İzmir Kitap Fuarı'ndan: Hava döndü kitaptan, kitaptan yana esiyor yel

Yusuf Nazım
Evrensel | 1 Mayıs 2024

İzmir’de edebiyat, nihayetinde sürgünden döndü. 2020 yılında kentin yaşadığı büyük depremden sonra, geleneksel olarak Basmane’deki Kültürpark’ta yapılan kitap fuarı şehrin dışına, Gaziemir‘deki fuar yerine taşınmıştı. Nedeni, depremde hasar gören belediye binasının Kültürpark’taki fuar alanını kullanmasıydı.

Oysa Gaziemir’deki yeni fuar yeri kuş uçmaz, kervan geçmez bir yerdi. Üç yıldır yayınevleri birbirini ağırlıyor, masraflarını bile çıkaramıyor; stantlar ıssız, şairler dilsiz, yazarlar sahipsiz.

Kitap sürgüne gönderildi demiştim buna ben. İki kitap almak için sürgüne kim gider ki? Yolunu şaşıranlar ya da sayısı çok az kitap kurtlarından başka...

Kitabın sürgünden dönüşü

Bu senenin kitap fuarı 19-28 Nisan 2024 tarihleri arasında Kültürpark’ta yapıldı.

Sonunda edebiyatın sürgün yılları sona erdi. İzmir’de hava döndü, kitaptan kitaptan yana esti yel.

TÜYAP‘ın, yayınevlerince baş edilmeyen fahiş stant fiyatlarına alternatif olarak fuar, İzmir Büyükşehir Belediyesi ev sahipliğinde ve büyük oranda belediye şirketleri sponsorluğunda yapıldı.

Her şeyden önce Kültürpark İzmir’de kitabın ana yurdu gibi. Konak’a, Alsancak’a, Basmane’ye yolu düşenler, Kordon’da şöyle bir yürümek isteyenler için kaçınılmaz bir uğrak yeri. Üstelik nefes almak için Kültürpark’ın müdavimleri çok.

Kültürpark deyince Moskova’daki Gorki Parkı geliyor akla.

13 Eylül 1922’deki büyük İzmir yangınında Konak’da 360.000 metrekare alan yanıp kül olur. Yangından “Aziz Stepanos Kilisesi” ve İzmir'deki Ermeni mahallesinin büyük kısmı da nasibini alır. Yıllarca harabe olarak kalan bu yer 1933 yılından itibaren panayır alanı olarak kullanılır.

Türkiye’nin ulusal kurtuluş mücadelesine verdiği büyük destekten sonra Sovyetler Birliği ile dostane ilişkileri sürmektedir. Dönemin İzmir Belediye Başkan Yardımcısı Suat Yurtkoru bir Moskova ziyaretinde Gorki Parkı’nı görmüş ve hayran kalmıştır.

Dünyadaki ilk toplumsal devrimin sahipleri ülkenin her tarafına olduğu gibi Moskova’yı da parklarla donatmaktadır. 1928 yılında açılmış Gorki Parkı, büyük Rus yazar Maksim Gorki'ye adanmış, Moskova’daki 120 parkın en ünlüsü ve büyüleyicisidir.

Yurtkoru, İzmir’e döndüğünde konuyu Belediye Başkanı Doktor Behçet Uz’a açar. 1935’te bu sefer Behçet Uz Rusya’ya gider. Moskova Belediye Başkanı Nikolay Bulganin’e konuyu açar, görevlendirilen iki Rus mimarla birlikte parkta incelemeler yaparlar.

Böylece 1936 yılında Kültürpark’ın temelleri atılır. Mevcut 360 bin metre karelik yer ilavelerle 420 bin metre kareye çıkarılır.

İşte yıllardır kitaba yurtluk etmiş olan Kültürpark’ın hikâyesi böyledir.

Hava döndü, kitaptan kitaptan yana esiyor yel

Ve şimdi bahar. Hava döndü, edebiyatın sürgünlüğü sona erdi. Kültürpark’ın botanik parkını andıran ağaçları, kuş şakımaları, su sesleri arasında kitaptan yana esiyor yel.

Yüzler gülüyor, yayınevleri memnun, kitap ve mürekkep kokuları arasında baharın coşkusu yayılıyor. Kuş sesleri çocuk seslerine karışıyor. Konak’a, Kordon’a, Alsancak’a yolu düşenler kitaplar arasında buluyor kendini. Orada burada söyleşiler, yazar buluşmaları, imza etkinlikleri. Her tarafta kitabın sürgünden dönüşünün keyifli izleri…

Bir tarafta Türkiye Yazarlar Sendikası başkanı Adnan Özyalçıner konuşuyor. Ahmet Ümit fuarın onur konuğu, Murathan Mungan şiirlerini okuyor. Başka bir gün Amida’nın nefesini taşımış Şeyhmus Diken, bir köşede Ahmet Arif belgeseli üzerine söyleşiyor. Lozan Sahne’de Ahmet Telli’nin sesi işitiliyor, ileriden Cezmi Ersöz ağır aksak ilerliyor. Kültürpark’ın sokaklarında, daha nice yazarlar, şairler fısıldaşıyor. Genç Hayat İzmir, Savaşa Karşı Sanat ve Gençlik konulu söyleşi hazırlamış; Özel Akdemir’le birlikte katılıyoruz. Gazze’de yürütülen soykırım savaşına küçük bir ses olur belki kelimelerimiz. Fuar, baharın coşkusu temasıyla açılmış, lâkin bir yanımız kan, revan; kulaklarımızda Filistinli çocukların çığlıkları var...

Gorki Park, Moskova

Yine de kitabın sürgünden dönmesi güzel. Kültürpark’ta baharın coşkusu ağır basıyor. Her taraf bir şenlik havası içinde.

Kitap, sürgünden dönmeye dönmüş ama ilk defa açık havada yapılıyor olmasının eksikleri var. Yerleşim planı kötü, yönlendirmeler zayıf. Son anda yapılan sahne değişiklikleri ziyaretçileri bıktırıyor. Söyleşiye gelip yeri bulamayanlar çok. Sivil toplum örgütleri için ayrılan yerler ücretsiz ancak gözden ırak, kuytu bir köşeye sıkışmış gibi.  Yayınevi stantlarının arasına birer ikişer yerleştirilmesi önerileri var. Umarım bir dahaki sefere hayat bulur. Böylece okurla buluşmak daha kolay olacak. Bir de hava muhalefeti var tabi. Fuar açıkta olunca bir güneş, bir yağmur, bir fırtına… Bir anda programlar erteleniyor, iptal edilenler oluyor.

Her şeye rağmen hava dönüyor, kitaptan yana esiyor yel. Seneye belki de asıl yeri olan Kültürpark’taki kapalı alanına taşınacak.

Son gün Türkiye Yazarlar Sendikası’nın standındayız. 1 Mayıs’a, savaşa karşı bir temayla katılma fikri tartışılıyor. Sendika önlükleri ve Filistin bayraklı kokartlarla katılma görüşü destek buluyor.

Karşıda İsmail Beşikçi Vakfı’na ilişiyor gözüm. Yaşlı bilge orada. Uğrayıp hasbihal ediyoruz.

Ona, Türkiye’de ve dünyada kimseciklerin bilmediği bir dille ilgili T24’deki yazımdan bahsediyorum.

Kikuyu Dilinde İmza başlıklı yazı.

İngiltere’de bir genç, üniversite başvurusu, İngilizce, Franszıca, Kikuyu dili der demez, İsmail Hoca atılıyor;

“Kenya!” diyor…

Bir anda şaşırıyorum. Nasıl olur ki? O yazıyı okuyan hiç kimsenin Kikuyu dilini bileceğini sanmıyordum oysa. Afrika’nın kıraç topraklarında, Kenya’nın ıssızlıklarında yaşayan bir kabileye ait, alfabesi olmayan bir dil.

Hoca, adını söyler söylemez tanıyor, adeta küçük dilimi yutuyorum. Resmi söylemlerin dışında, bilinmeyene doğru yola çıkmak, bulanık ve sisli yalanların perdesini aralayıp gerçeğin peşine düşmek, bilgeliğin doruklarına tırmanmak böyle bir şey olsa gerek.

Kitap Fuarı’nın son günü böyle bir sürprizle geçiyor. İzmir’de kitap sürgünden dönüyor. Kültürpark ve Gorki Parkı kardeşleşiyor. Baharın coşkusu kelimelerin büyülü dünyasına karışıyor. Yıllar sonra yeniden, edebiyattan, sanattan, kitaptan yana esiyor yel.

https://www.evrensel.net/haber/517256/izmir-kitap-fuarindan-hava-dondu-kitaptan-kitaptan-yana-esiyor-yel

Eşkinoz’dan Esenyurt’a bir hikâye

Yusuf NAZIM

Evrensel Ek/5 Mart 2016

9. yüzyıldan başlayan bir hikâye bu. Küçük Çekmece Gölü havzasından yukarılara doğru uzanan Ekrem Ömer Paşa’ya ait bir çiftlik. Bu çiftliğin ortaklarından Eşkinozgiller ailesi… Ve adını aileden alan yöre; Eşkinoz.

İşte bu köyle başlıyor hikâyemiz. Cumhuriyet öncesi ve hemen sonrasında Balkanlardan Eşkinoz’a gelen göçmenler. Bir yandan Romanlar yerleşir, Köy içi denir adına. Balkanlardan gelenler ise Merkez Mahallesi adıyla mekân tutar. Serin serin rüzgârlar eser yamaçlarında Eşkinoz’un. Bu yüzden olsa gerek 1967’de Esenyurt adını alır yerleşim. 1989’da belde belediyesi olarak daha çok Kars ilinden bir göç dalgası başlar… Yeni bir kentin hikâyesidir başlayan. Ne Eşkinoz’un adı kalır artık, ne de Eşkinozgillerden bir eser…

Esenyurt adlı bir beldededir artık yolumuz. Heybesinde eski zaman düşleriyle Karslı bir başkan umut olur beldeye. Yeni bir sancıdır başlar kentte; çamurlu yollarında bata-çıka yürünen bir köyün, çağdaş bir bir kente dönüşmesinin öyküsüdür bu. Yollar yapılır, kanallar açılır, imar planları hazırlanır. Gündüz vakti gecekondular biter, varoşlar çoğalır kıyılarında beldenin. Dengini, döşeğini alan yollardadır artık. Kars’tan, Ardahan’dan, başka uzak diyarlardan düşerler yola, Esenyurt kucak açar gelenlere. Bir yandan yeni yeni mahalleler kurulur, baştan aşağıya bir imardır başlar, bir yandan haramiler tutar köşe başlarını; kir akar, pas akar, oluk oluk rant akar.

Bir yanda, yeni bir kenti var etmenin heyecanı, diğer yanda iktidar ve güç tutkusu. Çocuk parkları AVM’lere, sağlık hizmet projeleri lüks konutlara, rekreasyon alanları eğlence merkezlerine dönüşür yavaş yavaş. Artık, haramilerin sofrasındadır bu şehir.

Modern bir şehrin hikâyesi dolaşır dillerde. Adı Esenkent’tir, bacası olmayan şehir! Yolları bakımlı, bahçeleri yeşil. Birden Ruhi Su’nun türküsü düşer akıllara:

Oltu'dan girdik de Sarıkamış'a

Akıl ermez orda yatan üleşe

Askeri kırdıran Enveri Paşa

Kitlendi kapılar, mekân ağladı

Askeri kırdıran Enver Paşa, adını bir caddeye vermiştir Esenkent’in ortasında. Hemen yanı başında, şehrin kalbine saplanmış gibidir, betondan bir rant abidesi yükselir; adını Elit Kent koymuşlardır bu kentin seçkinleri.

Esenkent’te Süleyman Demirel Caddesi’nin Talat Paşa ile yolu kesişir, geçerken göz kırpalar birbirlerine. Yaşasaydı, utancından başını öne eğerdi Rıfat Ilgaz! Adını bir Kültür Merkezi’ne vermişler. Lakin sağlıklarını parayla satın almakla meşguller hastalar içinde. Ne folklor çalışması, ne heykel sergileri, ne müzik atölyeleri… Yalnızca tabelası kalmıştı baki. Artık özel bir hastaneye dönüşmüştür o, mütemadiyen para keser kapılarında. Arkasında, hüzünle çatmıştır yüzünü amfi tiyatro. Çalılar kaplar her sene gövdesini. Ücra bir köşesinde saklanmış gibidir bir vakıf; Esenkent Eğitim Kültür ve Sanat Vakfı, kültür ve sanattan başka her şeyle meşgul…

* * *

Zaman böylece akıp geçer. Sene 2004’tür artık. Siyasetin çehresi de değişmiştir, tarzı da. Üstelik hem ülkede, hem de İstanbul’da. Esenyurt da nasibini alır, geri kalmaz bundan. Yeni bir başkanla birlikte yeni bir döneme girer bu şehir. Bambaşka bir dönemdir bundan böyle yaşanacak olan.

Halkına hizmet aşkıyla doludur her gelen. Yeni bir imar hamlesi daha başlar. Yeni yeni semtler, mahalleler eklenir şehre, yepyeni yollar, yeni kompleksler peydahlanır. Parklara, bahçelere, spor merkezlerine isim olur yalancının, talancının, soyguncunun adı.

Karış karış rant fışkırır, görülmedik bir talana uğrar toprakları Eşkinoz’un. Göğü yırtarcasına yükselir gökdelenler, ağrısı olur, sivri sivri batar yüreklere. Tepeden tırnağa betona dönüşür kent…

Oysaki viranelerinde tiner çeken çocukları vardır Esenyurt’un. Esrarı, eroini pazarlanır okul kapılarında. Kotçular Sanayi Sitesi’nde ciğerleri slikozistle dağlanmaya devam eder işçilerin. Her gün biraz daha heder olur ömürleri Lee Cooper, Dolce Gabana, Mavi Jeans bedenlere.

Çoktan yeşili tükenmiştir Kapadık Çiftliği’nin, griye boyalıdır yüzü artık bahçelerin. Sular akmaz olmuştur pınarlarından. Bir AVM yükselmiştir ortasından, özel gişeler açılır, otoyollarla varılır karşısına.

Çingene Mahallesi gölgesinde büzülmüş gibidir gökdelenlerin. Sayısı azalmıştır Romanların. Çalgıları biraz ince saz, şarkıları biraz daha hüzünlü...

Güzel umutları vardı bir zamanlar bu şehrin; bir birinden güzel isimli caddeleri, sokakları. Nazım Hikmet Caddesi’ne nasıl da yakışırdı bir şiirin dizeleri; adım başı kitapevi, kültür merkezi, okuma ve kadın evleri, kitapçılar, sahaflar, kütüphaneler... Oysa haramiler basmış şimdi her yanını! Her adımda rant, her adımda talan, her adımda yağma! Rezidanslar şehri bu şehir; sıra sıra gökdelenler, Eskule’ler, AVM’ler. Paraya tahvil edilmiş cümle yüzü bu kentin. Unutulmuş kalmış adı bir caddede Terzi Fikri’nin. Fatsa’da yarattığı eserden bir emare yok, kim bilir nasıl da titriyordur ruhu terzinin.

Biraz ileride yeni bir semt, yeni bir hikâyenin daha izi var. İncirtepe’de yavaş yavaş ağarıyor gün. Küçük Çekmece Gölü havzasına, alçala alçala sarkıyor, bütün bir mahalle sessiz. Hayatı dişiyle tırnağıyla kazımaktan başka çareleri olmayan insanlar. Havada, zorlu bir güne daha başlayacak olmanın inceden inceye ağırlığı. Evlerin hasta, tedirgin bakan yüzleri yorgun. Çocuk ağlamaları arasında gıcırtıyla aralanıyor kapılar. Meşakkatli kadın yüzleridir görünenler. Kollarında çantaları, ellerinde çıkınlar; başları örtülü örtüsüz, sırtları mantolu mantosuz, umutları az ya da çok; en çok hayal kurmasını bilen, düşleri tükenmeyen, aşkları yarım, sevdaları kusursuz kadınlar... Derme çatma evlerinden çıkarak, Balık Yolu’ndan Köyiçi’ne doğru yürüyorlar… Sessiz bir temizlik ordusu gibi süzülüyorlar. Cam silip mermer parlatmak gayeleri, kederli yüzlerinde saklı kalmış hikâyeler taşıyorlar.

Yüzleri yukarı kentlere dönük kadınların, dayanıyorlar kapılara; şatafatlı, modern kentlerin sorgulu-sualli kapılarından geçiyorlar. Kimi kart göstererek, kimi kimlik bırakarak, kimi parmak basarak... Beton çitlerle çevrilidir kentler, soğuk duvarlar, ıssızmış gibi duran bahçeler; sıra sıra, renk renk, model model araçlar karşılıyor onları. Dublekslere, triplekslere; bahçe kapısı aydınlık ve ferah evlere, malikânelere akıyorlar birer birer…

Uzun bir hikâyedir bu. Sıvasız duvarlarıyla eski yüzlü mahallelerden geçer yolu. Bize uzak kentlerden gelenleri vardır bu şehrin. Öykülerinde derin acıların izleri; apansız askerler basmıştır bir gece köylerini! Göçmüşler, yurt eylemişler bu kentin varoşlarını. Merdiven altı atölyelerde iş tutmuş, kapısı kırık kondular yurdu olmuştur onların.

Haramidere’yi eşkıyalar basmıştır çoktan; bir AVM inşaatında cayır cayır çadırlar; içinde depremden kurtulmuş Vanlı işçiler yanmıştır! Sorsan, ağız birliği etmiş gibidir hepsi, kader derler! Daha aşağılarda, sigortasız işçilerini alın terini öğütür Kıraç’ın fabrikaları.

Birazdan Örnek Mahallesi’ne düşeektir yolumuz. Pazar yerinde, sokaklarda, kahvehanelerde emekli bir öğretmenin sesi işitilir. Kolunda deste deste bildiriler, çakmak çakmaktır bakışları. Konuşurken, okşar gibidir sevgisi, yüksek perdeden duyulur sesi. “Yılgınlık yok gençler, kazanacağız!”

* * *

İşte güneşli bir gün. Hava aydınlık ve ılık. Doğan Araslı Bulvarı’nda, Depo Durağı’nda heyecanlı bir kalabalık. Gençler buluşmuşlar; kadınlı, erkekli; vasıflı, vasıfsız; öğrenci, işçi; hararetli bir tartışmadalar. Fabrikalardan çıkmışlar; okullardan, semtlerden; Evren Sitesi’nden, Fatih Oto Sanayi Sitesi’nden; tornacısı, makinecisi, overlokçusu… Heybelerinde düşleri, ellerinde pankartlar, dudaklarında bir söylence; 1 Mayıs’a gidiyorlar! Bayramlarına gidiyorlar! Esenyurt’un yüz akı, yeni bir hayatın müjdecisi, asıl hikâyesi onlar. Birazdan otobüsler kalkacak; dillerinde türküleri, bakışlarında heyecan, bitmeyen bir umudu taşıyorlar...

Kadının kendini yeniden yarattığı gün: 8 Mart

Dünyada Kadın Hakları, Mücadelesi ve Bir Tarihçe (*)
Yusuf Nazım | Evrensel |6-7-8 Mart 2017

“Korkunç ve mübarek elleri,
İnce, küçük çeneleri, kocaman gözleriyle
Anamız, avradımız, yârimiz...
Ve sanki hiç yaşamamış gibi ölen
Ve sofradaki yeri, öküzümüzden sonra gelen
Ve dağlara kaçırıp uğrunda hapis yattığımız
Ve ekinde; tütünde, odunda ve pazardaki
Ve karasabana koşulan
Ve ağıllarda
Işıltısında yere saplı bıçakların 
Oynak, ağır kalçaları ve zilleriyle
Bizim olan kadınlar
Bizim kadınlarımız…”

                      Nazım Hikmet Ran

Dünyada Kadın Hakları

1800’lü yıllarda doğanın bir gereği olarak kadının erkeğe itaat etmesine inanılırdı. Kadınlar birçok açından ikinci sınıf insan muamelesi görürdü. Örneğin oy hakkı önceleri, sadece mülk sahiplerine ait bir şeydi.

Kadınların, meslek sahibi olabilme hakkı, boşanabilme hakkı, seçme ve seçilme hakkı yoktu. Evli kadınlar daima düşük ücret alırlar, hamile olduğu anlaşılan kadınlar kolayca işten atılabilir, genellikle niteliksiz işçi, yardımcı işçi olarak düşük ücretle çalıştırılırlardı.

Hukuksal açıdan kadın tam birey sayılmazdı. Bir çok devlette, çalışan kadın memurların evlenme izni yoktu. 

Fransa’da 1965 yılına kadar kadınların çalışması, eşlerinin iznine bağlıydı. Kadınların politik hakları İngiltere ve kimi İskandinav ülkeleri dışında, bulunmamaktaydı. Kocasından izinsiz üniversiteye kayıt olamaz, ehliyet alamaz, pasaport çıkaramaz ve hastanede tedavi olamazdı.

İlk Kadın Mücadeleleri

Lowell kadın hareketi, 1830

Sanayi devrimi sırasında Amerika’daki tekstil sektöründe, yaşları 12-30 arasında değişen ve “Mills Girls” (Fabrika kızları) adlandırılan kadın işçiler çalışmaktaydı. 

Lowell şirketi, 1813 yılında Massachusetts’teki Lowell kasabasında kurulur.
1840’lara gelindiğinde Lowell entegre tekstil fabrikalarında, çoğunluğu 16-35 yaş arası kadın olmak üzere 8000 kadar işçi çalışmaktadır. 1860’larda işçi sayısı 122.000’e kadar çıkacaktır. 
Ücretleri erkeklerinkinin yarısı kadar olan bu kadın işçiler, ilk defa olarak babaları ya da eşlerinden ekonomik olarak bağımsız hale gelmektedirler. Bu durum kaçınılmaz olarak kadıların, endüstri devrimi boyunca gelişecek sosyal hareketlere katılımının da önünü açmış olur.
Buna karşılık Lowell fabrikalarındaki çalışma koşulları, Amerikan standartlarına göre daha ağırdır.

Lowell Fabrikası

Haftalık çalışma süresi ortalama 73 saat olan fabrikalarda işçiler, genellikle sabah 05.00 ile akşam 19.00 saatleri arası olmak üzere, günde on iki ila on dört saat çalışmaktadırlar.
Fabrika sahasının bitişiğinde, her birinde 26 kadının kaldığı yüzlerce pansiyon inşa edilmiştir. Kadınlar, altışar kişilik odalarda, bu pansiyonlarda kirayla kalırlar. Genellikle erkeklerin girmesine müsaade edilmeyen pansiyonlarda, gece 22.00’den sonra sokağa çıkma yasağı yaygın bir uygulamadır.

Fabrikalarda çalışanlar için evden uzaklara gitmek ise olanaksız gibidir. Sadece parça başı çalışmanın özelliğinden dolayı yarım günlük, ya da daha kısa izinler mümkün olabilmektedir.

Her makine odasında 80 kadın işçi ile onların başında yönetmen olarak 2 erkek işçi bulunmakta; korkunç makine uğultuları, sıcak, iplik ve yün tozu içindeki atölyelerde, ablaları ya da anneleriyle birlikte gelen 10 yaşlarında kızlar bile çalışmaktadır. Sözleşmeler genellikle bir yıllığına yapılan işçilerin yaş ortalaması 24 civarında olup aynı işte çalışma süresi istatistiklere yaklaşık dört yıl olarak geçer. 

Kadın işçilere, ahlak ve din açısından çalışma yaşamının dayattığı rol ise en iyi bir kitapta ifadesini bulmuştur: Lowell’in 1848 yılı el kitabında, “kilise ibadetine katılmayan ve ahlaktan yoksun kadınların istihdam edilmeyeceği” yazmaktadır.

Bu zor çalışma koşullarına karşılık fabrika ortamı kadınlara, aynı zamanda entelektüel işçi sınıfı kültürüne yakınlaşmalarını sağlayan bir ortam sunmaktadır. Kütüphaneler, tiyatro çalışmaları, seminerler işçi havzasında yeni bir işçi sınıfı kültürünün gelişmesine sebep olur. 1845’te yayınlanacak Endüstrinin Sesi dergisinde bir işçinin yazacağı gibi, “günde on dört saatlik çalışma işçilere tarih, felsefe, bilim öğrenmeye fırsat vermemektedir.”

Lowell Grevi ve ilk kadın işçi birliği, 1834

1834’te Lowell patronları işçileri, 1 Mart’tan geçerli olmak üzere ücretlerde %15’lik indirime zorlarlar. Buna karşılık işçiler, toplu iş bırakma ve ardından grev kararı alırlar. Örgütsüzlük, deneyim eksikliği gibi nedenlerle grev başarısız olur. İşçilerin çoğu düşük ücretlerle işbaşı yapmak zorunda kalırlar. 

Lowell’deki Fabrika Kızları

Yaşanan bu ilk grev tecrübesinden sonra 1936’da işçilerin pansiyon kiralarının arttırılmak istemesi karşısında Lowell fabrikaları, kadın işçilerin yeni protesto ve grevlerine sahne olur. İlk defa olarak fabrikada bir kadın, diğer kadın işçilerin şaşkın ve hayran bakışları altında, atölyedeki bir pompanın üzerine çıkarak ateşli bir konuşma yapar. Bu seferki grev, kira zammının geri alınmasıyla başarılı biçimde sona erecektir.

1845'te, bir dizi protesto ve grevin ardından, pek çok görevli bir araya gelerek Amerika Birleşik Devletleri'nde çalışan kadınların ilk birliği olan Lowell Kadın İş Reform Örgütü'nü (The Lowell Female Labor Reform Association, LFLRA) kurdu. Birlik, çalışma yaşamına ilişkin sert eleştirilerin yer aldığı Endüstrinin Sesi adlı bir yayın çıkartmaya başlar.

1836 da Lowell Kadın İş Reform Örgütünün bildirisi

New York, ABD’de işçi mücadeleleri, 8 Mart 1857

Türkiye ve dünyadaki sol literatürde 8 Mart 1857 tarihi, ABD’de New York’lu kadın tekstil işçilerinin grevi ve bu grev sırasında, fabrika kapılarının kilitlenerek çok sayıda kadın işçinin öldüğü bilgisiyle kabul görmüştür. Oysaki ABD’deki işçi hareketleri üzerine detaylı bir okuma yapıldığında farklı bilgilerle karşılaşılmaktadır.

Bilindiği üzere 1850’li yıllar, tüm ABD’de işçi hareketlerinin yükseldiği yıllardır. Sanayi işçileri olağan üstü zor koşullar altında çalışmaktadır. Çok yaygın olarak, 1857 New York’unda, tekstil sektöründeki bir grup kadın işçinin düşük ücretlere ve çalışma koşullarının düzeltilmesine yönelik, protesto gösterilerinde bulunduğundan bahsedilir. 

Ne var ki, gerçekte 1857 tarihinde, New York’ta yaşanmış spesifik bir grev kaydına rastlanmamaktadır. Yani böyle bir olayın kayıtlı belgesi yoktur! 

Bu kabulün esasının, Fransız komünistlerinin 1857’de olduğu iddia olunan greve atıfta bulunarak, 50 yıl sonra 1907’de yapıldığı söylenen mitinge dayandığı görülür. Belgelenmemiş olmasından dolayı, her iki olayın da yaşanmamış olması olasılığı güçlü gözükmektedir. [1,2] 

Bu arada, anımsanacağı üzere, uluslararası kadın hareketinin önemli figürü Klara Zetkin’in doğum gününün de 1857 yılı olması, konuya spekülatif bir yorum da getirilmesine sebep olmuştur. Bu yorum, 1933 yılında ölmüş olan Klara’nın anısına bir saygı anlamında, kadın mücadelesinde bir kilometre taşı olarak bu tarihin seçilmiş olabileceği yönündedir. 

Paris, Uluslararası İşçiler Birliği ’nin Kuruluş Kongresi, 1889

Kuruluş Kongresi'ni yapan ve Uluslararası İşçiler Birliği anlamına gelen II. Enternasyonal'e katılan kadın delegelerinin kadın sorununa yaklaşımına baktığımızda, bariz bir şekilde işçi kadınların sorunlarıyla uğraştıkları görülür; Kadın delegelerden biri kongredeki aktif çalışmalarıyla dikkati çekmektedir. Alman Kadın İşçiler Birliği‘nin temsilcisi Klara Zetkin’den başkası değildir bu.
Klara Zetkin 1889 yılında Paris’te yapılan kongreye "Kadının Kurtuluşu İçin!" başlığını taşıyan bir rapor sunar.

Clara Zetkin

Klara Zetkin’in raporunda da yer aldığı üzere, salt “kadın hakları savunuculuğu” reddedilir ve sınıf mücadelesi temelinde kadınlar mücadeleye çağrılır.

Klara’ya ve kongrede onun görüşlerini savunanlara göre burjuva kadın, kocasına karşı kendi mülkiyeti üzerinde bağımsız, özgür tasarruf talebini yükseltirken, işçi kadınların, sömürünün boyunduruğundan kurtulma mücadelesine sırtını dönmektedir.

Stuttgart, Birinci Uluslararası Sosyalist Kadın Konferansı, 17 Ağustos 1907

Stuttgart’ta yapılan "Birinci Uluslararası Sosyalist Kadın Konferansı" nda kadın sorunu üzerine uzun tartışmalar yapılır. Konferans kararı gereği "Uluslararası Sosyalist Kadın Sekretaryası" oluşturulur ve başına Klara Zetkin geçer. Klara bu görevi, 1917 yılına kadar yürütecektir.

Rosa Luxemburg, 1907 İkinci Enternasyonal, Sosyal Demokrat Kongresinde
konuşma yaparken

Konferans kararlarının tümü, kadının iktisadi ve toplumsal hayatta tam eşitliğini esas alır. “Kadınlara ayrımsız oy hakkı” da alınan kararlar arasındadır. Konferansta ayrıca, "Eşitlik" isimli kadın gazetesinin uluslararası sosyalist kadın hareketinin merkez yayın organı olmasına karar verilir. Gazetenin editörlüğüne Klara Zetkin seçilir.[3] 




Kopenhag, İkinci Uluslararası Kadın Konferansı, 26-27 Ağustos 1910

1910 yılında Kopenhag’ta, uluslararası kadın konferansının ikincisi gerçekleştirilir. Sendikalar, sosyalist partiler ve çalışan kadın kulüplerini temsilen 17 ülkeden 100 kadın delegenin katıldığı konferansta, kadınlara yönelik talepler tarihi önemdedir. Dikkat çekici talepler arasında; kadın işçilere günde sekiz saatlik çalışma süresi, hamile kadın işçilere doğumdan önce 8 haftalık doğum izni, emziren kadınlara süt izni, 12 yaşından küçük çocukların çalıştırılmasının yasaklanması, işsiz kadınlara sosyal güvenlik ve kadınlara oy hakkı da bulunaktadır.

Aynı Kopenhag Konferansı’nda, tarih belirtilmemek ve ilki bir sonraki yıl düzenlenmek üzere her yıl Uluslararası Emekçi Kadınlar Günü’nün kutlanması  benimsenir ve karar altına alınır. Bu günün, kadınların ekonomik ve politik haklarıyla ilgili uluslararası dayanışma ve mücadele günü olarak her yıl kutlanması için çağrı yapılır. [4]

Alınan bu kararın sonucu olarak sadece Almanya, Avusturya, Danimarka ve İsviçre’de 1911 yılının 19 Mart'ında "Uluslararası Kadın Günü" olarak 1 milyondan fazla kadının katılımıyla kitlesel kutlamalar yapılır.

Konferans, emekçi kadınlarla ilgili uluslararası bir dayanışma ve mücadele gününün öneminin farkındadır. Nitekim bunun önemi, konferanstan çok değil, 6 gün sonra acı bir şekilde anlaşılacaktır… 

New York, Triangle Gömlek Fabrikası Yangını, 25 Mart 1911

1900’lü yıllarda Amerikan sanayi işçileri çok ağır çalışma koşullarına sahiptir. Böylesi zor koşullar altında New York’taki Triangle Gömlek Fabrikası’nda çıkan yangının ağır sonuçları olur. Fabrikadaki yöneticilerin, işçilerin iş zamanlarını zapturapt altına almak amacıyla atölye kapılarını kilitli tutuyor olmaları facianın boyutunu arttırır. Yangında, 123 ü kadın olmak üzere 146 tekstil işçisi ölür. Ölenlerin yarıya yakın kısmı fabrika binasını üst katlarından atlayarak düşme sonucu gerçekleşir.[5]

25 Mart 1911, New York, Triangle Gömlek Fabrikası Yangını

Olaya ilişkin olarak, Cornell Üniversitesi’nin referans verilen web sitesinde geniş bir kaynakçaya ulaşılabilir. Ayrıca ABD işçi sınıfı tarihinde önemli bir yer tutan bu olayla ilgili birçok da kitap yayınlanmıştır.[6]

Keza, Birleşmiş Milletler Çalışma Departmanı arşivlerinde de bu olayın geniş bir hikâyesi yer almaktadır. [7]

Olay, ABD ve dünya kamuoyunda büyük yankılar uyandırır. Sonraki yıllarda kadın işçilerin mücadelesinde bir kilometre taşı olarak belleklerde yer eder ve ayrı bir yere sahip olur. Facia sonrası hükumet ve yerel yönetimler çalışma yasalarında kısmı iyileştirmeler yapmak zorunda kalırlar.

Triangle yangını sonrası fabrika binası

Bu olaydan 10 ay sonra, yine ABD’de dünya emekçi kadınlarının mücadelesinde derin izler bırakacak başka bir olay yaşanacaktır. Bu, tarihe Ekmek ve Gül Grevi olarak geçecek olan görkemli bir kadın direnişidir.

Ekmek ve Gül: Massachusetts, Lawrence Tekstil İşçileri Grevi, Ocak, 1912

Amerika’nın Massachusetts eyaletindeki Lawrence, kırk farklı ulustan işçilerin çalıştığı dünyanın en büyük tekstil fabrikasıdır. Bir tekstil devi olan Lawrence, tek başına ABD’deki tekstil endüstrisini önemli ölçüde yönlendirmektedir.

Haftalık çalışma ücretinin 8,76$ olduğu fabrikada, işçilerin yarısı zaten kadın ve çocuklardan oluşmaktadır. Bunların haftalık ücretleri ise 6$’dır. ABD’de, 1 Ocak 1912’de çıkan yeni iş yasasıyla kadın ve çocuk işçilerin haftalık çalışma saati 56’dan 54’e düşürülür. Zaten çok ağır olan çalışma koşulları altında yaşamlarını güçlükle sürdüren işçiler buna sevinirler. Bu küçük yasal iyileştirme bile onlar için çok büyük değerdedir.[8]

1912, ABD, Lawrence Tekstil’de Ekmek ve Gül grevi sırasında

Ne var ki, fabrikadaki Polonyalı işçiler iki hafta sonra, haftalık çalışma saatlerinin düşürülmesi karşılığında, ücretlerinde %3,5 oranında düşüş olduğunu fark ederler. İşçiler arasında büyük bir öfke dalgası yayılır. Polonyalı işçilerin ilk tepkisi işi bırakarak yürüyüş yapmak olur. Tarih 11 Ocak 1912’yi göstermektedir.

Ertesi gün, Washington Mill adlı yün şirketi çalışanları da aynı kesintinin kendi ücretlerinden de yapıldığını görürler. Böylece uygulamanın, Lawrence’ın diğer atölyelerinde de olduğunu gören Lawrence işçileri buralarda da iş bırakmaya başlarlar. Derken grev bütün Lawrence Fabrikalarına yayılır. İşçiler hızla komiteler kurarlar. 14 ulusun işçilerinden oluşan 56 kişilik bir ana komite grevin bütün sorumluluğunu üstlenir. 

Talepleri, 54 saatlik haftalık çalışma saati, %15 ücret artışı, fazla mesai karşılığında çift ödeme, eşit işe eşit ücret olarak belirlenir. 

Şubat 1912'de New York'ta Lawrence grevcilerinin çocuklarının geçit töreni

Grevin öncüleri büyük oranda kadın işçilerdir. Grev boyunca yayınlanan bütün bildiriler tam 25 farklı dile çevrilir.

Grevci kadın işçilerin seçtikleri slogan, “Bread & Rose”; yani “Ekmek ve Gül” dür.

Ekmek, kadınların ekonomik taleplerinin, gül ise daha iyi bir yaşamın ifadesidir. Dolayısıyla kadınların istediği şey; “ekmek de alabilmek, gül de” sloganıyla özetlenmiştir.

4 Mart 1912, Lawrence da grev kararının alındığı son işçi toplantısı

ABD sanayi işçileri tarihinde çok önemli bir yer tutacak olan grev, önemli kazanımlarla sonuçlanır. Bu grev, her ne kadar yasal güvenceye bağlanamadığından kazanımlarının birçoğunu sonradan kaybetseler de, kadın işçilerinin örgütlenme, mücadele ve direnişi tarihinde önemli izler bırakacaktır.[9]

Petrograd Tekstil İşçilerine Adanan Gün, 8 Mart 1917

1914 yılında başlayan dünyayı yeniden paylaşım savaşı bütün hızıyla sürmektedir. Bu arada, Amerika ve Avrupa kıtasında işçi hareketleri hızlanırken
Rusya’da da bir şeyler olmaktadır. 

Petrograd'lı tekstil işçisi kadınlar, 8 Mart 1917’de, yani eski Rus takvimiyle 23 Şubat’ta tüm işyerlerinde birden greve çıkarlar. Grevler kent çapında büyük bir direnişe dönüşür. Tarihe, ünlü Şubat Devrimi olarak geçecek olan ve Rusya’daki Çarlık rejimine karşı başlayacak direnişin kıvılcımıdır bu. Grevin arkasından Şubat Devrimi ilerleyecek, ardından 1917 Ekim Devrimi’nin koşularını hazırlayacaktır.

1917, Şubat Devrimi’nden

1917 Ekim Devrimi’nden sonra kurulan Sovyetler Birliği, o güne kadar kazanılmış bütün kadın haklarını koruyup ilerletmeye çalışır.

1922 yılından itibaren, 8 Mart 1917 tarihindeki Petrogradlı kadın işçilerinin direnişine atıfta bulunarak 8 Mart, Emekçi Kadınlar Günü olarak resmileştirilir.[10]

Bu tarihten sonra başta sosyalist ülkelerde olmak üzere tüm dünyada 8 Mart Emekçi Kadınların Uluslararası Dayanışma ve Mücadele günü olarak kutlanmaya devam eder.

Şubat Devrimi'nde Petrograd

Tam 56 yıl sonra, 16 Aralık 1977’de ise Birleşmiş Milletler 8 Martı “emekçi” sıfatından özenle ayırır ve "Dünya Kadınlar Günü" olarak ilan eder. 

Kavramların içini boşaltmak bazen işe yaramaktadır. 1911 yılında New Yorklu kadın işçiler ekmek de talep etmişlerdi, gül de… Oysaki çağımızın modern kapitalist sınıfı, Birleşmiş Milletler’ in bu kararıyla, kadınların sadece gül ile yetinmesini arzu eder. 

O tarihten bu yana bir çekişme yaşanır; bir yanda kadını emek mücadelesinden ayırmak isteyen egemenlerin 8 Mart gününü, kadınların sadece gül ile yetinecekleri bir anlama hapsetme çabası…

Uluslararası Emekçi Kadınlar Günü kutlamalarından

Öte yandan emekçi kadınların onu, gerçek tarihsel anlamıyla yorumlayarak kadınların uluslararası dayanışma ve mücadele günü olarak kutlaması…



Türkiye’de 8 Mart: Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova anlatıyor

8 Mart’ı ilk defa Türkiye’de kutlamak amacıyla, komünist kadınlardan iki kız kardeş Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova girişimde bulunurlar ve bir kadın birimi oluştururlar. Emekçi Kadınlar Günü’ne, bütün dünya komünistleri gibi, TKP içinde de başından beri önem verilmiştir. Bununla ilgili olarak, Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova kardeşlerin kendi imzalarıyla kaleme aldıkları yazı şöyle:

“1921 yılının şubat ayıydı. 1919’dan beri çalışmakta olan Ankara Türk Komünist Partisi güçlenmiş ve Moskova’da Komünist Enternasyonali’yle ilişki kurmuştu. Anadolu içerilerinde birçok illerde hücreler oluşturmuştu. Şubat ayının sonlarında, Komintern Kadınlar Sektöründen Klara Zetkin Yoldaşın imzası ile, 8 Mart Kadınlar Bayramını nasıl kutlamak gerektiğini gösteren bir talimatname almıştık. Buna göre, kapitalist ülkelerde kadınların öz insan haklarını istemeleri şiar edinilecekti. Ankara’daysa işsiz kadınların sayısı gittikçe artmaktaydı. Yıllardan beri erlerini (kocalarını), oğullarını savaşta yitirmiş olan Türk kadınlarının yaşam koşulları çok ağırdı. İş bulmak olanaksızdı. Uzun yıllar süren savaşlardan sonra Antanta devletleri Türkiye’yi tam mahvetmek için İstanbul’u ve Anadolu’nun batı ve güney bölgelerini işgal etmişlerdi. İstiklal Mücadelesi içinde Ankara’da kurulan B.M.M. Hükümeti de, Büyük Lenin’in yardımıyla dış düşmanlara karşı savaşı sürdürüyordu. Bu sıralarda Sovyet ülkesinden gelen yardımın Karadeniz sahilinden Ankara’ya kadar getirilmesini, kucaklarında silah ve askeri malzeme taşıyan Türk kadınları gerçekleştiriyorlardı. Bu kadınlar, erleri, oğulları, kardeşleriyle birlikte düşmana karşı çıkıyorlardı. Ama bu dönemde kendilerinin hiçbir toplumsal hakları yok-tu; yine de vicdanlarının sesine uyarak vatan müdafaasına katılıyorlardı. Türk kadınlarının insani ve toplumsal haklarını tanıyan tek örgüt, Komünist Partisiydi.

1921 yılının başlarında, Mustafa Suphi ve 14 arkadaşı, Türk burjuvazisinin eliyle Karadeniz’de boğularak feci bir biçimde yok edilmişlerdi. Bu olay derin bir nefretle karşılanmıştı. Bundan başka, Ankara’daki merkezi Komünist örgütünün 18 üyesi hapse atılmıştı. Bu gibi feci olaylar biz Komünist kadınları çok üzüyordu. Bir yandan burjuva cellatlarını protesto etmek, bir yandan da işsiz kadınların ağır durumlarının hafifletilmesini talep etmek amacıyla, Komünist Süleyman Selim yoldaşın Ankara dolaylarındaki bağında kadınların genel toplantısı yapıldı. 8 Mart Uluslararası Kadınlar Bayramının önemini açıklayan, Şerif Manatov Yoldaşın bildirisi oldu. İkinci sorun olarak, kadınların durumunu düzeltmek, onlara iş sağlamak için bir kadınlar örgütü seçildi. Önceden hazırlanmış olan tüzük onaylandı. Sonra B.M.M.’ye Türk Kadınları adına bir bildiri gönderilerek, Komünistlere, Mustafa Suphi ve arkadaşlarına gösterilen vahşilikler protesto edildi. Kadınlar örgütünün Ankara’daki ilk 8 Mart bayramı, Türk Komünist hareketi tarihin sayfalarında şerefli bir yer tutmaktadır.” [11]

Dünden bugüne Türkiye’de 8 Mart

1921’deki Komünist Kadınlar Konferansı, Türkiye’deki emekçi sosyalist emekçi kadınlara bir görev yüklemiştir. Konferans kararları gereği iki kız kardeş 8 Mart Emekçi Kadınlar Günü ile ilgili girişimlerde bulunurlar.

Bu iki komünist kadın Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova’dır. Bu ikisi, bir kadın birimi oluşturarak çalışmalara başlarlar. Bu çalışmalar sonucunda, ilk kez 1921 yılında "Emekçi Kadınlar Günü" Türkiye’de kutlanır.

Türkiye’de 8 Mart

Sonraki yıllarda kutlamalar düzensiz bir şekilde gerçekleştirilir.

1975 yılında ve onu izleyen yıllarda ise daha yaygın ve yığınsal kutlamalar yapılır

1975’de kurulan İlerici Kadınlar Derneği'nin önemli çalışmaları olur. İlerici Kadınlar Derneği, kadın mücadelesini işçi sınıfı mücadelesinin bir parçası olarak görür. On beş bine yakın üyesi, 33 şubesi, 35 temsilciliği bulunan İKD’nin yayın organı "Kadınların Sesi" ise otuz beş bin tiraja ulaşır.

Resim 13: İlerici Kadınlar Derneğinin bir gösterisi 

12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra dört yıl süreyle herhangi bir kutlama yapılamaz. Ancak 1984 yılından itibaren Emekçi Kadınlar Günü kutlamaları yeniden başlar. 

Sonraki yıllar 8 Mart, çeşitli kadın örgütleri tarafından "Dünya Emekçi Kadınlar Günü" ya da “Dünya Kadınlar Günü” olarak kutlanmaya devam edilir

Bugün hala tüm dünyada Kadınlarla yönelik ayrımcılık; ekonomik, sosyal ve politik eşitsizlik sürmektedir. Adına ister Emekçi Kadınlar Günü, isterse de Kadınlar Günü diyelim, 8 Mart kadınların uluslararası dayanışma ve mücadele günü olarak doğmuştur, bu şekilde anlaşılmaya da devam edecektir. 

Günümüzde Dünya Emekçi Kadınlar günü kutlamaları

Tüm dünyada ücret eşitsizliği, kadın emeği sömürüsü, erkek egemen kurallar, cinsiyet ayrımcılığı, kadın cinayetleri ve şiddet, düşük ücret, analık hak gaspı, mobing gibi uygulamalara karşı kadınların mücadelesi devam etmektedir.
Bu tarihsel misyon içerisinde kadınlar, işte bu yüzdendir ki, yüz yıl önce olduğu gibi hala, ekmek de istemeye devam etmektedirler, gül de…
Yazıyı, Klara Zetkin’in şu tarihsel sözleriyle bitirmek anlamlı olabilir:

Günümüzde 8 Mart etkinlikleri

"…cinsiyet köleliğinin ve sınıf köleliğinin nedeninin, son tahlilde özel mülkiyet olduğu ve kadınların tam kurtuluşunun ancak ve yalnızca üretim araçları üzerindeki özel mülkiyetin kaldırılması ve onların toplumsal mülkiyete dönüştürülmesi ile güvence altına alınabileceği tespitinden yola çıkmaktadır…”

Kaynakça

[1] Liliane Kandel and Françoise Picq, "Le Mythe des origines à propos de la journée internationale des femmes." La Revue d'En Face, No. 12 (Fall 1982) 67-80

[2] Temma Kaplan On the socialist origins of International Women’s Day Feminist Studies 11, No. 1 (1985), pp. 163-171.

[3] Alexandra Kollontai: Selected Articles and Speeches, Progress Publishers, 1984

[4] Alexandra Kollontai: Selected Articles and Speeches, Progress Publishers, 1984 (https://www.marxists.org/archive/kollonta/1907/is-conferences.htm#n12)

[5] Cornell University, Web site, https://trianglefire.ilr.cornell.edu/

[6] - The Triangle Shirtwaist Factory Fire: The History and Legacy of New York City's Deadliest Industrial Disaster Paperback – October 1, 2014

  - Triangle: The Fire That Changed America Paperback – August 16, 2004

  - The Triangle Shirtwaist Factory Fire: Core Events of an Industrial Disaster (What Went Wrong?) Paperback – January 1, 2014

[7] https://www.osha.gov/oas/trianglefactoryfire.html

[8] Harvard Üniversitesi, http://ocp.hul.harvard.edu/ww/lawrencestrike.html

[9] Kitap: The Great Lawrence Textile Strike/New Scholarship on the Bread & Rose Strike

[10] - https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1921/mar/04.htm

   - The Universty of Chicago, https://iwd.uchicago.edu/page/international-womens-day-history#1909 The First National Woman's Day in the US

[11] Türkiye’de Sol Akımlar-I (1908-1925) Belgeler 2 (1991). sayfa 513, İstanbul: BDS Yayınları.

* Bu dosyanın tamamı, bazı küçük farklarla Evrensel Gazetesi'nde dizi olarak yayınlanmıştır.

https://www.evrensel.net/haber/310957/dunyada-kadin-mucadelesi-ve-bir-tarihce
https://www.evrensel.net/haber/311100/8-mart-1857-new-york-tekstil-iscilerinin-grevi

https://www.evrensel.net/haber/311243/ekmek-de-istiyoruz-gul-de

Hayatın sesi

Yusuf Nazım
Evrensel | 2 Ekim 2016

Hayatın sesini kıstılar.

Biat etmenin, diz çökmenin, kulluğun ve köleliğin dünyasında gerçeğe açılan bir kapıyı daha kapattılar.

Başların ayaklara tahammülü yoktu.

Ayakları can evinden vurdular.

*  *  *

Kurulduğunda milyonları yoktu… Milyonerleri de…

Zaten, milyonerlerin değil, milyonların sesi olmaktı amacı.

Öyle de yaptı.

Mikrofonlarını sokağa uzattı.

Yok sayılanın, dışlanmışın, ötekinin, en alttakinin sesi oldu.

Kameralarını Soma’ya, Tuzla’ya, Artivin’e çevirdi, buraların resmi oldu.

Zalimlik sınır tanımıyordu bir türlü; kentleri, ormanları, vadileri kemiriyor, yine de doymuyordu.  Kaz Dağları, Solaklı Vadisi, Semistal Yaylası… Durmuyor; İspir, Munzur, Gerze, Cerattepe diye devam ediyordu…

Kuruyan ormanlara, susuz kalan ağaçlara, akmayan derelere ses, soluksuz kalanlara nefes oldu.

Çünkü hayatın sesiydi o.

On bin dolar, yirmi bin dolar, otuz bin dolar maaşlı çalışanı yoktu.

Saniyeleri milyonlar eden anlı şanlı reklamları da.

İşi zordu!

Zor olan bu yolu bilerek, isteyerek seçmişlerdi.

Çalışanlarının çoğu emekçi çocuğuydu. Yoksuldu ama pırıl pırıl, onurluydu.

Çoğu zaman karın tokluğuna çalıştılar, televizyon koridorlarında sabahladılar.

Haber takibi yaparken zaman zaman mucizeler yarattılar.

Varlıklarıyla yoksunun, düşkünün, en alttakinin içine daima su serptiler.

Doğru haberden, gerçeklerden, bağımsız yayın yapmaktan asla vaz geçmediler.

Hayatın rengârenk sesiydi o.

Her zaman, her yerde, her koşulda gerçeğin habercisiydi.

Sahibinin sesine değil, daima halkın sesine kulak verdi.

Açık oturumlarında şeriatçısına, cemaatçisine, tarikatçısına övgüler düzen pek muteber konukları yoktu.

Özel araçlarla toplanan, para karşılığı salonlara doldurulan izleyicileri de.

Emirle hizaya gelmek, talimatla haber sunmak değildi adetleri.

Hep taşeron işçilerle doluydu stüdyoları; kâğıt toplayıcıları, hurdacılar, seyyar satıcılar, mevsimlik işçiler; ışığa rengini verenler yani… Hayatı ilmek ilmek dokuyanlar…

Lüks ve gösterişli stüdyolardan, ışıklar içinde medya kulelerinden yayın yapmıyorlardı.

Yağmur altında grev çadırları, balçığa ve çamura batmış sokaklar, mazot ve yağ kokulu atölyelerdi stüdyoları.

Yakılmış evlerden, yıkılmış kentlerden, yağmalanmış ormanlardan yayın yapıyorlardı; varoşlardan ve kenar semtlerden…

Gerçeğin yılmayan takipçisiydiler.

Sesi olmayanın sesi, gücü olmayanın gücü, kalemi olmayanın mürekkebiydiler.

*  *  *

Gerçek, daima tek ve biricikti.

Gerçeğin, o tek ve biricik olan sesini bir yalan değirmeninde acımasızca öğüttüler.

Hayatın sesini kıstılar!

Eskimiş bir dünyaya aittiler.

Yıpranmış, korkmuş, anlaşılmaz bir gürültü halindeydiler.

İmtiyazlarıyla geldiler; darbeleri, yasa dışı emirleri, OHAL kararları, talimatlarıyla…

Nefesleri kirliydi; kanunları sahte, talimatları yalan!

Kökleri derin, duaları hileli, kokuşmuş bir karanlık içindeydiler.

Kirli ve yapışkan nefesleriyle hayatın bütün renklerini körelttiler!

Tuzla’da, Esenyurt’da, Dilovası’da işçiden yana esen yeli döndürdüler!

Yoksunun, ötekinin, dışlanmışın gözlerindeki ateşi söndürdüler!

Oysaki daha nice sözleri vardı onların, henüz söylenmemiş.

Oysaki daha nice hikâyeleri vardı, anlatılmayı bekleyen.

Hilesiz bir kamerayı, temiz bir mikrofonu onlardan esirgediler!

Kot taşlama işçilerinin slikozist dolu ciğerlerine iki soluk nefesi bile çok gördüler!

Alevinin güçlükle duyulan sesini, bu kadim toprakların tükenmekte olan Zaza’ca türkülerini, Kürtçe ezgilerini, başka bir dilden çocuklara anlatılan masallarını…

Hayatın bütün seslerini, bütün renklerini, bütün ötekilerini yok gördüler.

*  *  *

Oysaki hayattı bu, çoğalacaktı.

Somalı madenciden, Tuzlalı işçiden, ciğerleri slikozist dolu emekçiden yana tutacaktı safını.

Yeni doğan güneşten, taptaze sürgünlerden, yemyeşil filizlerden; börtüden, böcekten, renk renk çiçekten alacaktı heyecanını.

Kuşku yok, gün gelecek, yine işçiden yana dönecek, emekçiden yana esecekti yel.

Esecek ve büyüyecek; büyüyecek, güçlenecek, er geç ayaklar baş olmaya dönecekti.

Hiç görünmeyenin, yok sayılanın, aslında çok olanın cesaretinden alacaktı gücünü. Karşı cinsin ezilmişliğinden, renklerin zenginliğinden, kimliklerin kardeşliğinden, hayatın hiç dinmeyecek sesinden…
https://www.evrensel.net/haber/291825/hayatin-sesi