Umudu kalbinden çiçeklenen bir hayat

Yusuf Nazım
T24 | 22 Kasım 2019

“Kederi siyaha boyadım

Ümidi beyaza

Beyazlar giyindim

Siyahlar içimde…”

Çocuk, beyaz bezin altından gözlerini hafifçe kırpıştırır. Çeyiz sandığının üzerinde, sessizce yatmaktadır. Gözlerini kapar, uyuyormuş gibi yapar.

Eli tüfekli adamlar dolmuştur içeriye. Didik didik yaparlar evi. Hiçbir şey bulamazlar. Bakmadıkları tek yer, 9 yaşındaki çocuğun üzerinde uyuduğu çeyiz sandığıdır.

Jandarmalar, tankların palet gıcırtıları altında ezilen asfalta sivri gölgelerini kanırtarak çekip giderler.

Babaannesinin çeyiz sandığındaki Trabzon yapımı silah ile dede yadigârı Sürmene çakısı kurtulmuştur!

Adı Ali’dir. Günlerden ise 1972, 12 Mart.

İstanbul'da, Eyüp’ün Taşlıtarla’sında doğup büyümüştür. Tek katlı, bahçeli, geniş verandalı evlerin birbirine komşu olduğu; gelincik tarlaları, elma bahçeleri içinde çocukların koşturduğu; insanların horoz sesleri arasında uyanıp kuş cıvıltıları ile kahvaltı yaptıkları bir semttir burası.

Dünyada 1968 fırtınası esmektedir. Ali, Gazi Ahmet Muhtar Paşa İlkokulu’na kaydolur.

Vefa Poyraz Ortaokulu’ndan sonra gittiği Sağmalcılar Lisesi’nde ise yeni kavramlar girer hayatına; faşizm, kapitalizm, sömürü, artı değer, grev, boykot, sosyalizm...

Çocukluğuna aldığı 12 Mart darbesinden sonra, gençliğine inecek yeni bir darbeyle daha sarsılır: 12 Eylül 1980 askeri darbesidir bu!

Darbeli yılları, çocukluğunda beri hayali olan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde yaşayacaktır.

12 Eylül darbesinin örgütsüzlük yıllarında, 1984’de tanışır İstanbul Tabip Odası’yla. Öğrencili olmasına rağmen hemen kaynaşır; aidat toplar, dergi dağıtır; 14 Mart Tıp Bayramları’nda, odanın birçok faaliyetinde görev alır.

1987 yılında hekim diplomasını aldığı zaman ilk işi odaya üye olmak olacaktır. Henüz öğrencilik yıllarında kapısını aşındırdığı, tanıdığından beri büyük aidiyet duyduğu İstanbul Tabip Odası bundan sonra onun evi, ailesi olacak, ilişkisi bir ömür boyu sürecektir.

Tabip Odası hiyerarşinin olmadığı nadir kurumlardandır. Ona adeta özerklik verir. “Bizimki bir aşk hikâyesi” diyecektir bu ilişkiyi anlatmak için Ali.

Bir hekim olarak çalıştığı ilk yer, Kastamonu ili, İnebolu ilçesi, Uluyol Köyü Sağlık Ocağı'dır. Burası aynı zamanda başka bir sürü “ilkleri” de tecrübe ettiği, öğrendiği yer olacaktır; bürokrasiyi, reçete yazmayı, aşı yapmayı, dikiş dikmeyi, daktilo yazmayı, araba kullanmayı, hayvan sevgisini; ve hatta içki içme adabını. Dahası Devlet-i Aliyye’i de burada tanıyacaktır; sorguyu, ölüm tehdidini, işkenceyi, hekime şiddeti…

Timsah oyununda Orhan Alkaya ile

Timsah oyununda

Hayat kötü bir tesadüftür bazen

Acemilik yıllarını çabuk atlatır. Sevdiği kente, İstanbul'a döner. Mesleğini icra edeceği yer bundan sonra İstanbul’da Dr. S.Ersek Kalp Damar ve Göğüs Cerrahisi EA Hastanesi olacaktır.

Ne var ki hayat kötü bir tesadüftür bazen. İnsanları iyileştirmek, acılarını dindirmek, onlara hayat vermek için canla başla çalıştığı bu meslekte o kötü tesadüf, başka bir hastanede, başka bir surette çıkar karşısına. Hiç beklemediği bir anda, Cerrahpaşa'nın yoğun bakımında kendi annesine arter kanülasyonu yaparken bulur kendini.

Mesleğinin henüz başındadır. Severek yaptığı bu işte nicesinin derdine derman olacak, acısını azaltacak, nice hayatlar kurtaracaktır. Ne var ki, bir süredir midesine musallat olan illetin elinden annesini kurtaramayacaktır.

Birlikte organik ürünler yetiştirmek üzere hayaller kurduğu sevgili annesini, bir çiftlik yerine, sonsuzluğa uğurlar Ali…

Bu zorlu dönemi, hastanedeki şefinden aldığı 1 saatlik izinle koşarak gittiği Üsküdar Evlendirme Dairesi’nde, hayatını birleştirdiği sevgilisi Hazan’ın omzuna yaslanarak atlatır.

Ali, kendi ellerinde kaybettiği annesinin acısını kalbine gömecek, 1994 yılında Anesteziyoloji ve Reanimasyon uzmanı olacaktır. Bu, aynı zamanda Siyami Ersek Hastanesi’nde başasistan olarak çalışmaya başlayacağı yılların başıdır.

İlle de bir kavgadır hayat

Daima kamusal alanda kalmayı tercih eder. Özelde çalışmayı hiç düşünmez. Mesleğini Hipokrat Yemini’ne, Hekim Andı’na bağlı olarak icara eder.

Çok renkli bir kişiliği vardır. Naziktir; ilgi gösterir, ilgi görür. Kişiliği gibi giyinmesi de çok renklidir. Şık giyinmeyi sever; rengârenk fularlar, kravatlar, şallar, yelekler alır kendine.

Çok küçük şeylerden mutlu olmasını bilir; yeni bir mendil, bir çorap, ayakkabı, gömlek; ansızın kapısını çalan bir dost…

Oysaki 2004 yılında kapısını çalan dost değil, azılı bir düşman olacaktır! On bir yıl önce annesinin midesine musallat olan illet, bu sefer Ali’nin böbreğinde ortaya çıkacaktır.

İlk moral bozukluğunu çabuk atlatır. Ali direngendir, Ali savaşçıdır, Ali yeni bir cephededir şimdi. Çeker kılıcını, vuruşur; tek böbreğini kaybeder Ali, ama kavgayı kaybetmez Ali!

Tek böbreği ile hastanede, üç yıl daha anestezist olarak çalışmaya devam eder.

Ali bir örgütçüdür!

En büyük örgütü ise “meslek örgütüm” dediği Tabip Odası’dır. “TTB bir okuldur” onun için ve o, bu okulda bulunmayı bir yaşama biçimi olarak görür. Alçak gönüllü, vefalıdır. Her fısatta “meslek örgütümden çok şey öğrendim.” diyecektir.

Bu yüzden meslek örgütünde sayısız görevler üstlenir.

İstanbul Tabip Odası (İTO) Uzmanlık Eğitimi Çalışma Grubu Başkanlığı, Türk Tabipler Birliği (TTB) Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Kurulu Genel Sekreterliği yapar.

Hekim Ali, hastaların acısını dindirmek için mücadele ederken tek böbreğini alan sinsi düşman da boş durmaz. Bu sefer akciğerinden tutar onu! Hekimlerin kendi dillerinde metastaz denmektedir buna.

Ancak, her ömür, kendi düşlerinden hayat bulmaktadır. 

Kimi zaman bir kuşun kanadındadır hayat, kimi zamansa büyük bir manzume; gerçekte ise ille de bir kavgadır hayat. Ve o bu kavgadan asla kaçmaz, çıkar mevziisinden, korkusuzca çarpışır!

Akciğerinde ortaya çıkan nodüller, yeni ilaçlar, sabah 6'da uyanıp aralıklarla 3 saat boyunca içilen on kadar ilaç; araya giren zatürreyi elinin tersiyle itmeler… Hepsi de aynı kavganın ayak sesleridir. 

Bir süredir kalbinde çiçeklenen umut, artık kucağındadır; neşe içinde, cıvıl cıvıldır. Hayat yoldaşı Hazan’dan sonra, aralarında yeni bir hayat daha filizlenmiştir. “Hayatımın en büyük anlamı” dediği kızı Neşe dünyaya gelir.

Bir söyleşisinde, “Sağlık aynı zamanda toplumsal ve siyasal iyilik halidir”  demiştir Ali. En büyük iyilik halini ise kızı Neşe’nin varlığında görecektir.

“Ali topu bana at”

Ne var ki bu iyilik halinde bile, bir başka acı yapışır yakasına. Annesinin midesinde, kendisinin böbrek ve akciğerinde zuhur eden o sinsi düşman, bu sefer ablasının memesinde kendini göstermiştir. Çocukluğunun “Ali topu bana at” fişleriyle alfabeyi sökmesini sağlayan, “hem acı çekip hem gülümseyebilen” Ali’nin Ayşe Ablası, bu sefer topu tutamaz! Soğuk bir Şubat sabahı kaybeder onu.

Ölüm de, hayat kadar bir gerçekliktir. Aslolan ise bu gerçekliğin farkında olmaktır. Ali bu gerçekliğe uygun olarak sürdürür kavgasını. Türk Tabipleri Birliği bir okulsa, bu okulun en iyi öğrencisidir o.

“Bir yandan devrim düşleri” kurar, bir yandan “toplum sağlığını önceleyen, koruyucu hekimliğe değer veren, herkese eşit ve ücretsiz sağlık hizmetinin sunulduğu bir sağlık sistemi için mücadele eder…”

Uzun yıllar aktivist olarak çalıştığı İstanbul Tabip Odası’nda Demokratik Katılım Grubu adına, açık farkla yönetim kuruluna girer. Bu yeni görevini 2 dönem, 4 yıl sürdürecektir.

*  *  *

2011 yılı olmuştur. Hala Dr.Siyami Ersek Hastanesi’ndedir.

Yoğun bakımdaki hastasının başucunda beklemektedir. O bir reanimasyon uzmanıdır. Yüzlercesinin, binlercesinin olduğu gibi hastasının gözlerine bakmaktadır. Mavi bir derya gibidir gözleri. İçine içine baktığı, derinliklerinde kaybolduğu o gözler, bu sefer babasının gözleridir.

Babası, kızının ölümünden sonra hayata küsmüştür. Penceresine siyah tül perde çekerek kapandığı odasında 379 gün kaldıktan sonra, oğlunun çalıştığı hastanede, yine kendi oğlunun gözlerinin önünde başka bir dünyaya uyumuştur o...

İstanbul’un Anadolu yakasında Ayrılık Çeşmesi denen bir yer vardır. Ali’nin babası 1950’li yıllarda, Trabzon’un Rum köyü Gahura’dan yola çıkıp buradan geçerek şehre girmiştir. Talihin garip cilvesidir ki, yarım asır sonra baba Kibar’ın oğluna veda ettiği yer de, yine Ayrılık Çeşmesi’nin biraz ilerisindeki bir hastane olur.

“Yaşamak, her şeye rağmen yaşamak!” 

Her koşulda böyle düşünür Ali.

En kötü sonuçlanan bir olayın bile, en iyi yanlarını görmeye çalışır. Başarıyı teslim etmekte, övmekte, öne çıkarmakta beis görmez. İyimserdir. Hep olumlu bakmaya çalışır. Yergilerinde cimri, alkışlarında cömerttir.

Hekimlik hayatı boyunca meslek örgütü için koşturmaya devam eder.

İstanbul Tabip Odası’nın Tabip TV ve HekiMedya organlarının kurulmasını sağlar, genel yayın yönetmenliğini üstlenir. HekiMedya’nın internet portalında üç yıl boyunca aralıklarla yazılar yazar. Bilgisayarının tuşları bıkmaksızın aynı kavramları yineler durur; bebek ölümleri, halk sağlığı, sağlık ve yoksulluk, Sağlıkta Dönüşüm Programı, şehir hastaneleri, şiddet, özelleştirme…  

Gezi Direnişi'nde Ali Özyurt hacası Prof.Dr.Selçuk Erez'le.

Gezi günleri

Taksim Meydanı'nı iğne atsan yere düşmez bir insan seli doldurmuştur. Kalabalığın sesi gök gürültüsünü andırmaktadır. Bağıran, koşturan, yardım isteyen, ağlayan, üstü başı kan revan içinde olan, yakınını arayan, öksüren, tıksıran insanlardan geçilmemektedir. Üzerinde “Revir” yazan pankartın arkası yaralılarla doludur. Beyaz önlükleri içinde bir grup, yaralılara müdahale etmeye çalışmaktadır. Biber gazı, tazyikli su, plastik mermi ile yaralananlar, gaz etkisiyle solunum yetmezliğine girenler, astım hastaları, kalbi duranlar...

Beyaz gömlekli, siyah takım elbiseli bir adam telaş içinde oraya buraya koşmaktadır. Omuzlarından iki yana sarkan siyah beyaz kaşkolü, yine siyah renkli kasketiyle tam bir uyum içindedir.

Bir yandan gönüllü hekimleri, sağlıkçıları organize etmekte, kayıtlar tutmakta, raporlar hazırlamakta; öte yandan Gezi Parkı’nda, Makine Mühendisleri Odası’nda, İstanbul Barosu’nda, Ramada Otel’de, Taksim Starbuck’ta ve Taşkışla’da kurulan revirlerin hizmetlerini koordine etmektedir.

Boynunda “Görevli” kartı asılıdır. Sevinçli bir telaş içinde oraya buraya koşan, İstanbul Tabip Odası adına görev üstlenmiş, Fenerbahçeli olduğu halde Çarşı Grubu’na selam olsun diye siyah beyaz giyinen bu kişi Dr.Ali Öyurt’tan başkası değildir.

Gezi’nin gönüllü sağlık hizmetçisidir o. İnsanlık adına, halk adına, meslek örgütü adına oradadır.

Hipokrat Yemini etmiş, Hekim Andı içmiş çok sayıda hekim ve diğer sağlık emekçisiyle birlikte Gezi Parkı’nda gönüllü acil sağlık hizmeti vermektedirler. Önlerine gelenin kimliğine, ideolojisine, hangi taraftan olduğuna bakmazlar.

Birçok can kurtarırlar, 8 bine yakın yaralıya müdahale ederler. Tarihe Gezi Parkı’nın cankurtaranları olarak geçeceklerdir.

Renkli, muzip, sevecen

Siyami Ersek gibi açık kalp cerrahisinin yoğun olarak yapıldığı bir hastanede 5 gün, 9 saat çalışmak zorunluluğu, üstüne ayda 4 nöbet, alınan kemoterapi ilaçlarıyla birlikte zor gelmektedir. 2015 yılında fiilen çalışmaya ara verir Ali.

Yine de hayat onu durduramaz. Baş asistan olduğu için uzmanlık öğrencilerinin eğitimi ve tez danışmanlığını yapmaya başlar. Aynı zamanda, fiili olarak da şef yardımcısı gibi çalışmaktadır.

Çalışırken zaman zaman nefesi daralır, ayakta duramaz olur, yüzü sararır, solar. 

Her ay aldığı ilaçlardan biri 40 bin liradır. SGK bunu karşılamaz. Emeklilik ikramiyesini ilaca yatırır. Kavgasında yeni bir cephe daha açar, SGK’yı dava eder. Çok geçmeden buradan da muzaffer olarak ayrılacaktır. Davayı kazanır.

Bu zorlu koşullarda doktora tezini tamamlayarak Halk Sağlığı Bilim Doktorası unvanını alır. Vakit geçmeden halk sağlığı intern öğrencilerine ders vermeye başlar.

Ne de olsa bir örgütçüdür o; meslek örgütünün hem yöneticisi, hem emekçisidir.

Kavgasında hiçbir cepheden geri durmaz, hep görev insanı olarak bir adım öne çıkar. Yeri gelir aidat toplar, çanta taşır, şoförlük yapar; yeri gelir dünyayı sarsan bir direnişte İstanbul Tabip Odası’nın yükünü omuzlar; Taksim Dayanışması’nın sağlık danışmanlığını yapar, sosyal medya sorumluluğunu üstlenir.

Renkli, muzip, sevecen kişiliğiyle hiç umulmadık zamanlarda, hiç umulmadık yerlerdedir o. Bir gün Bilgi Üniversitesi’nde Sağlık Bilimleri Bölümü’nde hocalık yaparken görürüz onu, başka bir gün Timsah adlı tiyatro oyununda, Ivan’ın İvanoviç’in iş arkadaşı Sergey Semyonov rolünde…

Tiimsah oyununda arkadaşlarıyla

“Savaş bir halk sağlığı sorunu”

2018’de, Türk Tabipler Birliği’nin “savaş bir halk sağlığı sorunudur” başlıklı bildirisi yayınlanır. Savaşa karşı çıkmak suç sayılacak, TTB MK üyelerinin tamamı gözaltına alınacaktır.

Koskoca TTB karar organlarından yoksun kalmıştır. TTB tarihinde ilk defa olmaktadır bu. Hemen 9 kişilik Yüksek Onur Kurulu devreye girer. Merkez Konsey’in görevini üstlenir, kararlar alır, uygularlar. En başta da, kendisi de yüksek onur kurulu üyesi olan Ali Özyurt vardır.

Odasıyla birlikte savaşın bir halk sağlığı sorunu olduğuna inanır. Hekimlik Andı’ndan, Hipokrat Yemini’nden, altına imza koydukları uluslararası sözleşmelerden öğrenmiştir bunu. Savaşa karşı barışı, ölüme karşı yaşamı savunur.

Aklına nakşettiği, sihirli sözcükleri vardır hayatının; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Cenevre Sözleşmesi, Evrensel Meslek Etiği, Uluslararası İnsan Hakları Hukuku, Silahlı Çatışmalarla İlgili Tutum Belgesi, İyi Hekimlik, barış, özgürlük, vicdan…

30 yıllık mesleğinin vazgeçilmezleridir bunlar; aklını, ruhunu, vicdanını bunlarla doldurur, bunlarla besler; hekimlik onuru, özlük hakları, iyi hekimlik, insan acısını dindirmek, insan ve toplum sağlığı…

Dinlemesini sever Ali; Ali çalışır, Ali nöbet odalarında uykusuz kalır, Ali ameliyatlarda ter döker; Ali topu atar, kimse yoksa Ali topu kendi tutar; hastalarının acısını dindirir. Ali şiir yazar, söz kurar hayata dair; hem söz söyler, hem de yaşadıklarını yazar. Çünkü bilir Ali; söz uçar yazı kalır.

Bir yandan yaşar, bir yandan yazar Ali. Yazdıklarından umut, yaşadıklarında cesaret bulur. Ve inadına, umuduna yaşar Ali!

Son bir yılda kaleme aldığı iki kitabı “Söz Uçar Yazı Kalır” ve “Umuduna Yaşamak” çok sayıda baskı yapar. Kitaplarının tüm gelirini Gezi’de yaşamını yitiren çocuklar için kurulan dernek ve vakıflara bağışlar.

Sene 2019’dur. Adına metastaz dedikleri şey, bu sefer kemikte ve beyinde zuhur edecektir. Aldırır mı Ali? Aldırmaz!

Umudu kalbinden çiçeklenen hayat, Gezi Parkı’nın yalnız kuşlarına umut dağıtan delikanlısıdır o.

“40 yıldır kendimi solcu, sosyalist olarak bildim” der.

Arkadaşları sözcüklere sığdırmakta zorlanır onu. Her şeyden önce bir hekimdir; sonra bir aktivist, bir eş, bir babadır. Her koşulda çalışkandır. İyi bir dost, az bulunur bir arkadaş, vefalı bir yoldaştır. Bazen eski bir resme baktığında ağlayacak kadar duygusaldır. Bazen de, bir edebiyat gecesi için frak, papyon satın alma işini eğlenceli bir şölene dönüştüren muzip bir çocuk...

Tıp Fakültesi’nden hocası olan Prof.Dr.Selçuk Erez onun için, “eskiden öğrencimdi, şimdi ise omuzdaşım, yoldaşım oldu” diyecektir.

Dr.Ali Özyurt

Usta bir şövalye gibi

Kimi zaman tuzaklar kurar  insana hayat. 

Olur ya, bazen bir iktidar gücüyle çıkar önüne cellat, bazense bir hastalık kılığında dikilir karşına.

Haklıysan, üstelik hayata dairse düşlerin korkun yok demektir. Üstüne üstüne yürürsün celladın. Cellat korkar bu gözü peklikten, geri geri çekilir, kaçar!

İşte, böyledir Ali’ninki de. Korku nedir, bilmez. Üstüne üstüne yürür celladın. Kavgası, daima çok cephelidir. Cepheden cepheye koşar, hiç yorulmaz.

Hep “örgütüm” der, “meslek örgütüm…” Örgütlü bir yaşamı savunur, örgütlü bir yaşam içinde hayat bulur.

*  *  *

Bir süredir dinlenmededir Ali.

“Geçici ikametgâhım” dediği Cerrahpaşa Hastanesi’nin 6.katındadır.

Hastanenin penceresinden seyrediyor şehri. Biliyor, eski suretlerinden eser yok, kurtlar sofrasındaki bu şehrin! Süleymaniye Camii’nin silueti çoktan çizilmiş; uzaktan nasıl da ağlamaklı bakıyor birbirine semtler; biraz ileride Zeytinburnu, Yenikapı, Fatih… Biliyor, gelincik tarlaları açmayacak artık Gaziosmanpaşa’da.

Yaralı bir ceylan gibi geçiyor gözlerinin önünden zaman. Dönüp oturuyor. Gezi günleri geliyor aklına. Biliyor, bu daha başlangıç, henüz verilmedi son kavga, açılacak çok cephe var bu hayatta.

Yüreğinde çağıl çağıl akan bir ırmağın coşkusu. Gururu, asi bir kuş gibi çırpınıyor göğsünde.

Hayat denilen bu kavgada, her an kılıcını çekmeye hazır, usta bir şövalye gibi, dimdik, ayakta! Aklında, gelecek güzel günler; gözlerinde umut, yüreğinde neşe; bir çocuk gibi sevinçle kırpıyor gözlerini.

Biliyor, umudu, kalbinden çiçeklenen bir hayatın öznesi o.

Kalkıyor yerinden, pencereye yürüyor, bir türkü tutturuyor:

“Odam kireç tutmuyor

Kumunu katmayınca

Sevda baştan gitmiyor

Sarılıp yatmayınca”

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/umudu-kalbinden-ciceklenen-bir-hayat,24564

“Cennetin fethi” ve Kiraz Zamanı

Yusuf Nazım
T24 | 18 Mart 2017

1871’de, Paris devrimin kalbidir.

Paris’in Père-Lachaise Mezarlığı’nda bugün bir duvar vardır.

O duvarın dibinde Parisli Komünarlar kurşuna dizilmiştir.
Kurşuna dizilmiş otuz bin işçinin kanı, Paris’in sokaklarında kurumuştur.

*   *   *

Bugün 18 Mart.

Tarihin hafızasında yer etmiş önemli bir gün.

18 Mart 1871, en alttakilerin, dünyanın çukurluklarından başlarını kaldırarak, gökyüzünü fethe çıktığı gündür.

Bundan 146 yıl önce, Fransa’da Paris Komünü ilan edilmiştir. İşçi sınıfının, dünyada ilk kez, tarihin dümenine geçerek yeni bir gelecek yaratma sevdasının görkemli bir dışa vurumudur o. 

Paris’in işçileri, ayak takımı, dışlanmışları; kısaca tüm ezilenlerinin birikmiş umutları, sabırsız heyecanları, güçlü iradeleriyle yeni bir tarih yaratma girişimi…

İşçi sınıfının 72 gün süren, dünyadaki bu ilk komün deneyimi, sonrasında sağladığı ekonomik, sosyal, kültürel kazanımlarla, insanlık için yeni bir yaşamın mümkün olabileceğinin de müjdecisiydi.

Komün tarafından Nisan 1871'de Rue de Rivoli Sokağı üzerinde
Hotel de Ville yanıda bir barikat

Devrimlerin kalbi, Paris

17. ve 18. Yüzyıl Fransa’sı, toplumsal devrimlerin filizlendiği çağlar olmuştur. Önce 1789 Fransız İhtilali, ardından gelen 1830 ve 1848 devrimleri ve nihayetinde bu devrimlerin mayaladığı 1871 Paris Komünü. İlk üçüne burjuvazi önderlik ederken, sonuncusunda, kısa süreliğine de olsa tarihin çarkları işçi sınıfının eline geçmiştir.

18.Yüzyılda, Avrupa ve ABD’de, sanayi devrimindeki olağanüstü gelişmeler, kitleler halinde bir işçi sınıfını doğurmaktadır. Emekçi kitleler, vahşi ve acımasız sömürü koşulları altında, görülmemiş bir sefalet içinde yaşamaktadır.

Fransa’da, 2 Aralık 1851'de bir hükümet darbesiyle Ulusal Meclis'i fesheden Louis Napoleon Bonaparte, İkinci İmparatorluğunu ilan eder. Sanayi devriminin açığa çıkarmış olduğu sosyal ve siyasal huzursuzluklar aşırı boyutlardadır. Bu koşularda Bonaparte, 1870'te Bismarck Prusyası’na savaş açar. 46 gün üren savaşta Fransa yenilir ve teslim olur.

Bu yenilgi Fransız halkının öfkesini tetikler. Paris halkı 4 Eylül’de ayaklanarak meclisi basar. İşçilerin önderliğindeki Paris halkı iktidara el koyar. İmparator görevden uzaklaştırılır, cumhuriyet ilan edilir.

Ancak Paris halkı, eski düzenin sahipleri hakkında hala iyimserliğini korumaktadır. Halk, iktidarı kralcılardan ve burjuvaziden oluşan hükümete teslim eder.

Paris Komünü sırasında Concorde Sarayı yakınında kurulan barikatlar, 1871, Paris

Paris’e karşı Versailles

Parisliler, kenti kuşatmaya başlayan Prusya Ordusu’na karşı vatanı savunmak amacıyla Ulusal Muhafızlar’a girerek silahlanır. Çoğunluğu işçilerden ve değişik halk katmanlarından oluşan Paris halkı, kentin dışında kurduğu barikatlarla şehri savunmaya başlar.

Buna karşılık iktidardaki burjuvazi, silahlanmış halkı kendine bir tehdit olarak gördüğünden Meltz şehrinin kuşatmasındaki 170 bin kişilik Fransız Ordusu’nu Prusyalılara teslim eder.

Meltz’in burjuvazinin ihanetiyle teslim edilmesine karşılık, Paris’in örgütlü halk tarafından savunulması gericiliği ürkütür. Hükümet, Prusya ile ateşkes imzalayarak Katolik Kilisesi, burjuvazi ve büyük toprak sahiplerinin ittifakıyla yeni bir Ulusal Meclis toplar. Meclisin aldığı ilk karar, krallığı yeniden inşa etmek üzere cumhuriyeti feshetmek olur. Tam bir işçi düşmanı olan Thiers hükümeti Versailles şehrinde göreve başlar.

Böylece, bir yanda açlığa, sefalete, sömürüye ve eşitsizliğe karşı; işçilerden, işsizlerden, esnaflardan, öğretmenler ve aydınlardan oluşan cumhuriyetçi Paris; öte yanda, Paris’in sefillerine, ayak takımına, bozguncularına karşı öfkeyle bilenmiş, gericiliğin, sarayın ve monarşinin başkenti Versailles!

Kanlı Hafta'da Rue Voltaire Caddesi'nde ele geçirilen bir barikat, Paris, 1871

Tarih 18 Mart 1871’dir.

İşte bu koşullarda Parisliler, kendilerini silahsızlandırmak isteyen ihanetçi Versailles iktidarına karşı ayaklanır. 18 Mart 1871’de başkentteki bütün devlet kurumların ele geçirerek Paris Komünü’nü ilan eder. Komün simgesi olarak tüm devlet dairelerinde dalgalanan kızıl bayrak Komün’ün simgesi olur.

Komün Meclisi, 26 Mart’ta üyelerini belirlemek üzere seçim yapar. Çoğu işçi olmak üzere, esnaf, öğretmen, doktor, gazeteci ve teknisyenlerden oluşan 86 kişilik meclise, Paris burjuvazisini temsilen de 21 üye seçilir. Ne var ki bu üyeler komün faaliyetlerine ayak uyduramaz, kısa süre sonra meclisten çekilirler.

Komün inanılmaz bir dinamizmle çalışmaya başlar. Peş peşe tarihi kararlar alır, yayınlar ve bunları uygulamaya girişir.

Eski devlet aygıtının koruyucusu polis teşkilatı dağıtılır. Yerini, halkın kendi öz koruma birlikleri alır. Din ve devlet işleri kesin olarak birbirinden ayrılır, gericilikle işbirliği halindeki kilisenin mülklerine halk adına el koyulur. 

Bilim, dinin etki alanından çıkarılarak, eğitim herkes için parasız ve zorunlu hale getirilir. Eğitimi yaygınlaştırmak için yeni okullar açılır, işçi çocukları için kreşler, bakım evleri açılması kararı alınır.

Komün, yardımlaşma-dayanışma amacıyla sendikalar, dernekler, kulüpler ve kooperatiflerden oluşan çok zengin bir örgütlenme ağı kurar.

Tüm günlük yaşam, kurulan komiteler tarafından yürütülmeye başlanmıştır. Bütün yöneticiler, halk tarafından istenildiği zaman geri çağrılacak şekilde seçilir.

Paris Komünü tam 72 gün sürer. Bu süre boyunca Paris’in sokaklarında umut ve özgürlük rüzgârları eser.

Komünün estirdiği bu rüzgâr, yalnızca Paris’in sokaklarını doldurmakla kalmaz. Onu sırasıyla Lyon, Marsilya, Narbonne, Toulouse, Saint-Etienne komünleri izler.

Kanlı Hafta'dan sonra Rue de Rivoli'nin görünümü

Komünün yenilgisi

Komünün zayıf halkalarından biri, köylülüğün önemini çok fazla dikkate almayarak, onunla ittifak yapamayışıydı. Eski sistemin sahipleri, kilisenin ve büyük toprak sahiplerinin desteğiyle kırsal alanlarda güç toplayarak örgütlenme fırsatı yakalamıştır.

Versailles kuvvetleri, Nisan ayında 40 bin kişilik ordusuyla Paris’i kuşatarak bombalamaya başlar. Fransız gericiliğinin büyük saldırısı karşısında özgür Paris, büyük bir direniş sergileyecektir. Direnişin sürdüğü sırada gerici hükümetin, silahlı ve örgütlü bir Paris’ten korkarak Prusya ile yaptığı onur kırıcı anlaşma Paris halkını iyice öfkelendirir. Üstelik Prusyalılar, esir aldıkları Fransız Ordusu’nun büyük bölümünü Komün’e karşı savaşmaları için serbest bırakır.

Öldürülen Komüncülerin cenazeleri ibret olsun diye bir süre teşhir edilmiştir

20 Mayıs, karşı devrimci güçlerin Paris’e, doğrudan saldırısına tanık olur. Bir gün sonra askeri birlikler kente girmeye başlar. Paris’in sokaklarında şiddetli çatışmalar yaşanır. İşçi sınıfı sokak sokak, barikat barikat, ev ev direnir. Barikat savaşları işçilerin büyük kahramanlıklarına tanık olur. Bu barikatlarda, insanlık için yeni bir yaşam arayışında bulunanlar; Paris’in yoksuları, işçileri, emekçileri, kadınları ve çocukları birlikte savaşırlar. Özgür Paris’in direnişi bir hafta sürecektir. En büyük direnişi işçi semtleri gösterir. Paris’in ayak takımı, yoksulları, emekçileri bu semtlerdeki barikatların arkasında sonuna kadar savaşırlar. Burjuvazinin askerleri, buralarda akıl almaz, ölümüne bir dirençle karşılaşırlar. Bu amansız direnişten dolayı en son girilen semtler de buralar olur.  

Jules Girardet tarafından Komünün anarşist kadın önderlerinden
Louise Michel'in 24 Mayıs 1871 tutuklanması

Paris’in son barikatı düştüğünde takvim yaprakları 28 Mayıs’ı göstermektedir. Kayıtlara “kanlı hafta” olarak geçecek bu günlerin sonunda, tarihin ilk işçi devrimi yenilir, gericilik ve karşı devrim kazanır.

Yeni bir yaşam için, Marx’ın deyişiyle onlar, “cenneti fethetmek” üzere yola koyulmuş gözü pek kahramanlardı. Bütün istedikleri, kendileri için değil, bütün insanlık adınaydı. Yaktıkları komün ateşiyle, altında durdukları gökyüzünü aydınlattılar.

72 gün süren Paris Komünü’nün ışığı söndüğünde, sokakları kanla yıkanmış bir Paris kalmıştır geride. Fransız gericiliği, Paris’in ayak takımına duyduğu nefreti, görülmemiş bir gaddarlık olarak komünarlara sunar. Herhangi bir sorgulama ya da mahkeme olmaksızın otuz binden fazla komüncü kurşuna dizilir. Kırk bin kadarı ise ya sürgüne gönderilir ya da zindanlara atılır.

Père-Lachaise Mezarlığı ve Komünarlar Duvarı

Père-Lachaise Mezarlığı’nda son çarpışmalardaki katliamın
Félix Philippoteaux tarafından yapılmış tasviri

Tıpkı eski İstanbul gibi, Paris de yedi tepeli bir şehirdir. Père-Lachaise Mezarlığı bu tepelerden birinin üzerinde yer almaktadır. İçlerinde birçok komün önderinin de bulunduğu son direnişçiler, toplarıyla birlikte bu mezarlığa doğru çekildiklerinde, mezarlığın doğu duvarı önünde kuşatılarak topluca kurşuna dizilirler. Sonradan Federeler (komün) Duvarı olarak bilinecektir burası… İşte bu duvarın önünde kurşuna dizilen komüncülerden birinin, ölmeden önce söylediği şu sözler tarihe geçecektir:

“71 gün özgür yaşadım, artık ölüm umurumda değil”

Père Lachaise mezarlığında, önünde komünarların öldürüldüğü
duvardaki onur plaket

Türkiye’den ve dünyadan Paris’e giden birçok insanın önemli bir durağı Père-Lachaise Mezarlığı’dır. Bunun nedeni, 1871’in 28 Mayıs’ında, 147 komünarın kurşuna dizildikten sonra, bu mezarlığın duvarı dibinde, bir çukura doldurularak gömülmesidir. Geçmişinde, böyle tarihsel bir olaya tanıklık eden söz konusu duvar, mezarlığın doğu ucunda bulunmaktadır. Uzun yıllar, çiçek bırakmanın bile yasak olduğu bu duvar, taşıdığı tarihsel hafızasından dolayı Fransa solunun bir anma yeri, dünyanın değişik yerlerinden Paris’e gelen devrimcilerin vazgeçilmez durağı olmuştur. Fransa tarihinde işçi sınıfının ve solun en hareketli günlerinde on binlerce, kimi zaman yüzbinlerce insan işte bu duvarın önünde toplanmakta, yüz yıl önce gökyüzünü fethe çıkarak insanlığa daha güzel, daha mutlu bir gelecek müjdeleyen komünarlara şükranlarını sunmaktadırlar.

Paris Komünü, tarihe sayısız doküman, kitap, araştırma, belgesel ve müzik eseri bırakmıştır. Bunlardan biri de Jean Vautrin’in 1998’de yayınlanan ve Paris Komünü’nün Kanlı Hafta’sını konu edinen romanı “Le Cri du peuple” (Halkın Çığlığı)’dır. Bu roman, Komün’ün 140.yılı olan 2011 yılında dünyaca ünlü çizer Tardi tarafından uyarlanarak çizgi roman haline getirilir. Türkiye’de Sertaç Canpolat’ın çevirisiyle Versus Yayınevi’nde iki cilt halinde yayınlanır.

Sürgünler şehri Paris

Sene 1961’dir.

Anadolu’dan sürgün bir şairin yolu Paris’e düşer.

Memleketine sevdalıdır şair, sarı saçlıdır, mavi gözlüdür

Ve Paris kestanelerin şehridir.
“Paris’te bir kestane ağacı” vardır

“İstanbul’da, Boğaz sırtlarından gelip Paris’e yerleşmiştir.”

“Paris'in ilk kestanesi Paris kestanelerinin atası” dır.

Çünkü aynı zamanda, bir sürgünler şehridir Paris. Birçok Asyalı, Avrupalı aydın, ülkelerindeki baskılardan kaçarak Paris’e sığınmış, burada hayata veda etmiştir. Bu yüzden Père-Lachaise Mezarlığı, aynı zamanda birçok ünlü aydına da ev sahipliği yapmaktadır. Sayısız ünlü arasında Honore De Balzac, Frédéric Chopin, Édith Piaf, Jean de La Fontaine, Oscar Wilde gibi isimler de vardır. Türkiye’den de Yılmaz Güney ile Ahmet Kaya konuğudur bu mezarlığın.

Yılmaz Güney ve Ahmet Kaya'nın mezarı

“Le Temps des Cerises” - Kiraz zamanı

Paris Komünü Fransa ve dünya toplumuna büyük siyasal ve kültürel miras bırakmıştır. İşçi sınıfının uluslararası marşı olan “Enternasyonal” de bunlardan biridir. Bir de komün dönemin bir şarkısı vardır ki, dillere destan olmuştur. Fransızca adıyla “Le Temps des Cerises”, yani Kiraz Zamanı, Paris’e bahar geldiğinde sokaklara Paris Komünü’nün rüzgârını fısıldar.

1866 yılında, kendisi de bir komün savaşçısı olan Jean-Baptiste Clément tarafından sözleri yazılan ve müziğini 1866’da Antoine Renard’ın bestelediği, muhteşem bir melodiye sahip şarkı Paris Komünü sırasında dudaklardan düşmemekteydi.

Komün günlerinde bir hemşire vardır. Paris direnişin en zor anlarında barikatlarda yaralanan savaşçılara yardım ederken vurularak ölür. Söz yazarı Clement’in, komün yenildikten sonra şarkıyı, işte bu kadın komünara adamasıyla şarkı Paris Komünü’nün sembollerinden birine dönüşür.

Aslında bir aşk şarkısı olan Kiraz Zamanı, Komün’ü hatırlatan ezgiyle sona erer:

“Kiraz zamanını hep seveceğim
O zamandandır ki yüreğimde taşırım
O açık yarayı!”

Bizim Kiraz Zamanımız

Mayıs ayı bir hüzün ayıdır ve hep kanamalıdır.

Tarihte, sonu hüzünle sonlanan birçok olaya sahiplik etmiştir.

Geriye baktığımızda, hep kelebek kanadıyla geldiği görülür Mayıs aylarının.

Bu ülkemizde de böyledir.

6 Mayıs’ta Ulucanlar’da, 18 Mayıs’ta Diyarbakır’da, 1 Mayıs 1977’de Taksim Meydanı’nda olduğu gibi bir gelincik edasıyla kanamıştır hüzün.

28 Mayıs 1871.

Paris’te, işçi semtlerindeki son barikatın düştüğü tarih.

İşte bu tarihten 146 yıl sonra, bu sefer 2013 yılının Türkiye’sinde, bir ağaç ve kent katliamına karşı başka bir kıvılcımının ateşi parlar.

Aylardan yine Mayıs'tır.

Günlerden yirmi yedisi ve yine Kiraz Zamanı’dır.

Bir parkın kimsesizliğinde, bir ağacın çaresizliğinde, bir tutam yeşilin sahipsizliğinde büyüyen öfkenin İstanbul’u sarıp sarmalamasıdır bu.

Haziran 2012, İstanbul, Gezi Parkı

Adı Gezi Parkı Direnişi’dır.
Bir parkı sahiplenmek için İstanbul’un cümle semtlerinden öfkelerini kuşanarak gelenler, başka bir kentin, başka bir ülkenin, başka bir dünyanın mümkün olduğuna inanmış, sevinç ve heyecan içindedirler.

Şehrin ezilmişleri, dışlanmışları, işçisi, öğrencisi, öğretmeni; sokak satıcısı, araba tamircisi, tinercisi hep bir aradadır.

Adalet, eşitlik, özgürlük ve yeni bir yaşam için şarkılar söylemektedirler.

Ne var ki, mevsim yine Kiraz Zamanı’dır.

Ve Mayıs ayı hep kanamalıdır.

Bir kez daha, bir gelincik edasıyla kanar hüzün.
Bir kez daha tekerrür etmekten geri durmaz tarih.

Gezi Parkı isyancılarının aşka ve sevgiye, umuda ve özgürlüğe, adalete ve eşitliğe olan özlemleri, köhne bir sistemin kirli dişlileri arasında acımasızca öğütülür.

Aşk susar, umut kırılır, heyecan biter.

Ne var ki, bugün bile baskının, sömürünün, zulmün devam ettiği her yerde, Kiraz Zamanı’nın melodileri, adalet, eşitlik, özgürlük fısıltıları olarak kulaktan kulağa yayılmaya devam eder.

http://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/cennetin-fethi-ve-kiraz-zamani,16805