Yürekli olunmadan, meydan okunmadan, yaşanmaz aşk

Yusuf Nazım
T24 | 20 Kasım 2025

Sabah, köyün üstüne ince bir sis bulutu gibi inmektedir. Dağların kesiklerinden gün yavaş yavaş doğarken, toprak yolun kıvrımlarında beyaz bir araç belirir.

Kornası kısa, utangaç bir ses çıkarır; köpekler havlar, tavuklar kanat çırpar, bir kuzunun meleme sesi işitilir.

Evlerde bir hareketlenmedir başlar. Kadınlar başörtülerini aceleyle bağlar. Kapı gıcırtıları, çocukların telaş içindeki koşturmacalarına karışır.

Evin önünde duran aracın kapısı açılır. İçeriden genç bir kadın iner; her iki elinde küçük paketler taşımaktadır. Paketlerin üzerinde, alın teriyle buğulanmış sabahın serinliği vardır.

Kadın, defterine isimleri kaydeder; paketler halinde kutuları çocuklara uzatır. Kimi minik eller hemencecik açar paketi, kimi annesine götürür. Birinin dudaklarına beyaz bir bıyık bulaşır, gülüşü köyün sabahını ısıtır. Bir diğeri eve doğru seslenir:

“Anne, bizim payımız da geldi!”

O sabah, köyün üstünden ince bir süt kokusu geçer. Tandır başında sabah ekmeği pişiren kadınların sevinci, sıcacık ekmek buğularına karışır.

Araç, köy meydanını geçip tepenin yokuşuna doğru tırmanırken çocuklar arkasından koşarak el sallar. Toz bulutunun içindeki beyaz aracın arka kapısında, sabah güneşinin aydınlattığı bir yazı parıldar:

“Süt Kuzusu.”

Köyün sessizliğindeki o iki kelime, köyden köye, ilçeden ilçeye İzmir’in yoksul beldelerinde yankılanırken, bu kelimelerin bir gün, bir vicdan hikâyesine dönüşeceğini hiç kimse tahmin edemez...

“Başka bir tarım” hayali 

Türkiye’de, kooperatifleşme yoğunluğu açısından İzmir, Bursa ve Balıkesir’in adı öne çıkmaktadır. Resmî verilere göre, bunların arasında İzmir, hem tarihsel hem de kurumsal açıdan ülkenin kooperatif başkenti sayılır.

Başka Bir Tarım Mümkün 2.Karikatür Yarışması,
Halit Kurtulmuş Aytoslu, 2023

Öyle ki gerek tarımsal kalkınma kooperatifi, gerek kadın kooperatifi ve gerekse de süt üretici birliğinin en fazla bulunduğu kent burasıdır.

Özellikle 2019 sonrası, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “Tarımsal Üretici Kooperatiflerinden Doğrudan Alım” modeli dikkati çeker. Bu modele göre belediye, kooperatiflerin kurulmasını destekler, kolaylaştırır ve teşvik eder. Kooperatiflerse, üyesi olan köylülerden karakılçık buğdayı, mandalina, lavanta, enginar, çiçek, süt ve et gibi ürünlerini satın alır. Üstelik alım garantisi de vererek...

2019 yılında belediye başkanı seçilen Tunç Soyer’in “Başka Bir Tarım Mümkün” vizyonu, daha önceleri sınırlı çapta yapılan kooperatiflerden doğrudan alım yöntemini geliştirir, yaygınlaştırır. Böylece, üreticinin nefes almasını sağlayan bu yöntem, 2019-2024 döneminde büyük ölçekli, sözleşmeli ve kurumsal bir modele dönüşür.

Bu doğrultuda belediye tarafından 2020–2022 yıllarında çok sayıda kooperatifle sözleşme imzalanır, köylüden yüz milyonlarca liralık alım yapılır. Belediyenin ürününü aldığı tarımsal kalkınma kooperatifi sayısı 2021 yılında 28’e, 2022’de 61’e, 2023’de 72’ye yükselir. Beslediği hayvanın sütünü aracının, tefecinin insafından kurtaran köylü, ilk defa olarak alım garantisi altında gönül rahatlığıyla tarımını yapar, hayvanını besler, sütünü sağar.

Tunç Soyer dönemindeki bu doğrudan alımlar, 2023 sonunda Sayıştay’ın hukuki itirazlarına takılsa da Soyer, ısrarla köylünün ve kooperatiflerin yanında durmaya devam eder.

İzmir’deki üretici kooperatiflerinin bu derece yaygınlaşması başka bir sonuca daha yol açacaktır. Önceki yıllarda belediye tarafından sınırlı olarak başlatılmış olan çocuklara ücretsiz süt dağıtımı, geniş ölçekli olarak yapılmaya başlar. Aracılar yerine üretici kooperatiflerinden alınan süt, Süt Kuzusu markasıyla patentleştirilir. Artık, İzmirli köylünün sütü markalaşmıştır. Böylece, Süt Kuzusu paketleri, haftada iki litre olarak 2-5 yaş arası ihtiyaç sahibi çocuklara bedelsiz olarak ulaşmaya başlar.

Bundan böyle, İzmir’in çocukları, köylerine gelen ve arkasında Süt Kuzusu yazan araçların arkasından koşarlar. Bir yandan çocuklar güvenilir, kaliteli ve sağlıklı süte kavuşurken, öte yandan içtikleri her yudum sütün arkasında emeğinin, alın terinin karşılığını alan; yüzü gülen, yüreği ısınan köylünün huzuru hissedilir.

Bir umut ve vicdan yolculuğu

Ne var ki, İzmirli köylünün bu sevinci uzun sürmeyecektir.

Gerek 12 Eylül askeri darbesiyle tarımda sübvansiyonların azaltılarak ülke tarımı ile hayvancılığının baltalandığı Özallı yılların neoliberal yasaları, diğer yanda siyasi çatışmaların İzmir'deki yerel yönetimlere olan yansımaları, gerekse Sayıştay eliyle kentin tarım ve hayvancılığının serbest rekabetin kirli çarklarına teslim etme gayretleri… Bütün bunlar İzmirli köylünün tepesinde Demokles’in kılıcı gibi asılı kalır.

2019 seçimleri, CHP içindeki güç yarışları, hoyrat esen politik rüzgârlar... Yeni başkanla birlikte, Büyükşehir Belediyesi’nin idari kadroları baştan aşağı değişir. Bu değişim belediyenin sağlık, ulaşım, sosyal hizmetler ve kültür dışında tarım ve hayvancılık politikalarına da yansır.

Kooperatifçilik modeli de bundan payını almakta gecikmez. Belediye tarafından alacakları ödenmeyen kooperatifler, köylüye olan borcunu ödeyemez hale gelir, üretici mağdur olur. Çok sonraları, kooperatif alacakları uzun vadeli taksitlere bölünür. Arkasından bu modele yapılan desteğe son verilir. Köylü sütünü satacak yer bulamaz. Süt Kuzusu dağıtımı devam etse de artık süt alımları, kooperatiflerden değil, ihaleyle en düşük fiyatı verenden sağlanır. Böylece üretici yeniden soluksuz kalır; köylü alım güvencesi olmayan ürününü üretmekte, hayvanını beslemekte tereddüt eder. Köyde bir süredir yeşeren umutlar, bir kez daha sararıp solar...

Şimdilerde İzmir'in köylerinden feryat figan sesler yükselmekte. Menemen’de, Ulus köylülerinin mandıracılara, önceden borçlanarak girdikleri borç sarmalından canları yanmış. İki yıl aynı fiyattan sütünü satmak zorunda kalmaktan perişanlar.

Bayındır’ın Yakacık köylülerine bir sor bin ah işit. Ancak yem parasına denk gelen sütlerini bir süredir satmaz olmuşlar. Doyranlı köylüleri ise çaresizler; koyun sütünü aracıya, yok pahasına veriyorlar.

Tunç Soyer Menemen ovasında
Başka bir tarım mümkün hayalinin peşinde

Gölcük Köyü’nün tepelerinde keçilerini otlatan Tunay’ın serzenişleri taş kalplere işlemez olmuştur; rüzgârlara karışıp, kaybolup gider. Dağlarda hayvanlarıyla koyun koyuna yatan Mehmet’e gelince. Onun iç çekişleri, sessiz bir çığlığı andırır. Her ikisi de Kooperatifi mumla aramaktalar.

Bir zamanlar emeğin ve dayanışmanın simgesi, doğrudan alım modeli terk edilmiş durumda. Geride, İzmir’in dağlarında, bayırlarında, köylerinde buruk bir hayal kırıklığının izleri görülmekte.

Aklı Murat Dağı’nda, Gediz Havzası’nda, Gazzeli çocuklarda bir belediye başkanı

“Başka bir tarım mümkün” hayalini İzmir’in köylerinde ete kemiğe büründüren, doğrudan ve garantili alım yöntemiyle köylüye can veren, çocukların sağlıklı büyümesi için gözünü budaktan esirgemeden yolculuklara çıkan belediye başkanı Tunç Soyer’e gelince…

O, bir süredir cezaevinde! Kooperatifleri ve üreticiyi destekleyerek kamuyu zarara uğratmaktan yargılanıyor...

Yüreğinde, kamusal bir vicdanın onurlu yükü. Umudu, inancı gibi dimdik ayakta. Demir parmaklıkların gölgesinde, içeriden dışarıya hikâyeler anlatıyor. Son günlerde dinleme fırsatını bulduğu radyosundan Joy FM’e kulağını veriyor, müzik öyküleri derliyor…

Aklı ise Murat Dağı’nda, Gediz Havzası’nda, Gazzeli çocuklarda; Gölcük’te, Gödence’de, Ulamış’ta… F Tipi bir cezaevinin 63 numaralı koğuşundan kelimeleri üfleyerek dışardaki zifiri karanlığa ışık tutmaya çalışıyor.

Dudaklarında bir şarkının mırıltıları. Belli ki kış güneşini özlüyor o:

“Yürekli olunmadan, meydan okunmadan, yaşanmaz aşk.”

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/yurekli-olunmadan-meydan-okunmadan-yasanmaz-ask,52469

İğde ağacının yalnızlığı

Yusuf Nazım
T24 | 16 Mart 2023

“Kuşadası Körfezi’nde, İzmir iline ait Seferihisar Belediyesi’nin sorumluluk alanındaki Dağanbey Sahilinde kesilen iki iğde ağacının çığlığıdır.”

 

Ben bir iğde ağacıyım.

Seferihisar’ın Ürkmez beldesinde, upuzun bir sahildeyim.

Mis gibi kokularım var benim ferah, gelene geçene sunduğum; çiçeklerim var her mevsim ipil ipil açtığım, nadir meyvelerim var ipeksi, yumuşak herkese ikram ettiğim.

Dallarım ve yapraklarım var konuklarıma sohbetlik diyar, sakinlerime soluk olan.

Gölgelerim var benim, oturup duldasında şiir kitapları okunan.

Kökümde tarihim, dibimde toprağım var akça pak. 

Sahilimde oyunlar oynayan şen şakrak çocuklarım var, önümde kumdan kaleler yapan.

Gökyüzümde kanat çırpan martılarım, dallarımda cıvıl cıvıl şarkılar söyleyen kuşlarım var.

Ben bir iğde ağacıyım.

Gelecek kuşaklara miras, her şeyim ben.
 

*  *  *

Bir Şubat günüydü.

Geceydi, geldiler.

Metal ve hızar sesleriyle, çürümüş nemrut nefesleriyle geldiler.

Yapayalnızdım oracıkta.

Sinsi gölgelerini kaldırıma kanırtarak, kötücül seslere, ise ve karanlığa bulaşarak geldiler.

Bir gürültü koptu, sandım ki dağ yarıldı, yürüdü üzerime.

Enkaz altında çırpınırken ülkem, fırsat bilip bir gecede kestiler beni.

Gölgelerim para etmiyordu, beni kollarımdan, dallarımdan dilim dilim doğradılar.

Yıllardır kök saldığım toprağımdan söküp aldılar beni.

Neye uğradığımı şaşırdım, elim ayağım çekildi, korktum.

Kesildi her yanım, kırıldı kolum kanadım, budandım parçalandım; canım yandı.

Bağırdım, bağırdım, bağırdım!

Duyan olmadı, kimseler koşmadı imdadıma; üşüdüm, titredim.

Yalnız başımaydım. Büzülüp kaldım oracıkta; kanadı her yanım; yapraklarım dağıldı, parça parça oldum!

*  *  *

Ahh!

Yavaş bir kentin sahillerinde yaralıyım.

Tarifsiz acılar içindeyim şimdi ben.

Yaralarım var benim Fırtına Deresi’yle, Kaz Dağları’yla, Akbelen’le, İkizdere’yle ortak.

Anılarım var benim geçmişten geleceğe Samos’la Lebedos arasında.

Satsalar, gölgem para etmez benim.

Bakmayın dallarımın arasında efil efil estiğine, rüzgârlarım kâr etmez.

Lâkin henüz doğmamış çocuklara anlatacaklarım var benim.

Diyarbakır’da yıkılmış minare, Gezi parkında ceviz ağacı, İkizdere’de dağa taşa bulaşmış acıyım.

İnsanlığın ortak harcıyım ben.

Alonie’de yitip gitmiş bir anı, Cizre’de yaralı bir güvercin, Hasankeyif’te son Süryani’nin elinde parıldayan gümüşten bir telkariyim ben.

Şimdi gövdem kesilmiş yalnızca köküm kaldı.

Gölgeme sığınmak için çocuklar, gençler, sevgililer geldi; gölgem yoktu!

Meyvelerimden ikram etmek isterdim; iğdelerim yoktu!

Yeşil yapraklarımdan kokularımı sunmak isterdim gelene geçene; yapraklarım yoktu!

Hepsi gitti.

Göğe erişmiş başım, iğde yeşili yapraklarım, gövdem, çiçeklerim, kokum…

Hepsi gittiler.

Dövündüm, durup ağladım, bağırdım, acı çektim, çığlık attım!

Kimseler duymadı çığlığımı.

İğde ağacıydım oysa ben.

Kimseye zararım olmazdı, param pulum yoktu.

Kürsü kürsü dolaşacak hünerim, manşet manşet demeçlerim, kanun hükmünde emirlerim; sözleşmelerim, silahlarım yoktu!

Kendi halinde iğde ağacıydım ben, bana kıydılar.

Cümle kanunların, bürokratların, yönetici ve zabitlerin önünde nasıl da katlettiler beni!

Banka hesaplarının, çeklerin, senetlerin, silahların gölgesinde yok etiler beni!

Demire, çeliğe, mazota boğarak dilim dilim doğradılar, geride yalnızca çırılçıplak köküm kaldı.

*  *  *

İğde ağacıydım oysa ben, yavaş bir kentin sessizliğinde.

Bir gün yeniden geldiler.

Yanlarında demirden makineleri, çelik putrelleri; canıma kast etmiş kanlı menfur elleri, yüksek yerlerden gizli kapalı alınmış izinleriyle geldiler.

Bu sefer ta kökümden kopardılar, yıllar yılı büyüdüğüm toprağımdan söküp aldılar beni.

Nasıl da sızladı içim, tel tel oldu köklerim.

Son kez bağıdım, çırpındım, ağladım.

Kimseler duymadı beni yine.

Motor ve metal sesleri arasında yok oldum.

Sesim kısıldı bağırmaktan, duyan olmadı.

Ben öldüm, sevdiğim bu dünyadan; havamdan, denizimden, kumsalımdan ayırdılar beni, geride bir tek acım kaldı.

Oysa saf bir iğde ağacıydım, insanlığa kocaman ahım kaldı.

Kendime has yeşil rengim, boyum posum vardı; insanlara yemiş, kuşlara yem olacak meyvelerim, güzel bir kokum vardı.

Gecelerim vardı mesela, karşımda Samos Adası, Kuşadası; sağımda Kanlı Ada, solumda Lebedos Yarımadası.

Karanlıkta ayın şavkı düşerdi önüme, gece denizde yakamoz parıltıları, gündüz martıların sesi, gölgemde kitap okuyan sevenlerim vardı.

Şimdi bütün sevenlerim gitti.

Dibimde top oynayan çocuklarım, kumsalda olta atan balıkçılarım, gölgemde şiir okuyanlarım vardı, birer birer gittiler!

Altımda ekmek arası balık yiyenler, yanımda el ele tutuşan sevgililer; cümle adalar, şarkılar, kuşlar, martılar, hepsi gittiler.

Öksüzüm artık, gölgem yok.

Şimdi köksüzüm oralarda, kimim kimsem yok.

Bundan böyle bilin, yokum ben!

Sevdiklerim gittiler.

Geceyle gündüz de gitti; kör oldum, sağır oldum; hiçbir şey duyamaz, göremez oldum, geride zifiri bir karanlık kaldı.

Koparıldım köklerimden, her şeyim gitti; susuz soluksuz kaldım, kurudum.

Islak, nemli toprağımda yalnızca kokum kaldı.

Şimdi gövdem yok!

Dallarım, yapraklarım, gölgem yok!

Toprağımda yalnızca lime lime olmuş damarlarım, kanım, canımın son kertesi, öz suyum; acılar içinde ruhum kaldı.

*  *  *

Ahh!

Şimdi acılar içindeyim, ağlıyorum, bir duyan yok mu?

Yavaş bir kentin ıssızlığındayım, çığlık çığlığayım!

Meyvelerimden yiyenler, kokumu özleyenler, dibimde mola verenler, altımda oturup martıları seyredenler, size sesleniyorum:

Neredesiniz?

Yörelerimde çocuklarını gezdirenler; dallarımda yuva yapan kuşlar, gölgemde uyuyan köpekler ve kediler; yapraklarımda oyalanan kelebekler, böcekler adına soruyorum size:

Niye böyle sessizsiniz?

Ben yokum ama çığlıklarım hala orada, duyun beni!

Sahilde yürüyenler, yanımdan gelip geçenler, önümde diz çöküp hayal kuranlar; denize girenler, eğlenenler, kumsalda güneşlenenler; çantalarında kitaplar, ruhlarında şiirler taşıyan güzel insanlar!

Neredesiniz?

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/igde-agacinin-yalnizligi,39171