarda dinlendirmeye karar vererek, bayrağı biz devraldık.

Bir süre sonra Hasankeyf’in zirvesindeydik.

Göğsümüzde Ata’nın zayıflamış kalbi, ruhumuzda onun heyecanı, ellerimizde ise üç dilde hazırlanmış dövizlerimiz vardı.

“Hasankeyf’e saygı!”

“Ji Heskif’e re rez!”

“Homage to Hasankeyf!”

Türkülerimizi üç dilde söyledik; üç dilde ağıtlar yaktık, üç dilde sorular sorduk, üç dilde sustuk o gün...

*  *  *

Biliyorduk, üzerinde, hasta çocukların izini sürdüğümüz o topraklar ki yanıktı, yaralıydı.

O coğrafya ki, bir zamanlar onlarca dilden söylenirken türküleri, kelimeler tek bir dilde öldürülüyordu artık.

İnsanoğlu ne kadar da doyumsuzdu.

Daha çok buhar istiyordu; daha çok makine, demir ve çelik; daha çok giysi, daha çok telefon, televizyon…

Batman’da, bir nehrin üstünde bir baraj kuruluyor, çağdan çağa koca bir tarih, insan eliyle alenen öldürülüyordu.

Daha çok elektrik istiyordu insan; daha çok enerji, daha çok araba, daha çok uçak, gemi, denizaltı, reaktör…

Hasankeyf sulara gömülmeden önce

12 bin yıllık yaşamı, bir anda, gözünü kırpmadan sulara gömüyordu insan.

Derken, Dicle Nehri’nin kıyısında, Hasankeyf’te bir ölüm yolculuğuna dönüşüyordu yaşam. Açgözlü, sabırsız, aceleci…

İşte o andan itibaren ölüm her şeye bulaşıyordu; dağlara, ağaçlara, kuşlara; börtüye ve böceğe; insanlara…

Tıpkı Hiroşima ve Nagazaki’deki gibi; tıpkı Çernobil ve Fukuşima’da olduğu gibi; Vietnam’da, Afganistan’da, Irak’ta; tıpkı Suriye’de ve dünyanın diğer yerlerinde olduğu gibi…

Geri dönüşü olmayan bir ölüm yolculuğuydu bu.

Dünyanın efendilerinin, bizzat kendi elleriyle başlattıkları.

İnsanlığın bilerek sürüklendiği bir ölüm yolculuğu…

Paranın ve gücün efendileri

Medeniyetin gömdüğü bir tarih

İnsanoğlu, her geçen gün daha fazla elektrik istiyor. Bunun için daha çok barajlar kuruyor, daha fazla rüzgâr ve hidroelektrik santralleri üretiyor; yetmiyor atom santralleri inşa ediyor. Bilim dünyası ve çevre örgütleri ise tüm bunların faydaları ve zararları üzerine hummalı tartışmalar yürütüyorlar...

Geçtiğimiz haftalarda, ünlü Amerikan dizi kanalı HBO/Sky'da, Ukrayna'daki Çernobil nükleer reaktör kazasını konu edinen bir dizi yayınlandı.

Üzerine çokça tartışmalar yapıldı filmin, yazılar kaleme alındı. Kimileri, sosyalist sistemi kötülemenin bir aracı olarak gördü filmi; gerçeklikten kopuşa, tarihsel hatalara, bilinçli çarpıtmalara vurgu yaptı. Kimileri ise nükleer enerjinin tehlikelerine dikkat çektiğini söyleyerek kutsadı filmi.

Gerçekten teknik ve oyunculuk olarak güzel kotarılmış bir filmdi.

Ancak, yönetmenin vermek istediği mesaj neydi? Film, nükleer tehlikeye dikkat mi çekmek istemişti? Yoksa tarihin ilk işçi devriminin ülkesine sinsi bir saldırıya mı niyetlenmişti?

Gerçeği filmin yönetmeni Craig Mazin’in ağzından duymak, belki de en kolayıydı.

Ona göre, “modern nükleer güç tehlikeli değildi. Halkına yalan söyleyen, kibirli ve her türlü eleştirinin bastırıldığı toplumlarda bu gücün kullanılması tehlikeliydi.”

Elbette ki doğruydu söylediği. Ancak, nedense Craig Mazin bunu, ABD ve müttefiklerinin büyük yalanlarıyla Irak’ta öldürülen 1 milyon insan üzerinden anlatmayı denememişti…

Ya da 2.Dünya Savaşı’nda, Hiroşima ve Nagazaki şehirlerine yaşatılan tarihsel dram üzerinden. Malum, ABD, bir kazayla değil; bilerek, ama isteyerek, özel olarak planlayarak yüzbinlerce insanı katletmişti! Crag Mazin, ABD’nin bu iki şehre attığı, insanlık tarihinin ilk atom bombaları üzerinden senaryo kurgulamayı tercih etmemişti.

Ya da bir buçuk milyon insanın öldüğü Vietnam Savaşı ve ABD kamuoyuna söylenen diğer yalanlar üzerinden…

Biliyoruz ki her şey, ama her şey onların marifetiydi.

Paranın ve gücün efendileri, doymak bilmez bir iştahla saldırıyorlardı yeryüzüne. Kemiriyorlar, kemiriyorlar, kemiriyorlardı…

Sulara gömülmek istenen Hasankeyf

İnsanlığın bilerek sürüklendiği bu ölüm yolculuğunda hep onların rolü vardı.

İster Hasankeyf’te, Allianoi’de, Zeugma’da yok edilen bir tarihte; ister köklerinden koparılan insanlar, susuz bırakılan vadiler, havasız kalan şehirlerde; isterse kullanılan atom silahları, nükleer reaktörler, bunlardan üretilmiş türev silahlarının topluca ya da yavaş öldürdüğü hayatta; doğada, tüm canlılarda olsun… Hepsinde onların rolü vardı.

Hasankeyf’in son nefesi

Ata’ya gelince.

Hep umut ederek yaşamış, hayatın ona sunduğu talihsiz oyuna aldırmamıştı.

Tırmanmaya niyetlendiği zirveden dünyaya karşı, Hasankeyf için bir saygı gösterisinde bulunmak istemişti.

Ata ve Hamza kardeşler

En büyük isteği, Hasankeyf’in kurtarılmasındaki derya deniz çabalara küçük bir damla olabilmekti.

Ama olamadı! Buna ne gücü, ne zamanı elverdi.

Aradan 5 yıl geçtikten sonra ölüm, önce, aynı hastalık tarafından bedeni tutsak edilmiş kardeşi Hamza’yı aldı aramızdan.

Sonra Ata’ya döndü yüzünü. 22 yaşındaydı. Daha çok elektrik peşinde koşan bu dünya ona, gençliğini yaşatacak nefesi çok gördü.

Geçen hafta ise bir haber düştü ajanslara. Hasankeyf’i sular altında bırakacak Ilısu Barajı’nda su tutulmaya başlanacaktı. Bütün hazırlıklar tamamdı. Ata’dan sonra Hasankeyf’te son nefesini verecekti.

Son anda alınan bir kararla şimdilik ertelendi.

Ne demeli; umut ve umutsuzluk…

Tıpkı bir yarışa benziyordu bu ikisi. Umutsuzluğu yenmedikçe, umudu yakalamak zor oluyordu.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/hasankeyf-ten-cernobil-e-olum-yolculugu,22860

Bir avuç tohum

Yusuf Nazım
T24 | 6 Eylül 20018

Ege’de bir cumartesi günü. Dolmuş, Ulamış Köy Meydanı’nda durdu. Kadın, telaşla dolmuştan indi. Gecikmiş olduğunun endişeli izlerini taşıyan alnındaki çizgilere öğlen güneşinin sıcaklığı sinmişti. Elinin tersiyle alnını sildi. Acele ve küçük adımlarla geldiği fırından eli boş dönen insanları görünce endişesi bir kat daha artmıştı. Tezgâha yanaştı, “Oğlum iki ekmek!” dedi.

Yoktu! İki ekmek değil, tek ekmek dahi yoktu! Karşıyaka’dan yola çıkıp önce vapur, sonra dolmuşla yaptığı yolculuktan sonra eli boş dönecek olmanın sıkıntısı, gri bir bulut olup yüzüne yapışmıştı. Bir süre ne yapacağını bilemez halde ayakta öylece bekledi. Sonra, köy meydanındaki gölgelik ağaçlardan birinin altına yürüdü. Sandalyeye oturdu, çantasındaki suya davrandı…

Anadolu köylüsünün toprağa olan borcu

Karakılçık buğday başağı

 “Al” dedi yaşlı adam. Çeyizlik sandığa benzeyen kutudan çıkardığı el büyüklüğündeki çıkını yanındakine uzatarak.

Ardından, “Evladım” diye ekledi, “dedelerimizden, atalarımızdan bize mirastır bu; evlenen kızlarımızın çeyizi, oğullarımızın en değerli sermayesidir. Kıymetini bil, sakla, yapabilirsen çoğalt…”

Bu tembih, Anadolu köylüsünün toprağa olan borcu, kalan ömründen geriye bıraktığı vasiyeti gibidir.

Genç adam, çıkını yavaşça açtı. İçindekileri tane tane avucuna boşalttı. Bez torbadan boşalan kahverengi buğday tanelerine, sanki birer inci tanesiymiş gibi baktı…

*  *  *

Olay 2011 yılında yaşanır. Seferihisar Belediyesi’nin tarım görevlisi adam, elindeki çıkınla, köylünün evinin önüne çıkar. Ağustos sıcağı, tepelik bir yerdeki Gödence’de etkisini nispeten hafif hissettirmektedir. Gölcük Köyü ile Gödence arasındaki derin vadiden yol alan rüzgâr Gödence eteklerini yalayarak köyün sokaklarını dolaşır, genç adamın yüzüne dalga dalga çarpar.

Elindeki çıkında bir avuç tohum bulunmaktadır. Yüzyıllar boyu Ege toplumlarının sofrasına katık olmuş, zamanla ekim alanları daralmış, 2006 yılında çıkarılan bir yasadan sonra üretim alanlarından tümüyle yok olmuş Karakılçık buğdayının tanelerinden başka bir şey değildir bu çıkındaki...

Yerli tohum ticaretinin yasaklanması

Karakılçık buğday tarlası

29 Ağustos 2018. İzmir’in Seferihisar ilçesi. Bu küçük içe, Türkiye Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası’nın 17.Yaz Kampı’na ev sahipliği yapmaktadır. Turgut Köyü’ndeki panelde ‘Alternatif Yerel Yönetim Modelleri ve Tohum Politikaları’ tartışılmakta. Seferihisar, Ovacık ve Menteşe Belediye başkanları Mustafa Tunç Soyer, Fatih Mehmet Maçoğlu ve Bahattin Gümüş konuşmacı olarak paneldeler.

Seferihisar Belediye Başkanı Tunç Soyer, “İnanılmaz ama gerçek, 2006 yılında hükümet, yerli tohum satışını yasakladı!” diye çığlık atıyor. Bu yasağın, dünyayı bir ahtapot gibi saran yabancı tohum tekellerinin, Türkiye’deki iktidar erkine nüfuz etmesinin bir sonucu olduğu konuşuluyor panelde. Dünya çapındaki bu kuşatmaya karşı, her üç belediye de tohum dernekleri ve bankaları kurmaya yönelmişler. Her sene tohum takas şenlikleri düzenliyorlar.
 

Seferihisar Belediyesi 31 Mart’ta gerçekleştirdiği 8.Tohum Takas Şenliği’nde yüzbinlerce yerli tohumun birbiriyle takas edilmesini sağlamış. Menteşe Belediyesi ise 21 Nisan’da 6.Tohum Şenliği’ni gerçekleştirmiş durumda.

Tunç Soyer, “Belediyenin tarım görevlisi, getirip masama koyduğunda, bir avuçtu” diyor. “İşte bu bir avuç Karakılçık tohumuyla yola çıktık. Sevdik onu; tane tane çoğalttık, çimlendirdik, birkaç yıl sonra bu tohumlardan 20 ekmek üretmeyi başardık.”

Karakılçık buğday ekmeği, içinden kepeği alınmamış unla ve ekşi maya ile yapılan, katkısız, küflenmez, bayatlamaz bir ata ekmeği. Geçenlerde ikincisi düzenlenen “Ata Ekmeği ve Armola Şenlikleri’nde Ulamış Köyü’ndeki taş fırında pişirilen 4000 ekmek tüketilmiş.

28 Kasım 2009 tarihinde Türkiye’nin Citlaslow kentler (Yavaşkent) birliğine üye olan ilk belediyesinin başkan Tunç Soyer vahşi kapitalizmin dizginlenemeyen saldırısına karşı yerellerdeki mücadelenin önemine vurgu yapıyor. 8 tezgâhla başlayıp 400 tezgâha ulaşan bedelsiz köylü pazarlarından, tüketiciye aracısız ulaştırılan ürünlerden, kooperatifçilik deneyimlerinden bahsediyor…

Alternatif Yerel Yönetim Modelleri ve Tohum Politikaları,
Turgut Köyü, Seferihisar, 29 Ağustos 2018

“2011 yılında Can Yücel Tohum Merkezi’ni kurarak başladığımız bu mücadelede bugün devletin verdiği fiyatın iki katına, belediye alım garantili olmak üzere 500 dönümlük bir üretime ulaştık.”

Ovacık Belediyesi’nin komünist belediye başkanı Fatih Mehmet Maçoğlu’nun konuşmaları ise esprilerle dolu. Bu küçük ama hayalleri büyük beldenin başkanı, popülaritesini belli ki, biraz da sıcakkanlılığı ve samimiyetinden alıyor.

Seçildiği günden beri makam odasının kapısı herkese açık. İlk iş olarak Ovacık’a kurduğu çocuk kütüphanesine, sonradan iki kütüphane daha eklemiş. Çocukları bir saat kitap okumaları karşılığında bir saat bisiklete bindiren, mercimek ve nohut ekerek geliriyle öğrencilere burs veren; makam aracı kullanmayıp toplu taşımayı ücretsiz yapmak suretiyle bir ilke imza atan ülkenin tek komünist belediye başkanı o.

Ülkede en ucuz su, onun ilçesinde satılıyor. Organik nohut, kuru fasulye ve patates, ilçesinin adıyla bir markaya dönüşme yolunda hızla ilerlemekte. Maçoğlu, 1979’daki Terzi Fikri Sönmez’in Fatsa’sındaki yönetim modelini örnek almış. Önemli kararları, kurmuş oldukları halk meclisleriyle birlikte alıyorlar. 45 günde bir toplanan halk meclislerinin amacı, olabildiğince ortak bir akıl ve emekle ilçeyi yönetmek.

Maçoğlu topraklarındaki söndürülemeyen yangınlardan bahsediyor, “üretim, emek, mücadele, inanç” sözcükleri yayılıyor meydana... 

Yaralı bir ülkenin ağır yaralı coğrafyası

Dolmuş, Ulamış tabelasını arkasına alarak İzmir yönüne dönüyor. Yolun sol tarafında, birkaç kilometre içeride, Turgut Köyü Meydanı’nda maviye çoğalmış bir kalabalık. Haritacılar, mühendisler, köylüler, belediye başkanları. Hummalı bir tartışmadalar. Dünyayı bir ahtapot gibi saran canavarın kollarından kurtulmanın yollarını arıyorlar.

Yüzlerce kilometre uzaklarda, Dersim’de, Şırnak’ta Beyaz Dağı’nda ve başka başka yerlerde toprağın üstü için için yanıyor. Ne ışık hızında yayılan imdat çığlıkları, ne itfaiye araçları; ne arazözler, on beş dakikada havalanan yangın söndürme helikopterleri... Burası, yaralı bir ülkenin ağır yaralı coğrafyası. En ince yanından ağır ağır kanıyor...

Dolmuş Düzce Köyü’nü geride bırakarak Güzelbahçe’ye doğru yol alıyor.

Kadın, kucağında bir demet buğday başağı, başını cama yaslamış dışarıya bakıyor. Dolgun, iri, kahverengi başakları her okşayışında, gözlerinde geçmiş anıların izleri parıldıyor. Sağ tarafta, bir zamanlar Gödence Köyü’nden yola çıkmış bir avuç çeyizlik buğdayın hikâyesi; dönüm dönüm Karakılçık buğday tarlaları halinde uzanıyor…

Yaşamsa, her şeye rağmen içten içe coşku dolu. Bir süredir, derin hüzünler yurdu ülkemin bu küçük coğrafyasında, sabırsız bir inatla, yeni baştan doğmuş gibi hilesiz, cesur ve direngen. Hele bir dokunsan toprağına bin vermeye hazır, biraz sokulsan nasıl da cıvıl cıvıl, hele bir dinlesen nice hikâyeler saklı…

http://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/bir-avuc-tohum,20381

Gülümsemesi bize kaldı

Yusuf Nazım
T24| 13 Şubat 2018

“Taşı delen şiddeti değil, sürekliliğidir.”

Latin atasözü

Bugünlerde, çocukluğundan yorulmuş gibi ruhum. 

Yaralı ve tedirgin.

Sabahın eşiğinde, kuru ayazlara kulak veriyor kalbim.

Ne vakit gelecek o müphem karanlık, hangi kapıyı destursuz çalacak, nasıl hoyratça davranacak?

Hangi güzel insanı en ince, en kırılgan yanından ele geçirecek; alıp götürecek aramızdan, kestiremiyorum.

*  *  *

1990’lı yıllardı.

Kdz.Ereğli-İstanbul arasında mekik dokurken her seferinde geçerdim o yoldan.

Dilderesi Tüneli’nden İstanbul yönünde çıkıp arabayı aşağıya doğru saldığımızda heybetli, kirli gövdeleriyle üzerimize üzerimize gelen fabrikaları görürdük.

Vadiyi kaplayan zehir bulutunun içinden geçip yokuşu tırmanırken camları sıkıca kapatmayı ihmal etmezdik.

Bu bile yetmezdi, dışardaki amonyağa, sülfüre, kükürte doymuş kirli havanın genzimizi yakmasına.

Vadinin yamaçlarında, bezgin, soluk suretleriyle dizilmiş gecekondular olurdu. Buralardaki insanların nasıl olup da bu zehir bulutunun içinde yaşadıklarını düşünür, şaşardım.

Dilovası’ydı burası.

Emek ve sermaye arasındaki o muazzam çelişkiyi ifşa edercesine her türlü fabrikanın plansız, programsız olarak kendine bir yer bulduğu Kocaeli’nin sanayi vadisi. 

Onur Hamzaoğlu’nu işte o yıllarda tanımıştım.

Üniversitede halk sağlığı uzmanı bir hocaydı.

2011 yılında Kocaeli’nin Dilovası ve Kandıra İlçelerinde Yaşayan Gebelerden Doğan Bebeklerde Ağır Metal Maruziyeti ve Büyüme Gelişme Durumu üzerine bir araştırma projesiyle dikkat çekmişti. Bölgede daha önce 1995-2004 yılları arasında 493 ölüm vakasının yüzde 32'sinin kanserden kaynaklı olduğunu kanıtlamıştı.

Türkiye ve Dünya ortalamalarının çok üstünde bir orandı bu. Bebeklerin kanında, dışkılarında, daha ötesi emziren kadınların sütünde dahi ağır metallerin tehlikeli oranlara yükseldiğini belgeleriyle ortaya koymuştu.

Vardığı bütün bu çarpıcı sonuçları halkıyla paylaşmış, böylece ağır bir suç işlemişti!

Üç gün önce, gözümü açar açmaz Tweetter’daki haber metinlerinde rastlamıştım ona.

Bir sabah vaktiydi; aydınlıktan önce çalmışlardı kapısını, fotoğrafından hemen tanımıştım.

Yüzünde kocaman gülümsemesi vardı.

*  *  *

Dilovası, dünyayı bir ahtapot gibi saran devasa tekellere bağlı şirketlerin, temizlik sektörü devlerinin, ağır sanayi tesislerinin bulunduğu bir yerdi.

Onur Hamzaoğlu, işte bu yerde, arının kovanına çomak sokmuştu!

Üniversitesi, hakkında soruşturma açmış, Kocaeli ve Dilovası belediye başkanları tarafından anında şikâyet edilmişti.

Oysaki o, hiçbir kişisel çıkarını, halk sağlığının önüne koymayan biriydi.

İlaç şirketlerine danışmanlık yaparak milyonlar kazanmak yerine, halkının sağlığına adamıştı kendini; bilime, insanlığa, öğrenci yetiştirmeye…

Davalar yıllar sürmüş, sonunda üniversitenin verdiği cezalar iptal edilmişti. Kocaeli Büyük Şehir Belediye başkanı ise Onur Hoca’nın bilimsel kimliğine hakaretten mahkûm olmaktan kendini kurtaramamıştı.

Belediye başkanına karşı açtığı tazminat davasını kazandığı mahkemeden çıktığında, yüzünde, kendini bilime ve halk sağlığına adamış birinin o gururlu gülümsemesi vardı.

*  *  *

Sonraki yıllarda bilime ve halka adanmışlığından asla ödün vermedi.

Aynı zamanda bir 28 Şubat mağduruydu o.

Üstelik şimdi, bir de barışa adamıştı kendini. İmzaladıkları Barış Bildirisi’yle ülkedeki 1128 akademisyenle birlikte, o da Kocaeli Üniversitesi’ndeki 21 akademisyenle savaşsız bir ülke istedi.

Ancak, barış istemenin suç olduğu bir ülkede yaşıyordu.

Bu yüzden istediği şey suç sayıldı!

Hakkında soruşturmalar açıldı. Kocaeli Üniversitesi’ndeki barış talebini dile getiren 19 akademisyenle birlikte 1 Eylül 2016’da görevine son verildi.

Adı aklıma kazınmıştı bir kez, rastladıkça ilgiyle takip ediyordum onu.

2016 Kasımında Halkların Demokratik Kongresi'nin (HDK) 7. Genel Kurulu’nda  Gülistan Koçyiğit’le birlikte yeni eş sözcü olarak seçilmişti.

Geçenlerde, “savaş bir halk sağlığı sorunudur” diye bildiri yayımladıkları için TTB Merkez Konseyi üyeleri gözaltına alındığında; bir aydın, bilim insanı, halk sağlığı uzmanı olarak meslektaşlarının arkasında durdu; savaşa karşı barışı savundu, ölüme karşı yaşamın safında yer aldı.

Belli ki bu yüzdendi, sabahın kör karanlığında çalmıştılar kapısını.

Yüzünde yine o babacan gülümsemesi vardı.

*  *  *

Onu yakından tanıyanlar bilirdi.

Almasını değil, vermesini seven, ayrıcalıklı olmaktan hoşlanmayan; sözünün eri, sonuna kadar güvenilir, kibar, sesini yükseltmeden konuşan bir insan ustasıydı o.

Epidemiyolojinin Türkiye’deki guruları arasındaydı. Halk sağlığı denince, akla ilk gelecek birkaç kişiden biriydi.

Çeşitli üniversitelerde toplam 8 tezin yöneticisi, 16 projede görev almış, 5 bilimsel kuruluşun üyesi; uluslararası alanda 1, ulusal çapta 9 ödül sahibi…

Şimdiye kadar 18 kitabı basılmış, uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış 18 makalesi bulunan, diğer indeks kapsamından 6 yayın sahibi…

Daha sayayım mı?

36 bilimsel makalede eserlerine atıflar yapılmış, 17 uluslararası bilimsel bildiri yayımlamış, ulusal hakemli dergilerde yayımlanmış 121 makalesi bulunan…

Bitmedi, dahası da var; basılmış 3 uluslararası kitapta bölümleri olan, ulusal bilimsel toplantılarda sunulan ve bildiri kitaplarında basılan 8 adet bildiriye sahip, SCI, SCI Expended, SSCI Kapsamındaki 5 tane hakemli dergide görev almış, 6 ayrı bilimsel dergide sorumluluk üstlenmiş bir eğitimci, bilim insanı, profesör. 

Meslek örgütü Türk Tabipler Birliği’ne büyük emekler vermiş, 40 yıllık Toplum ve Hekim Dergisi’ne uzun yıllar editörlük yapmış ve buradaki görevini dünya yıkılsa aksatmamış disiplinli, çalışkan bir görev adamı.

Ama bütün bunlardan önce gelen bir özelliği var; İNSAN!

Bir sabah uyandığımda, kapısının erkenden çalındığını öğrendiğim, haber metinlerinin altından bana gülümseyerek bakan, işte bu insan canlısıydı.

Gözlerinde ise kocaman gülümsemesi vardı.

*  *  *

Onur Hamzaoğlu.

Kocaeli Üniversitesi profesörlerinden.

Halk sağlığını tehdit eden çok önemli bir durumu ortaya çıkaran bir bilim insanı.

Başka bir ülkede olsa, el üstünde tutulur, başa taç edilirdi.

Oysa ki öyle olmadı!

Çünkü, çoktandır çürümüştü ülkenin yüzü.

Ve ülkenin çürüyen yüzünde, ayaza kesmiş sabahlar ürkütücüydü.

O üzülmedi!

Gittiği her üniversitede tek tek bütün öğrencilerinin sevgili hocası oldu.

Halkın, Dilovası’nda başının tacı, Gebzeli kadınların Hamza Babası’ydı o.

Lakin sabahın gün değmemiş karanlığında Salacak’ta bir evin kapısına dayandıklarında kapıyı açan oydu.

Yüzünde, yine gülümsemesi vardı.

*  *  *

Hoyratça çalmışlardı evinin kapısını.

Davranışları kaba, sözleri hadsiz, tavırları ölçüsüzdü.

Onurlu, ödün vermez bir insandı; eğilmedi, geri adım atmadı.

Haklarını hatırlattı onlara.

Gelenlerin ancak galoşla izin verdi içeri girmelerine.

Sakindi, soğukkanlıydı.

Temiz, siyah deri montunu giydi; belki de ilk defaydı, kravatını takmadı.

Evinde arama yapılırken, çayını içti, kahvaltısını yaptı.

Arama yapanlar evlerinin bilimle, sanatla, insan kokusuyla dolu olduğunu görerek şaşırdılar.

Sağlık politikaları ve eşitsizlikler gibi sayısız bilimsel çalışmanın yanından geçtiler.

Zorunlu Göç Yaşayan Ailelerin İkinci Kuşak Üyelerinin Sağlık Durumuna ilişkin proje dosyalarını görmediler.

Yoksulluk ve sağlık üzerine çalışma dosyalarını, şöyle bir göz ucuyla süzdüler.

2016 yılında Kocaeli’de 21 barış akademisyeni olarak gözaltına alınıp serbest bırakılmışlardı.

Onları desteklemek üzere gelen ve gözaltına alınan son öğrenci de bırakılıncaya dek mahkeme kapısında bekleyen yine oydu.

Onun, o sonuna dek sahiplenici, o mazbut, o naif yanına hiç yaklaşamadılar bile.

Yüzünde, kocaman gülümsemesi vardı.

*  *  *

O bir barış savunucusu, yaşam sevdalısıydı.

Barış savunucularının silahı olur muydu peki?

Elbette ki olmazdı!

Onların silahı değil, kalemi olurdu; sesi olur, sözü olur, şiiri olurdu. Öğrencilerine verilecek dersi olurdu onların!

Ararsanız eğer, evlerinde en çok kitapları bulunurdu. En değerli hazinelerini ise yüreklerinin en kuytu zulalarında saklarlardı; umut olurdu, sevda olurdu, düş olurdu.

Lakin onlarsa, kolay ele geçirilemezdi.

Evindeki arama, saatler sürdü.

Kütüphanesinde raflar dolusu kitaplara rastladılar. Akademik çalışmalara, halk sağlığı üzerine projelere, tez dosyalarına… Dosyaların içinde Dilovası’ndaki gebe kadınların, Gebzeli çocukların ağır metal tadında hikâyeleri vardı…

Tehlikeli gördükleri bazı kitapları, kimi kalın dosyaları, CD’leri, bir de bilgisayarını ele geçirdiler!

Yüreğinde, toprağına doğduğu kültürün zenginliği taşıyordu.

O sevecen, o dost, o babacan sıcaklığına dokunamadılar.

Giderken, gözlerinde parça parça, billur bir ışıktan kopmuş gibiydi bakışları.

Sıcacık, ekmek tazeliğindeydi, o kalender gülümsemesini ele geçiremediler.

Onur Hamzaoğlu’ydu adı, kollarına girip onu götürdüler.

Gözleri, “bekleyin, hemen döneceğim” diyordu.

Gülümsemesi bize kaldı.

http://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/gulumsemesi-bize-kaldi,19134