Başka bir fotoğrafın heceleri

Yusuf Nazım
Evrensel Kültür
Mayıs 2015, S.281

Ajanslara düşen bir fotoğraf... Karlı, soğuk bir kış gününe kapısını aralamış kendi halinde bir Anadolu kasabası. Bu kasabanın işlek caddesine açılan sıradan bir sokağın görüntüsü. Akşamdan bastıran karın kapladığı yollar kısmen açılmış. Etrafta öbek öbek kar birikintileri, günlük ihtiyaçları için kendilerini dışarı salmış, okula, işe, alışverişe gitme telaşında insanlar… Fotoğrafa bir şehrin rastgele seçilmiş gününden olağan bir sokak manzarası aksediyor.

Her ne kadar, her şey yerli yerindeymiş gibi görünse de, yine de eğreti duran bir şeyler var orada. Her zamanki doğal akışının sanki biraz dışına taşmış yaşam. Bir şeyler ters gitmiş, bir şeyler bozulmuş olmalı. Belli ki, düzeni tesis etmek üzere var olan devasa bir aygıtın gücü ve olanakları hiç vakit kaybetmeksizin seferber olmuş ve yeniden normale dönmüş hayat.

Yere sabitlenmiş metal direk ile tıpkı bir bostan korkuluğunu andıran adamın dimdik duruşlarında, sahte, aldatıcı bir görüntünün izlerini görmek mümkün.  İpin öbür ucunda kendine rol biçilmiş adam, eylemsizliği, hiç bir güç, hiç bir ses, hiç bir komut tarafından bozulmayacakmışcasına kaldırıma mıhlanmış, öylece duruyor. Bu duruş, düzene ve otoriteye karşı bir diklenme değil. Aksine, güç karşısında bir boyun eğiş, muktedir olandan yeni buyrukları bekleyen bir arz-ı endam hallerini göstermekte.

Çöp ve insan. Renk ile ahenk. Uyum ve düzen… Bir köşede, kaldırımda üzerine çöp kutusu iliştirilmiş direk, yüklendiği yeni göreviyle fotoğraf karesindeki yerini tartışmasız hak ediyor; asli işlevini bir kenara bırakmış, yardımcı bir rol üstlenmek üzere çoktan hazır ola geçmiş durumda.  Dondurucu soğuk onun demirden, çelikten ve kimyasallardan mürekkep bedenine işlemiyor bile.

Öte tarafta bir işçi… Taş gibi sessiz, beton kadar katı, demir kadar hareketsiz! O bir taşeron işçisi! Görevi yolları, meydanları, sokakları taşıdıkları kirden ve pislikten arındırmaktan ibaret. İşine, büyük bir bağlılık içinde görünüyor. Adam, diğer taraftaki çöp kutusunun asılı olduğu direkten sanki daha itaatkâr, daha uysal, daha itirazsız. Esen rüzgâra, yağan kara, gelen geçen araçlara ve onlardan saçılan çamura, serpintiye bana mısın bile demiyor.

Her ikisi de kaderlerine boyun eğmiş görünüyorlar. Havada, ağızları bıçak açmayan bir sessizliğin fotoğrafa yapışmış keskin sureti. Orada, öylece durmuş, bekliyorlar. Sanki sihirli bir el çıkacak, sonsuza dek eylemsizliğe mahkûm edilmiş bu deli oyununu bozacakmış gibi…

Uzaktan bakıldığında nasıl da farklı gözüküyorlar. Oysaki eşitler. Kurgulayan gücün onlara atfettiği iki basit “şey” den ibaretler. Aynı ipin iki ucunda, rolleri eşitlenmiş, hareketsiz ve dimdikler! Ayazın, rüzgârın ve karın ortasında hiç kıpırdamadan öylece bekliyorlar; akıl yürütmeden, soru sormadan, itiraz etmeden. Maddenin korunumu yasası gereği mütemadiyen bir eylemsizlik içindeler.  Saati 3 lira 95 kuruştan devam eden bu fiziki eylemsizlik hali, taşeron işçiye başka zamanlarda, başka mekânlarda, daha farklı bir düzenin tesisi için verilen rollere göre belki biraz hafif bile gelmiş olabilir. Ve hatta harcadığı sıfıra yakın enerji düşünüldüğünde, küçük bir ödül yerine bile geçebilir.

Yanlarından gelip geçenler var. Yolun ortasında çivi gibi durmakta olan adamla zaman zaman göz göze geliyor olmalılar. Düzenin, bu şekilde, tuhaf bir biçimde tesis edilmiş olmasına biraz şaşkınlar.

Direğin yanında bir de kürek var. Başka ve beton bir direğe yaslanmış olarak duruyor. Muhtemeldir ki, onu bir üretim aracına dönüştürecek sahibini beklemekte. Yolun ortasında emniyet şeridi görevi yapan adam, birazdan, düzen kuruculukta kendine ufak bir kemik parçası kadar pay ve ondan birazcık daha büyük bir görev verilmiş amirinin yeni buyruğuyla esas duruşunu bozacak. Bozacak ve üzerinde sabit olduğu çarkın gövdesinden ayrılarak başka bir dişlide kendini bekleyen o muteber yerini alacak. Hiç beklemeden üşümüş elleriyle küreği kapacak, hayatın sokaklara bulaştırdığı karı, çamuru, suyu temizlemeye koyulacak... Ta ki, yeni bir buyuranın, yeni bir komutuyla, yeni bir çarkın yeni bir dişlisi oluncaya dek...

Orada, bütün dünyadan; seslerden, renklerden, zevklerden ve eylemlerden soyutlanmış gibi duran işçi… Adam, muhtemel bir ayazın kestiği kulak memeleri ve lastik botlarının içerisinde soğuktan uyuşmuş parmaklarıyla, kocaman bir dişlinin parçası olarak düzeni kusursuz tesis etmekten ne kadar memnundur bilinmez.

Taşeron işçiyi korkunun ve güçsüzlüğün abidesi olarak bayağı bir çöp kutusuna sabitleyerek adeta taşlaşmışçasına hareketsiz kılan plastik şerit, onu eski ve çürümüş bir dünyaya bağlayan ağır bir zincire dönüşmüş gibi. Adam bu ağırlığın altında silik, sinmiş, ezilmiş durumda; görmüyor, duymuyor, hareket etmiyor, ses çıkarmıyor. Belli ki, korkuyla beslenmiş itaat etme duygusunu bir köle gibi boynunda taşımakta.

Oysa ki farkında değil; biraz hareket etse düzen bozulacak, kıpırdasa değişecek bir şeyler, bir adım atsa bir yerinden kırılacak zincir...

Susmak bir çığlık olur bazen

Tahir Şilkan
Yusuf Nazım ile söyleşi
Evrensel Kültür Dergisi/ Kasım 2012, Sayı : 251

Evinizin çalışma odasının duvarları, Nazım Hikmet'le ilgili yazılar, resimler, afişlerle dolu, kendinize seçtiğiniz yazarlık ismi "Yusuf Nazım". Nazım'ın sizdeki izdüşümü nedir?

Sondan başlayacak olursak, Nazım’ın bendeki izdüşümü insanları ve yaşamı sevmektir. Nazım gibi büyük bir ustanın eserlerini kendi dilinden okuma ve onun dizeleriyle dünyayı algılama şansına sahip bir kuşağın üyesiyim. Sonradan 78 kuşağı dendi bu kuşağa. İşte bu kuşağın bir üyesi olarak tanıdım edebiyatın büyük pınarını. Denebilir ki edebiyatla ilgilenmem, roman ve hikâyelerle tanışmamın hemen arkasından geldi Nazım’ı tanımam. Onun, bu topraklardan doğan ve gümbür gümbür çağlayarak akan bir pınar olduğunu çocuk yaşlarda fark etmek güzel bir şey. Böyle bir toprakta büyüyerek ondan beslenmemek, etkilenmemek olanaksız. Dolayısıyla, on dörtlü yaşlarımdan beri beni etkileyen, şiir serüvenine kapılmamı sağlayan; yaz günlerinde, ülkenin ücra bir köşesinde kırık dökük masasının üzerinde 13-14 tane kitabıyla, henüz ergen bile olamamış bir çocuğun, şiir üzerine araştırmalar yapmasına neden olan zengin bir toprak o…

Dolayısıyla şiirle başlayan yazma serüvenimde “serbest nâzım” biçimi ve bu biçimin ustaları; Mayakovski ve Nazım Hikmet’in özel bir yeri oldu bende. Nazım adını ve şiirin bu biçimini çok sevdim. O yıllarda aynı evin küçük odalarını birlikte paylaştığımız ve elimizde doğan kuzenime “nazım” adını da bu yüzden ben koymuştum. O zamandayken, bölük pörçük karalamaya başladığım şeyleri, ileride yayınlamaya karar verdiğimde kullanmayı düşündüğüm ve o günden sevmeye başladığım bir isimdi Yusuf Nazım. Bu yüzden, 1993 yılında ilk defa bir gazeteye, Özgür Gündem’e gönderdiğim yazının yazarı da Yusuf Nazım olmuştu…

Geçtiğimiz Eylül ayında ilk kitabınız okuyucuyla buluştu. Hâlbuki yirmi yıla ulaşan bir yazım geçmişiniz var. Bir kitap için niye bu kadar geç?

Çoğumuzun hayata olan bir gecikmişliği vardır. Bu da benim gecikmişliğim işte. Hangimiz yüreğinin götürdüğü yere gidebiliyor ki. Belki de çok azımız. Yapmak isteyip de yapamadıklarınız, zamanın sizin önünüze koyduğu zorunluluklar, hayata bir başka noktadan ilişme gerekliliği… Edebiyata, felsefeye, estetiğe, iktisada düşkünsünüz. Gecekonduda Marks’ı, mum ışığında Darwin’i okumaktan zevk alıyorsunuz; on altı yaşında, küçük bir taşra kasabasının mütevazi kütüphanesinden çıkmıyor, Türkiye’de kapitalizmin gelişmesini araştırıyorsunuz; on yedisinde kırsal bir alanda köylülerin toprak sorunuyla ilgileniyor, at sırtında köyleri dolaşıyor, heybenizde felsefe kitapları taşıyor, dedeniz yaştaki insanlarla, köy muhtarları ve ihtiyar meclisiyle toplantılar yapıyorsunuz. Bir de bakıyorsunuz mühendislik fakültesinin kapısındasınız! Hayat sizi başka yere savuruyor, yüreğiniz başka bir yerde kalıyor. Hâlbuki çıkmak istediğiniz başka yolculuklarınız var, henüz çıkılmamış, bir kısmı yarım kalmış. Ve hayata dair duygularınız bir nehirdir akıyor içinizde, biriktikçe birikiyor. Notlar alıyorsunuz, karalıyorsunuz, yazılar yazıyorsunuz. Ama asla benliğinizle, duygularınızla, kalbinize yoğunlaşamıyorsunuz. Ve yazdıklarınızı, ürettiklerinizi beğenmek kolay olmuyor. Mevcut üretiminizi kitaba dönüştürmek kolay ama önce sizin beğenmeniz, önce sizin ikna olmanız gerekiyor. Ve kendinizi beğenmediğiniz sürece de, bekliyorsunuz ve tabi ki gecikiyorsunuz…

Yani, ilk kitabı beğenerek çıkardınız?

Evet, tabii ki.. İlk kitabı beğenerek, iyi bir şey olduğuna ikna olarak çıkardım. Çünkü, artık zamanımı tümüyle edebiyat çalışmalarına adadım. Aklım ve yüreğim aynı yerde ve büyük bir zevkle yazıyorum.

   

"Kızak" bir öykü kitabı, niçin öykü?  Öykü konularını nasıl seçiyorsunuz? 

Aslında asıl yazma serüvenimin başlangıcı şiirdi. Şiir olarak bekleyen iki dosya mevcut elimde. Ancak, onları yeteri kadar olgunlaşmış olarak görmüyorum. Kısaca beğenebileceğim konusunda ikna olmuş değilim. Öyküler ise öyle değil. Onlar, yaşadıklarımız ve tanıklıklarımız çünkü, yaşayıp ve belleğimizin bir köşesinde kaydettiklerimiz, kaydedip biriktirdiklerimiz. Öyküler, yağmurlu ve fırtınalı bir gecede aniden parlayan bir şimşeğin aydınlattığı özel bir anın resmi gibidir. İşte o resmi saklarsınız, tarif edersiniz, oturup detaylarını yazarsınız. Bazen çok güzel bir tablo çıkar buradan, bazen de dehşetengiz bir görüntü. Kalbiniz ve duygularınız arasındaki işbirliği öyledir ki, yaşadığınız bir an, işittiğiniz bir söz, tanığı olduğunuz bir görüntü yeter; kalbinize yıldırımlar düşer, aklınızda şimşekler çakar. Adeta ve işte tam da o an öykü yazılmış gibi olur. İşte tam da o an, o özel anın öyküsü belli olmuştur ve size oturup yazmak düşer.

Tabii ki eklemekte fayda var; yazarın kalbinde esen fırtınalar ve aklında çakan şimşekler, içinde yaşadığı toplumsallıktan asla bağımsız değil. En azından benim öyle olmadığını söyleyebilirim. Elbette ki, birey olarak da duygularımız var ve bu duygularımızın eseri olarak çok güzel bir öykü ya da başka bir edebiyat ürünü verebiliriz. Ama unutmamak gerekir ki, tek tek bireylerin yaşadığı aşkları, sevinçleri, acıları ve hüzünleri olduğu kadar ve hatta ondan daha çok, nihai olarak bireylerden oluşan toplumların, sosyal sınıfların ve diğer başka toplulukların yaşadıkları ve hissiyatlar, edebiyatın esas ilgi alanı olmalıdır.

Kısaca söylemek gerekirse, yaşadıklarımız size öykü için gerekli malzemeyi zaten çokça sunuyor. Eğer ki bu malzemeye duyarlı bir kalbiniz, ayağa kalkmaya hazır duygularınız ve öyküye dair bir diliniz varsa tamam demektir. Gerisi, zamanın size teslim ettiği güzel bir ana ilişkin serüvendir. Kısaca böyle oluyor işte, hayat gelip damarıma basıyor, ben de oturup yazıyorum.

Kızak'taki 9 öykünüz yer alıyor. Biraz bu öykülerden konuşsak?

Evet, Kızak dokuz öyküden oluşan bir kitap. Öykü sayısını özellikle biraz sınırladım, ne de olsa bir ilk kitap bu ve okuyucunun tepkisini göreyim istedim. Yani bir bakıma görücüye çıkmak gibi.

Öykülerin hemen hemen tamamı, son çeyrek yüzyılın büyük umutları, heyecanları, düş kırıklıkları ve alt üst oluşlarıyla dolu ülkemiz toprağının görüp gördüklerinden doğmuştur. Her biri bu toprakların sevincini, hüznünü, dehşetle yaşanmış travmasını anlatmaktadır. Her bir öykü, yaşadığımız bu yaşamın görünmeyen öteki yüzü gibidir.

Kızak’taki öyküler, hayatları sıradanmış gibi olanların öyküleri. Aslında sıradanmış gibi derken bir şeyin altını çiziyorum; “hayata gerçek rengini verenler” in hikâyeleri bunlar. Okuyucuyu içine alan, sarsan ve örseleyen sıra dışı hikâyeler. Bütün bu hikayeler, merkezinde insan olmak üzere bütün bir doğanın tanıklığında gelişmektedir. Doğa içindeki canlı, cansız nesneler dünyası, öykülerin de birer kahramanıdır. Çoğu zaman onların canlı tanıklığında gelişir olaylar, ondan güç alarak mesajlarını oluşturur ve taşır. Bazen madde dünyasının çok küçük parçalarında gizlidir asıl mesajlar ve o küçük parçayla insan arasındaki bağdır insanı güçlü kılan. Ve işte o bağı keşfetmekten geçer, insanın en zor durumlarda dahi ayakta kalmasını sağlayan kuvvet. Bazen de doğa, kendi sinesinde doğup gelişenin saklayanıdır. O sessiz bir isyanın susturulmuş çığlığı gibidir. Susmak nasıl bir çığlık olursa bazen, çaresizliğinde bir başkaldırıya dönüştüğü anlar olur. Sessizdi Oranın Çığlıkları, işte böyle bir öyküdür. Koko, daha yazıldığı yıllarda bazı edebiyatçılar tarafından çok beğenilmiş ve hatta keşke Koko’nun romanı yazılsa denmiştir. Değerli Aydın Çubukçu bunu önermiştir örneğin, belki ileride yazılır, kim bilir..

Her öykünüzün başında 'hayat' üzerine söylenmiş güzel yazılar var. Galiba bunlar size ait? Bu öyküden bağımsız sözler üzerine neler söyleyeceksiniz?

Evet, bunlar benim hayata dair özdeyişlerim. Birisinde, “Öyküler hep hayata dairdir” der ya, işte böyle bir şey. Öykülerin hayat karşısındaki tavrının özetleridir bu esasında. Bu özdeyişler başlangıçta öykülerin içinde geçen paragraflardı. Sonradan, öykülere fazladan katacağı didaktizmden kaçınmak için çıkardım ve daha özlü ifadelerle öykülerin başlarında kullandım. Bir bakıma bunlar, yazarın hayata dair söyleyecek sözleridir. Kim bilir, belki okuyucu da benimser,  paylaşır bunları ve “benim de hayata dair sözümdür” der bunlar için…

Hangi projeler üzerinde çalışıyorsunuz? Yeni çalışmalarınızdan söz eder misiniz?

Şu an ikinci öykü kitabım hemen hemen hazır. Ancak yayınlaması için araya biraz zaman koymak istiyorum. Bu arada çokça yeni öyküler var ve her gün de yazılmak üzere yenileri sıraya giriyor. Şiirler var ama biraz üzerinde çalışılması gerekiyor. Ayrıca, halen değişik dergi ve gazetelerde yayınlanmış denemelerim var. Bunlar da oldukça beğeni toplayan yazılar. Sanırım bir ara bunları da yayınlamayı düşüneceğim. Ama dediğim gibi şu an öncelikli olan ikinci öykü kitabı..

Yakın zamandaki iş programımda kömürle ilgili bir belgesel film projesi var. Halen senaryosunu yazdığım bir film bu. Daha önceleri Zonguldak’ın Kandilli beldesindeki kömür ocaklarına 580 metre yeraltına inerek tanıklık ettiğim bir yaşamın belgeseli. Geçtiğimiz yaz, genç bir yönetmen arkadaşım, Gülsün Sarıoğlu ile Diyarbakır, Batman ve Van illerinde çekimlerini yaptığımız Düşümdeki Uçurtma adlı belgesel filmin çekimleri sonrasında zamanın nasıl da hızla geçtiğini anımsadım; on yıldır bir kenarda beklettiğim bu projeye artık hayat vereyim istiyorum.

Bir de büyük bir sabırsızlıkla beklettiğim roman taslakları var. Konusu belli, çok beğendiğim üç roman taslağı.Henüz çok erken ama yine de öykülerden sonra beni en fazla heyecanlandıran tasarılar olduğu için belirtmek istedim.

Bir söyleşide, "15 yaşından bu yana, hiç umutsuzluk içinde olmadım demiştiniz. Sizi umutlu yapan nedir?

Doğru,  küçük yaşlardan itibaren lügatimde “umutsuzluk” adına bir şey barındırmadım. Çok zor koşullardan geldim, büyük olanaksızlıklarla büyüdüm, çok yalnızlıklar  gördüm ama hiçbir şey içimdeki umut halkasının zincirini koparmayı başaramadı. Geleceğe, insan toplumunun yaşamayı hak ettiği daha güzel bir dünyaya olan inancım hiç kaybolmadı. Biliyorsunuz, bizim kuşağın büyük umutları vardı, büyük düşleri. Hiçbir şeyi kendimiz için istemeyen bir kuşaktık biz. Önce başkasını, sonra kendini sevecek kadar saftık, çocuktuk. Bu yüzden çocuk gülüşlü kahramanlarımız vardı bizim.  Gittiler ve hikâyeleri yarım kaldı onların.

Beni umutlu kılan şeyi soruyorsunuz; nasıl umutlu olamazsınız ki! Milyonlarca yıllık insanlık serüveninde, kendi hayatlarımızın daracık koridoru ne kadar yer kaplar ki. Ve hangi ömre sığar, dünyayı kuşatacak denli bir güzellik? En güzel günlerimizi, yalnızca kendi sınırlı ömürlerimizde görebilmeyi isteyecek kadar bencil olabilir miyiz? Tarihin inişleri ve çıkışları vardır, çağların da karanlık ve aydınlık dönemleri. Ülkelerin de böyle; gerileme ve ilerleme yılları, soluklanma ve atılım dönemleri… Sonuçta, emin olduğum bir şey varsa; tarihin suyu ileri doğru akar ve ilerler..

Bugün, insanlık çağının ileri hamlesinden her zamankinden daha çok umutluyum. Sevginin en büyük güç olduğuna ve bunu en çok insanın hak ettiğine sonsuz bir inanç duyuyorum.

Bu yüzden bir yanımdaki o saf ve masum çocuğu hep besleyip, koruyorum. Eskiden olduğu gibi, onu yaratandan başka sahibi olmayacak bir hayata inanıyorum ben. Bundan dolayıdır ki, sevince hala bir çocuk gibi gülüyor gözlerimiz ve hala aynı saflıkta atıyor yüreğimiz.

İnanıyorum ki bir gün, o çocuk gülüşlü kahramanlar yeniden gelecekler ve yarım kalmış öykülerine, bıraktıkları yerden devam edecekler.

 

Bir kentin dokunuşları

Çetin Çakmakçı

Yusuf Nazım
Evrensel Kültür Dergisi /Ağustos 2012

Bu kent bana dokunuyor…

Bu kente dair ağrılarım, eskilerde kaldı.
Cibali Tütün Fabrikasını sattılar. İstanbul’un aç gözlü patronları, onu haraç mezat üç kuruşa kapattılar! Cibali fabrikasında genç kızlar tütün sarmıyorlar artık… Tütün sömürüsünün iktisadını yazıyorlar. Onlar, ne Cibali’nin tütün işçileri kadar cüretkâr, ne de kadın işçilerin ipeksi dokunuşları kadar heveskâr. Zengin baba parasıyla okuyor, zengin baba parasıyla eski Cibali Tütün Fabrikası’nın koridorlarını süslüyorlar. Haliç’in serin rüzgârları, tütün fabrikası yerine, fabrikadan bozma bir üniversitenin duvarlarını dövüyorlar artık.

Bu kent bana dokunuyor…

Sabahları, aynı taş kaldırımları paylaşarak güle oynaya çocuklar koşuyorlar; zengini yoksulu, memuru esnafı, işçisi çiftçisi… Hepsi aynı okula gitmiyorlar! Bu kentin beş yıldızlı otelleri gibi okulları var artık. Çocuklar, aynı sokaklarda sek sek oynamıyor, aynı beyaz yakalı, mavi okul gömleklerini giymiyorlar; aynı çıngıraklı zil sesleriyle teneffüse çıkmıyorlar artık.

Bu kent bana dokunuyor…

Bu kentin varoşlarından, eski yüzlü sokaklara tiner kokuları yayılıyor. Bu kentin günahları büyük!

Erkenden, ağrıyla uyanıyor bir yanım. Bir yanım kuşatılmış, sanki hiç bir çıkış yok!
Oysaki nasıl da kucaklamış kenti, nasıl da cömertçe harcıyor ışıklarını güneş! Yol kenarına sıra sıra dizilmiş ağaçlar durumlarından memnun. Yapraklar, günün ilk saatlerinin serinliğiyle haşır neşir. Kaldırımlar, sabah mahmurluğuyla kendilerini sokağa salmış yayalara yol veriyor. Kim bilir, her biri ne öyküler taşıyor hayatlarında...

Bu kent bana dokunuyor artık…

Hangi sokağına girsem, hangi kaldırımı adımlasam, fütursuzca işlenmiş suçların izi var orada. Herkes, bir cinayet zanlısı gibi koşturuyor dört bir yana. Hangi karanlık balkona baksam, orada sanki bir hayalet saklı, sanki hepsi gizli bir tanık.
Rumeli Feneri’nde ıslak, ağır bir sessizlik kol geziyor. Garipçe Köyü sakinleri, ranta ve yağmaya açılacak bir yolu daha beklemede. Beyaz, hırçın köpüklü dalgalar dövüyor Garipçe’nin fiyortlarını. Üç adam bakıyor tepelerinden; üç zamane kaçkını, üç eşkıya, üç cüretkâr… Dördüncüsü eksik! Her birinin düşleri yarım, yüreklerinin yarısı başka bir semtte kalmış. Zamana not düşsün diye birlikte poz veriyorlar…

Bu kent bana dokunuyor artık…

Tuzla’da, ölüm gemileri üretiyor tersaneler… Cenaze haberleri manşetlerden taşıyor. Ajanslar ise sıraya girmiş, beklemede! Niye bilinmez, ölüm üretsin diye midir fabrikalar! Haber değeri var mıdır kazayla gelen ölümlerin? Kaç paraya satılır bir kaza haberi? Naklen yayını olur mu hiç vakitsiz ölümlerin?

Dedim ya, bu kent bana dokunuyor…

En fazla altı ay dayanıyor silikozisli ciğerleri işçilerin. Kumlama yapıyorlar Lee Kooper, Mavi Jeans ve Gabana bedenlere. Son moda, taşlanmış kotlarını yetiştirmek istiyorlar sezona. Kuvars içiyor ciğerleri, henüz bıyıkları terlememiş çocukların. Çare peşinde, hastane hastane dolaşıyor işçiler. Eyyy, durmaksızın gelip geçen zaman! Sen nelerin tanığısın söyle! Söyle, hangi devirden kalmadır böyle insafsız bir ölüm! Hangi tanrının eseridir bu zulüm…

Bu kent bana dokunuyor artık…

Şehrin geçmişini çaldılar. Bu şehrin anıları yok artık! Adım atsan bir talan çukuruna düşüyor ayakların, nereye gitsen arkanda geliyor suçlar, ne yana baksan beton fışkırıyor gökyüzüne, beton! Rengini kaybetti mevsimler, saksıda yetişir oldu kiraz ağacı, nar ağacı… Süleymaniyeyi’de bir kalemde çizdiler… Sırrını kaybetti altın boynuz, yedi tepeli şehrin üstüyse delik deşik. Sana bu günahları bahşeden kim, ey şehir! Sana reva görülen bu zulmün adı ne!

Gitmeliyim uzaklara… Çok uzaklara… Bu kentten uzaklara…

İçinde yaşadığım bu şehir, ona büyük bir aşkla bağlı olduğum bu kenar mahalle, bu tepelerinde gelincik tarlaları dolu durgun göl, bana dokunuyor… Bu sokaklarında nice anılar eskittiğim, şu köşe bucak taş kaldırımlar, şu ara sıra gizli buluşmalar yaptığım köşedeki küçük kafe… Sıra sıra dizilmiş çınar ağaçları, tepede boy boy serviler, kentin eteklerinden öbek öbek püsküren ayçiçeği tarlaları… Bana dokunuyor artık...

Bu kent bana dokunuyor…

Gece, loş bir alaca karanlığa daha gömüyor yüzünü, serin. Bahçemdeki salkım söğüt, solgun solgun süzülüyor. Bakınca, neden maziye saklanmış hep o eski anılar geliyor aklıma? Radyoda İzmir’in Kavakları çalıyor. İncecikten bir dans havası esiyor içimde. Belli belirsiz bir hüzne karışıyor. Zeybeklerin, ağırdan yere diz vuruşları, Kamalı’nın hikayesi canlanıyor gözlerimin önünde. Birden, eski bir hayali özlüyorum... Artık ne kadar da gerilerde kalmış, o eski anı bir daha yaşamak istiyorum. Zeybeklerin, yere diz vururken çıkardıkları nefes seslerini, eski bir zamanın sofrasında yeniden dinlemek istiyorum. Belki de, içimdeki o belli belirsiz hüznü, hala içimde saklı eski bir anın varlığıyla dağıtmak istiyorum.

Bu kent bana dokunuyor artık…

Pencerem hala açık. Odam, gecenin henüz maviye çalmamış karanlığıyla dolu. Hafif bir rüzgâr çıkıyor, serin bir yel sarıyor bedenimi. Antik bir tiyatroyu andırıyor yüreğim; bütün yolları stoalarla kaplı, devasa kapıları açık. Tam ortasında, hiç sönmeyecek bir yaşama sevinci… Tutkuyla büyüyor, gözlerimde zaman. Mavisi kaybolmuş, beyaz tül aydınlığına bürünmüş sanki. İsterse, dönüp arkasını gidecek, isterse kalıp bu esrarengiz yolculuğa devam edecek…

Kendine tanık olmasın diye susuyor zaman. Yenik bir şehir gibi çaresiz gözlerim.
Bir yolculuğa daha yazdırmak istiyorum adımı. Henüz çıkılmamış bir yolculuk daha bekliyor beni. Yeni bir yolculuğu daha özlüyor kalbim.

Şehrin sokaklarında sarhoş anıların izi, içimde bahar tazesi bir aydınlık, yüreğimde bir gül mevsimi.


Bir kentin inceden inceye dokunuşlarını duyuyorum…

Yusuf Nazım

Twitter : @yusufnazim

Aşkın Yaman Hali

Meral ve Yaman Okay

Yusuf Nazım
Evrensel Kültür Dergisi / Mayıs 2012, Sayı : 345

-Meral ve Yaman Okay’a-

Aşkın hallerini yazıyorum bir süredir. Aşkın halleri nasıl yazılır ki? Şiir halinde yazılır elbette. Ancak bir şiirde dile gelebilir aşkın halleri. Ve ancak yine bir şiire sığabilir belki aşkın bin bir hali.

Ya da ben öyle dile getirebiliyorum. Kimileri, romanlar yazmışlardır aşkın halleri için; hikâyeler, masallar. Şarkılar bestelenmiştir aşka dair, türküler söylenmiştir. Ezgilerde dile gelmiştir aşkın halleri. Her romanın, her şarkının, her ezginin arkasında ya ölümsüz bir aşk, ya da dillere destan bir sevda anlatılmıştır. Ya da olanaksız bir aşka dair kalmıştır yazılanlar.

Bense, ancak bir şiire sığdırabiliyorum aşkı. Çünkü hep şiir halini sevdim aşkın. Her hali bir şiire benziyordu. Yazdıkça daha iyi anlıyorum şimdi. Öyle çok hali varmış ki aşkın, şaşırıyorum; aşkın de hali, aşkın deli hali, aşkın olanaksız hali, aşkın derin hali, aşkın duru hali, aşkın yalın hali, aşkın yalan hali... Daha onlarcası, yüzlercesiyle bitmek bilmeyen halleri... Yazdıkça düşünüyor, düşündükçe yazıyorum. Ne de çok halleri varmış meğer aşkın, şaşırıyorum.

/*

Meral Okay’ı kaybettik. Ardında filmler, senaryolar, diziler ve nice eserler yanı sıra, ölümsüz bir aşk bırakarak gitti. Her yönüyle çürümeye devam eden bir hayatın içinden elveda diyerek ayrıldı gitti aramızdan.

On sekiz yıl önce, eşi Yaman Okay'ı kaybetmişti. Çok renkli, sevecen, yorulmak bilmez bir kişilikti, tam bir insan dostuydu o. Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjisi vardı. Onu tanıyanlar, "Tanrım, bu adam ne zaman yorulacak" dermiş. Sonradan anlamışlar, meğer acelesi varmış… Yakalandığı pankreas kanseri nedeniyle 1993 yılında hayata veda ettiğinde yalnızca 42 yaşındaydı.

Meral Okay da, en az Yaman Okay kadar çalışkan, aceleci ve bir o kadar da renkli bir kişiliğe sahipti. Yaman Okay’la 1970’li yıllarda AST’da (Ankara Sanat Tiyatrosu) oyuncuyken tanışırlar. Meral’in öğrencilik yaptığı zamanlar, TİP (Türkiye İşçi Partisi) yılları, hayatı soldan öğrendikleri yıllardır. Kültür sanat dünyasından ortak dostlukları vardır. Bir süre sonra Yılmaz Güney’in Sürü filminin ana karakteri olarak İstanbul’a taşınır Yaman Okay. Burada da devam eder görüşmeleri ve giderek aşka dönüşür dostlukları. Hiç farkında olmadan birbirlerinin hayatlarına sızmışlardır. Çünkü aşkın bin bir türlü halinden biri de sızma hâlidir.

İstanbul’a geldiğinde kalp ağrısı çekmekte olan Meral’e iyi gelir bu sızma hali. Bir daha kalp ağrısı çekmeyecektir. Ta ki, ayrılığın kaçınılmaz olduğu o mutlak yokluk anı gelip Yaman’ın kapısını çalana dek…

Tutkulu ve eğlenceliydi hayatları; temiz ve kirlenmeden yaşadılar aşklarını. Derinlemesine soludular hayatı ciğerlerine, yaşadıklarını yoğun ve çoşkuyla yaşadılar. Sanki büyüleyiciydi onların sevdaları.

Yaman Okay aceleciydi. Çabuk yaşamayı severdi. Birden çok yaşamak geçerdi sanki aklından. Bu yüzden kısa süren ömrüne, birden çok yaşamak sığdırmaya çalıştı. Hiçbir kavgaları olmadı onların. Meral’in deyişiyle, “hüzünleri ironik bir neşeye çevirebilme ustasıydı” Yaman. Birbirleri için yeri geldiğinde kendi kendilerinden vazgeçmesini de bildiler. Biz olabilmeyi başardılar. Çünkü, Meral’e göre aşk, bir kendinden vazgeçme haliydi aynı zamanda. Buna gönülden inanıyordu o.

Hep saygı ve fedakârlık vardı hayatlarında. Hep yol açıcı oldular birbirlerine. Hep gülümseyerek omuz verdiler hayatın zorluklarına. Cehalet büyüyüp de zifiri bir karanlık gibi kuşatmaya başladığında çevrelerini, korkmadılar, yılmadılar. Hayatın bütün güçlükleri ve karmaşası karşısında bir çocuk gibi hissettiler kendilerini. İlişkilerinde masum bir çocuk gibi saf, ahlaklı, temiz ve beklentisizdiler. Asla bir birlerine kıyamadılar. Meral’in gözünde aşk bir kıyamama hâliydi çünkü.

Bir şölen havasında yaşadılar aşklarını. Sevdalarını sanki bir çadır tiyatrosunda oynuyorlardı ve bir lunaparka benziyordu hayatları. Her günü sevgililer günü ilan ediyorlardı. “Eşine bu kadar çok çiçek getiren adamı başka bir ana doğurmamıştır” diyordu Meral. Sabahları uyanıp birlikte gün doğumunu seyretmek, çingene vapuruyla Boğaz’ı turlamak; başka bir gün Roman mahallesinde Romanlarla Roman olmak, tam onlara göreydi.

Evrensel Kültür Mayıs 2012

/*

Tutkuyla yaşanan aşkın bir tarafı bir gün yaralandı. Hayatın bir türlü yakalayamadığı Yaman, bir gün kansere yakalandı. Hastalığa yakalanmasıyla gitmesi sadece 1,5 ay sürdü. Hastalığında da hızlıydı. Hiç beklemedi, çabuk davrandı, kimseyi oyalamadı. Hastayken bile hiç durmadı. Komaya girdiği ana kadar senaryo çalışıyordu. Yeşim Ustaoğlu ilk uzun metrajlı filmi olan “İz”i bu yüzden Yaman Okay’a adadı.

Yaman’ın gidişi Meral’in kalbinde yeni bir ağrının başlangıcıydı. O gidince hiç gitmeyecek bir ağrı kalacaktı yüreğinde. Kendini iyice kültür sanat faaliyetlerine adadı. Asmalı Konak’ı yazdı. Otuz küsur şarkı sözü üretti. Dergicilik, yayıncılık, yapımcılık ve sahne çalışmaları yaptı. Birçok filmde oynadı, senaristlik yaptı. Bir yandan da savaşa karşı yazılar yazıyor, yürüyüşlere katılıyordu. Irak’a karşı açılacak savaşın karşıtlarının sözcüsü oluyordu. Ölmemek ve öldürmemek adına kurulu düşlerini, sanatçı dostlarıyla birlikte kâh Ankara’nın Roman mahallerinde, kâh ülkenin farklı üniversitelerinde paylaşıyordu.

Sevdiği insan gidince, aşkını yarılamış, kendini yaralanmış hissetti. Yüreği pare pareydi. Ve ancak şarkı sözleriyle seslenebiliyordu hayat yoldaşına; “uzun yol arkadaşım, şimal yıldızım, nerdesin?” diyordu. Ve hep imkânsız olana bağlı kalmaya yemin ediyordu.

Cehaletin büyüyen görüntüsü ülkeyi boğmaya başladığında, onun da ruhu boğuluyordu sanki. Ülkeye ağır ve sinsi bir yapışkanlık halinde sızan karanlık onu da kalbini kuşatmaya başlamıştı. “Ne yapacağız?” diye soruyordu son zamanlarında. Belli ki, göğsünde taşıdığı yarım ciğeriyle soluduğu hava, bu güzelim ülkenin alışıldık havasının çok dışındaydı artık. Hasta ciğerlerine çektiği her nefes, biraz da ölüm kokuyordu.

"Bir şeyler oldu bu memlekete. Kimse kimseyi sevmez oldu" diyordu. Aslında bilmeden parmağını bastığı şey, etiyle, kemiğiyle, toprağı ve suyuyla; alt üst olmuş değer yargılarıyla çürüyen kapitalizmin kendi doğasından başka bir şey değildi.

Senaristi olduğu Muhteşem Yüzyıl dizisinde, resmi tarihin dışına çıktı diye hedefe koyuluyordu. Tabuları yıkmaya kalktı diye, bazılarının görmek istemediklerini gösterdi diye hasta yatağındayken polis korumasına mahkûm ediliyordu. Eşi Yaman Okay’ın 12 Eylül darbesi koşullarında aldığı ölüm tehditleri bu sefer kendine yöneliyordu. Tehdit ve kıyımın adresi onu gösteriyorken evini taşımak zorunda kalıyordu Meral. Bir de koruma takılıyordu peşine; hayatı kuşatan bu cahil karanlıktan korunsun diye.

Çok az insanda olan, doğal ve şen şakrak gülüşleri vardı. Onunki, öylesine bir gülümseme ya da yarım bir kahkaha gibi değildi. Dipten gelen bir gülüştü. Gülünce gövdesiyle gülen, sevince yüreğinin tamamıyla seven bir insandı. Dostları hep böyle anlatırdı onu.

Sorulduğunda, ”Hayat, hafif ve kısa bir şeydir” diye özetliyordu. Böylece, tıpkı bir özet gibi yapıyordu; tıpkı sevdiği Yaman Okay gibi, hafif ve kısa yaşıyordu hayatı.

Onu kaybettik! Bir süredir kansere karşı vermekte olduğu mücadeleyi yitiren sanatçı, senarist, oyuncu ve şarkı sözü yazarı Meral Okay artık aramızda değil. Tüm mal varlığını, başında Aziz Nesin’in oğlu Matematik profesörü Ali Nesin’in bulunduğu İzmir’in Şirince kasabasındaki Matematik Köyü'ne bağışladı. Giderayak bir faydam daha dokunsun istedi hayata.

Meral ve Yaman Okay. İki serüvenci, iki güzel yol arkadaşı, iki hayat yoldaşı… Hep aceleydi işleri.  Acelesi varmış gibi yaşadılar hayatı. Ve aceleyle gittiler bu hayattan. Bir serüven gibiydi kısa süren hayatları; korkusuz, ölümüne ve direngen! Aşklarını bile acelece yaşadılar.

/*

Aşkın hallerini yazıyordum bir şiirimde; aşkın deli hali, aşkın dolu hali, aşkın sevimsiz hali, aşkın sorumsuz hali…

Derken, birden o haber geldi; Meral Okay öldü! Gülünce, bütün gövdesini sarsan gülüşüyle o kadın gitti. Giderken, aşkın bekletmeye kıyamamış hali gibiydi sanki. On sekiz yıl önceki aşkının, Yaman Okay’ın peşinden gitti.

Yaman bir aşka gömmüştü yüzlerini onlar. Hangi haliyle anlatılırdı ki onların bu aşkı. Bu dünyaya sığmayan kısacık hayatları, aşkın hangi haline sığabilirdi.

Yaman bir kadındı Meral; yaman bir kalbi vardı ve yaman bir adama aşık olmuştu. Yüzyılın son aşkı sayılmazdı belki, lakin en güzel aşklarından biriydi onlarınki. Bu yüzden olsa gerek, yaman bir sevdayı aceleyle yaşadılar ve aceleyle gittiler aramızdan.

Hayattı bu, öğretiyordu işte. Nice halleri varmış meğer aşkın, bildiğimden de öte; yaşadıkça anladığım, anladıkça yaşayacağım. Hakkında yazılanları okuyordum, dostlarını dinliyordum; aşkın en güzel halini görüyordum onlarda. Banaysa yalnızca keşfetmek düşüyordu. Sessiz bir ay ışığı gibi sokulup, usulca sızıyordu şiirlerime. Birçok halini bilsem bile aşkın, lakin en çok bunu seviyordum şimdi; masum bir çocuk yüzü gibi saf, öylesine dokunaklı. Sanki bir tiyatro oynar gibi eğlenceli, bir o kadar aceleci. Henüz çok yeni tanıdığım bu hali, sanki bir yerlerden tanıdık; aşkın yaman hali!..

Yusuf Nazım

Dergideki diğer yazılar için :

http://www.evrensel.net/news.php?id=28379

Yoklama Yapılmayacak Bugün

  Yusuf Nazım
Evrensel Kültür Dergisi /Ocak 2012, Sayı : 341

Hayalleri eski zamanlarda kalmış şen şakrak çocuklardık. Zil çalmış gibi girdik o gün sınıfa. Sanki bir sömestre bitmiş, bir diğeri başlamıştı; belki bir şubat tatili sonu, ya da bahardan kalma bir gün, cıvıl cıvıl bir hasretlik içindeydik; sarıp sarmalaştık, kucaklaştık, öpüştük.

Hayat mı erken davranmıştı, yoksa biz mi geç kaldık. Sınıfın çoğu eksik, sıralar oldukça seyrek, başka gelen giden yok. Nerede kalmıştılar acaba? Belki de biraz geciktiler, şimdi gelirler teneffüsten. Nasıl da telaşlı bir heyecan içindedirler. Kim bilir, kar yolları tutmuş, zorlu bir yolculuktadır hala kimileri. Malum, köyde yaşayıp da ilçede öğrenci olmak zor. Ev tutmak kolay değil; kira parası, elektrik-su faturası, bir de ısınma derdi falan… Bu yüzden bazıları, uzun karlı yolları yürüyerek aşar, okula ancak ulaşırdılar. Birazdan belki kapı çalacak, kardan adam misali girecekler içeri, beyaz dişleriyle muzırca sırıtarak. Kimi sigara kaçağı yapıyordur belki tuvalette, kimi de son sohbetlerini... Besbelli, uyuyakalmıştır yine Kerem, mışıl mışıl yatağında. “uykulu”ydu lakabı; gelse de en arka sırada uyuyacak; hoca bir türlü kıyamayacak onu uyandırmaya, o tatlı uykusundan.

Peki ya, diğer öğrenciler nerede? Sınıf başkanımız Haluk Eray  hiç affetmez ha, yoklama yapacak birazdan... Allahtan, henüz görünmüyor ortalıkta. Günlerden pazartesi, dersimiz edebiyat, teşbih ve iştiareleri anlatacak Hatice öğretmen, kırmızı önlüğüyle salına salına ayakta.

Tuhaf bir gün, bunda bir iş var çocuklar. Söyleyin, sayımız neden böyle az, niye sıralar dolu değil, kar da yağmıyor dışarıda, üstelik boykot moykot da yok.

Şu sol taraftaki İhsan Ender  değil mi, hep boğazlı kazak giyerdi eskiden, şimdi gömlekli görüyorum onu, yüzü yine kırmızı, saçları niye böyle kısa? Günsel gözlüğünü kaybetmiş, tahtayı nasıl görecek? Orada sessizce oturan Ertaç mı yoksa? Babası orduda subaydı, o bir çikolata çocuğu, en uzun boylumuzdu. Bunca kiloyu da nereden almıştır? Annesi iyi beslemiş olmalı, bu sene bir ay sürdü Şubat tatili. O hala en uzun boylumuz, üstelik daha da yakışıklı, biraz göbek bağlamış...

Orada yayılmış gibi, düşünceli duran kim, bizim Ferhat değil mi? Sarı ve kurşuni severdi; hep takım elbiseyle gelirdi okula, etekleri geniş, nedense büzgülü; yüzü yine yuvarlak, gülünce dişleriyle gülüyor. O da biraz değişmiş; üzerinde ne sarıdan eser var, ne kurşuni elbise. "Ben Ahsen" dedi de inanmadım, bu nasıl değişiklik Tanrım, Ahsen  seni hiç tanıyamadım... Kutlarım, uzaklardan gelmişsin. Şakir dersen, müteahhit kılıklı, bond bir çantayla gezerdi. Kahkahası yine eksilmiyor, yine ağzı dolu dolu, gözleri ışıl ışıl gülüyor. 

Şu göbekli olan kim, Sencer’i andırıyor biraz, az daha tanıyamayacaktım; simsiyah saçları vardı, ensesi alabıros traşlı, uçları kıvırcık. Gülünce kirpikleri arasından, bir cevher gibi parlardı gözlerinin içi. Yine ıkına sıkına sarf ediyor cümleleri, yine sakına sakına konuşuyor, sanki ödünç alıyor sözcükleri mübarek! 

Dedim ya arkadaşlar; bugün hava değişik, bir gariplik var sınıfta, gözlerde saklı bir hüzün, yüreklerde sanki bir heyecan. Bu gördüğüm gerçek mi, birisi dürtsün beni, rüyada mıyım yoksa? Şuradaki Şaziye değil mi, sarı saçları kumral, uçları lüle lüle, gözler biraz çukurda, şimdi biraz daha kilolu. Kâmuran bu ne hal, saçların dökülmüş, ne oldu sana böyle? Biraz da kilo vermiş, çenesi yine aynı, konuşurken bir tarafa kayıyor, eze eze bırakıyor kelimeleri dişleri arasından; hep olduğu gibi munis, biraz daha kibar, belki biraz daha mütevazi.

Ah, siz yok musunuz çocuklar, siz! Sınıfın sevimli haylazları. Sizsiz sınıfın tadı mı olurdu... Üçü birbirine benzer, üçü birbirinden yaramaz, üçü birbirinden çocuk. Adem’i göremiyorum, yakıştı mı sizlere, nerede bıraktınız onu? Abdullah’la İmset, masadan masaya karşılıklı atışıyor; birbirine kaş-göz oynatıyorlar; biri işaret parmağıyla tehditkar, öfkeden kıpkırmızı yüzü, öteki el sallıyor, bıraksan kapışacak gibiler!.. Boyları hemen hemen aynı, göbekler peydah olmuş, enseler daha kalın.

Helin Kurt

Şu karşıki Harun olmalı, hoca kesin kızacak; hafif kirli bir sakal, bir de gözlük takmış üstüne, cakasını satıyor, fiyakası tam. Sorunca, yine anlatacak bir masal, kaçın kurrasıdır, hoca inanır mı dersiniz. Harun ikizini getirmeyi unutmuş, Bulut’tu adı, aklımızda saklıydı, toz pembe hayalleri vardı.

Bu gördüğüm Şemsinur değil mi, hani lise yolundaydı evleri. Upuzun, düz saçları vardı, at kuyruğu örerdi, insanın ruhuna dokunurdu bakışları. Şimdi yine düz, nedense küt kesmiş; at kuyruğu belikleri yok artık, arka sıralardan hep okşayarak dokunduğumuz...

Yoklama kağıdında hep adı vardı Şeref’in; sıra arkadaşı, öğretmen olup da, yıllar sonra aynı sınıfta gördüğünde onu, nasıl da şaşırmıştı. Matematikten geçmesi gerekiyor Şeref Eker’in, erken evlenmiş, evde çocukları var. Tahtaya kalkınca hep parmaklarını kıtlatırdı Birgül, şimdi yok aramızda. Hatırladım, bir de posta müdürünün kızları vardı, Bircan ile Nurcan, önümde otururdular. Saçlarını arkadan birbirine bağlar, türlü muziplikler yapardı Şakir. Anıları, siyah beyaz bir fotoğraf olarak saklı şimdi.

Sınıfın en güzel kızıydı Afet, erken evlendirdi ailesi, yazık oldu, bir daha göremedik. Sonra Remzi Şit, ne kadar sevimliydi yüzü, gülmeden konuşamazdı. Evliydi, okula gelirken yüzüğünü saklardı. Sınıfta durmadan çocuklarını anlatırdı bize. Daha kimler yoktu ki; Rana Güneş, Yaşar Özkurt, Recep Gülmez, Pervin Şimşekler… Sahi şimdi nerdeler? Nerede kaldı diğer arkadaşlarımız? Nerede kaldı o eski günler, nerede kaldı o eski günlerin o gün yüzlü çocukları; Kazım Günay, Mahide Taş, Haluk Karaçay, Hakan Şanpolat ve daha niceleri…

Bazı arkadaşlar artık hiç olmayacak, erken ayrıldılar bu sıralardan. Bilgen’ı duyunca çok üzülmüştüm; elim bir hastalık almıştı onu aramızdan, toprağı bol olsun, inci gibi dizerdi harfleri defterine. Bir de Metiner vardı, Metiner Karlı, nerede kaldı acaba? “Seni görünce, önümü iliklemek geçiyor içimden” demişti bir defasında, ne efendi çocuktu. Çok sigara içerdi, ne kavgalar ederdim onunla, nasihatin bini bir para; bir türlü bıraktıramadım. Canım senin olsun derdi, ne olur cigarama dokunma. Duydum ki, bir ara ölüm orucuna yatmış, sonra sizlere ömür, merhumun kansere yenik düşmüş ciğerleri.

İri gövdesiyle Nedret, tam bir insan azmanı, kapıdan zor sığardı. Ona yetişmek ne mümkün; coğrafyacı tokat atmaya görsün, her seferinde sıçraması gerekirdi; kasları ne kadar güçlüyse, yüreği o kadar yufkaydı. Bir de Mithat tabii, kavgacı Mithat, erken ayrılmıştı aramızdan, bir başka kente mi taşınmıştı ne. Bak şimdi hatırladım, Kız Merih vardı bir de, kalçasını kıvırtarak yürürdü. Bir kız kadar pürüzsüzdü yüzü, iyi terbiye almış, anlardık, hoş çocuktu.

Samet’i söylemeyin sakın, babası şehrin eski eşraflarından; en haylazıydı sınıfın, en yaramazı, en kavgacısı. Yazılı olacağı zaman, kavga dövüş, ne eder eder çalışkan öğrencilerin yanına otururdu. Çok da uyanıktı, üstelik kurnaz; şeytana külahını ters giydiren cinsinden. Üniversiteyi kazanamadı; uğraştı, çırpındı, çabaladı; bir gün vekil oldu, velhasıl adam olamadı bir türlü.

Ercan!.. Evet, sevgili Ercan!.. Ercan’ı hiç sormayın bana, onu nasıl anlatmalı. Ne zaman hatırlasam, bir elem bulutu çöker yüreğime. Kendi halinde, sakin, sessiz bir çocuktu. Geç fark ettim, duygularını dışa vurmaz, içten içe akardı. Karıncaya bile kıyamazdı. Duydum ki, yüreği atmış, isyan etmiş bir gün bu zalim hayata. O şimdi müebbede mahkum, infazını da yakmış, cezası indirimde, daha yılları var özgürlüğe.

Arkadaşlar; yıl 2011, farkında mısınız, mevsim artık sonbahar. Ağır ağır çıkıyoruz okulun merdivenlerinden, eteklerimizde yığın yığın sararmış yaprak... Ders başlasaydı eğer, bizi gördüğünde, konumuz Ahmet Haşim diyecekti kesin edebiyat hocamız; günler, mevsimler, yıllar, elemli birer uçurtma gibi, bir güzel ömür olup geçecekti önümüzden.

Bugün Pazartesi. Dedim ya, bir tuhaf boşluk içindeyiz çocuklar. Boş sıralarda eski anıların izi var, bir yanımız eksik kaldı sanki. Biliyorum, gelenler sevinçli bir telaş içindeler, ancak herkes başka bir ruh halinde, herkes de başka bir tedirginlik var. 

Şimdi ağır bir suskunluk kaldı havada, asılı. Sınıfta dolu dolu bir hüzün. Eksiklerimiz çok, sıralar hala boş. Sanırım, mazereti olmalı arkadaşların, sınıfa değil, belki de hayata geç kalmışlar, onları yok yazmayalım lütfen. Hatice hoca da gelmedi, üstelik Haluk Eray da yok! Besbelli yoklama yapılmayacak bugün. Haluk’u yok yazalım mı dersiniz? Hadi, onu da bağışlayalım, hep idare ederdi bizleri, kibar çocuktu kendisi.

Karar verelim artık, ne yapalım? Ders filan işleyemeyiz artık, sayımız hala çok az, yazılı falan da olmaz... Sınıfı terk etmek yok, hoca gelmedi, lakin Yusuf burada, izin de vermez doğrusu. İyisi mi, serbest çalışalım bugün biz. Konuyu kendimiz seçelim; dersimiz hayat bilgisi olsun, konu anılar. Haydi, sırayla anlatsın herkes anılarını, bir bir gelsin önümüze o saf ve çocukça günlerimiz. Kim bilir, ne gizli hayallerimiz vardır paylaşacak, ne gizli düşlerimiz. Böylece geçirelim günü, sırayla boşalsın heybelerimiz.

Yusuf Nazım

Yarım Paket Bafra Sigarası, Kol Saati ve Kalemi Bize Kaldı

Yusuf Nazım
Evrensel Kültür Dergisi/Aralık 2011, Sayı : 240
Not : Daha önce Cumhuriyet Gazetesi'nde özeti yayınlanan yazının tamamıdır.

                                                                                     İlhan Erdost’un anısına (*)

Fotoğraf : Mehmet Özer

Yazmak için güzel bir gün seçmişim. Temmuz sıcağından eser yok. Saate bakıyorum, 06.20 suları. Altı saatten fazla oldu, yazıyorum...

Önce hafiften maviye çalıyor karanlık. Sonra, giderek alacaya dönüyor rengi gökyüzünün. Uzaklarda, büyük kentin eteklerinde, rastgele savrulmuş gibi nokta nokta benekçikler var. Usuldan kentin kıyılarına sokulmuş binalar bunlar. Eski yüzlü apartmanların bacalarından güvercin sesleri duyulmaya başlıyor. Derken, yaprakları yeşilin her tonuyla karışık çınar ağaçlarının dalları arasından günün ilk ışıkları sızıyor.

Balkondayım. 07.30 'a doğru yelken açıyor zaman. Sabahın tazeliğini çekiyorum ciğerlerime. Kıvrıla kıvrıla bir ip gibi uzanan otoyoldan tek tük geçen araçlar geçiyor. Uğultusu buralara kadar geliyor. Bir de güvercin sesleri bacalardan. Birkaç kuş sesi daha katılıyor onlara. Yavaş yavaş bozuluyor sabahın sessizliği. Karşı apartmanın balkonunda yaşlı bir kadın sabah kahvesini yudumluyor. Kim bilir hangi denizlere yelken açıyor düşleri, gözlerinde mazinin hayal meyal pırıltısı…

Uyumaktan vaz geçiyorum. Okumak için güzel bir zaman, artık yazmayı bırakıp okusam mı ne... Bahçemdeki genç çınar ağaçları hafiften dallarını sallıyor. Serin bir rüzgar yalıyor saçlarımı. Ötelerden telaşla bir kuş havalanıyor.

Sisler ülkesinde kalbim. Hudutlarında faili meçhule dönen bir iklim. Utanç müzesine dönüyor ülkem. Yüreğimde kurumaya yüz tutmuş bir gül mevsimi, içinde bir yasemin.

/*

Ülkenin utancını topluyor eller. Ankara’da bir dostun kapısına dayanmış kahverengi gözler tedirgin. Sırça yürek, bir türlü çalamıyor kapısını, öylece duruyor. Bekliyor… Bir dostun kapısında zaman geçmek bilmiyor. Ağrıları kadın yüreğinde saklı, ser veriyor, sır vermiyor.. Usuldan dokunuyor zile, yavaşça aralanıyor kapı, gül yüzlerinde gizli bir hüzünle selamlaşıyorlar..

Muzaffer Erdost buyur ediyor içeri… Kaygılarını dışarıda bırakarak, usul adımlarla süzülüyor salona. “Aç mısın?” diye soruyor, “değilim” diyor. Geçmiş anılara yol vermeden, karpuz ve çay ikram ediyor… Konuya giriyorlar birazdan. Ankara’da açılacak 12 Eylül Utanç Müzesi için Muzaffer Erdost, 12 Eylül’de öldürülen kardeşi İlhan Erdost’un kişisel eşyalarının bulunduğu kolileri getiriyor. Birlikte açıyorlar. Masanın üzerinde bir sürü siyah-beyaz fotoğraf… Ayakkabısı, saati, sigarası, kalemi… Öldürüldüğünde üzerinde bulunan kıyafetler.. Kanlı kıyafetler… Gri kırçıllı paltosu ve pantolonu; dikiş yerlerinden sökük, kanlı  pantolonu. Ve üzerinde kanlı lekeleriyle kurumuş paltosu..

Solmuş ve buruş buruş olmuş filtresiz Bafra paketini, metal kordonlu kol saatini ve kurşun kalemini masanın üzerine koyuyor.. Masanın üzerine sanki kardeşinden bir parçayı koyuyor. Kardeşinden bir parçayı değil, sanki kardeşini koyuyor. Onun bahar tazesi gülüşlerini, tez elden büyüyüşlerini, o civanmert, delikanlı yürüyüşlerini koyuyor… Zaman ne bedeller ödetmişti ülkesine; masanın üzerine yenilmiş ülkesini koyuyor.

Derin bir iç çekiyor. Bakışlarını kaçırmak istiyor masanın üzerinden, kaçıramıyor. Kadınca bir duygusallık işte. Sanki, beni gör diye yakınıyor, ısrar ediyor masanın üzerindekiler; bana dokun diye yalvarıyorlar. Dayanamıyor, masanın üzerindekilere nemli gözlerle bakıyor. Yenilmiş bir ülkenin acıları bunlar; dal dal kırılmış umutları, parça parça olmuş düşleri, feryat figan çığlıkları... O, masanın üzerindekilere, masanın üzerindekiler ona bakıyor; bitmemiş filtresiz cigara paketi, kol saati ve kalemi ona bakıyor. Masanın üzerindeki her şey ona bakıyor, ona dokunuyor. Yenilmiş ve mahsun bir ülke gibi duruyor önünde masa. Yenilmiş ve mahzun bir ülkenin bakışları gibi bakıyor gözlerinin içine. İnanmış ama güvenini kaybetmiş, umut etmiş ama yenilmiş, sevmiş ama terk edilmiş..

Geçmiş anıların kıskacından zoraki kurtarıyor kendini, toparlanıyor. Kurtarıp alıyor kendini, hiç de yabancısı olmadığı duyguların sarmalından. Zoraki çözebiliyor, göğsüne bir yumruk gibi gelip oturmuş olan o kalınca düğümü. Yitik bir maziden toplar gibi, cesaretle topluyor masanın üzerinden o yasemin bakışlarını. Buruş buruş olmuş kanlı gri pantolonunu, üzerinde kan lekeleri kurumuş kırçıllı paltosunu, sigarasını, kol saatini, kalemini… Topluyor birer birer, önünde yenilmiş ve yıkık bir ülke gibi duran masanın üzerinden. Yenilmiş ülkesinin bütün acılarını topluyor sanki; dal dal kırılmış umutlarını, parça parça olmuş düşlerini, feryat figan çığlıklarını.. Toplayıp, dolduruyor kolilere bir bir…

 “Gözlerimin önünde yüreğimi aldılar.” diye mırıldanıyor Muzaffer Erdost. İçli gözleriyle uzak bir dünyaya bakar gibi konuşuyor. Gözlerinde uzak bir dünya kalmış gibi sanki. Her kelimesi ağır bir hüzünle yüklü, her kelimesiyle ağır bir hüznü tartar gibi konuşuyor;

“Yarım paket Bafra sigarası, kol saati ve kalemi bize kaldı.”

Fotoğraf : İlhan Erdost Albümü

/*

İçinde, yüreğini sarıp sarmalayan bir hüzünle ayrılıyor Muzaffer Erdost’un yanından. Akşam karanlığının serinliğine bırakıyor kendini. Ankara’nın sıradan bir Ağustos akşamının sessizliği akıp gidiyor içinden. Göğsünde, yüreğinin ta derinliklerinde bir yerde inceden inceye bir acıyı hissediyor. Küçük bir çakının ucu batıyor sanki yüreğinin bir yanına.

Yükü ağır; beraberinden buruk düşler ve dört koli.. İçinde İlhan Erdost’un özel eşyalarının bulunduğu kutular; kanlı giysileri, bitmemiş sigarası, kol saati, kalemi.. Bir de ülkesinin acıları; kırılmış umutları, kaybolmuş düşleri, çığlıkları.. Bu haliyle bu kadar yükü nasıl taşıyacak şimdi. Bu kadar yüke nasıl dayanacak bu yürek? Bu kadar yükle nereye kadar gidecek?

Otuzbir yıl öncesine gidiyor birden. Otuzbir yıl öncesinin puslu Ankara sokaklarını adımlıyor ayakları. Puslu bir Ankara akşamının hayın karanlığını taşıyor koli koli. Biliyor, puslu bir Ankara akşamının günahları var bu kolilerde; Islak ve kirli bir karanlık gibi ülkenin vicdanına yapışan o kara güne ait hemen her şey var; İlhan Erdost’u karanlık bir cemseye koyuşları var; ona karanlık bir cemsede kıyışları var; ona postallarla, tüfeklerle, dipçiklerle vuruşları var.

Hüzünle yoğrulmuş bir Ankara akşamı, arkası kapalı bir cemsede İlhan’ın isli bir karanlık içinde kalmış yüreği var. Pırıl pırıl bir aydınlık içine doğmuş, kitap ülkesinde büyümüş, sırça yüreği... Şimdi pare pare olmuş, çaresiz, kanadı kırık bir kuş gibi çırpınan yüreği; Mamak Cezaevi’nin karanlık ve izbe bir koğuşunda son nefesinde “ağabeyim nasıl” diye soran, “nefes alamıyorum” diye inleyerek duran yüreği var…

Bu gece ağır. Bu gecenin yükü ağır. Bu gece kurşun gibi ağır. Ne kadar da çok ağırlığı var bu geceye ait karanlığın. Bu geceyi kurşun kadar ağır kılan ne kadar da çok şey var bu gecede.

Üzerine kirli bir ölümün adı bulaşmış bir sonbahar akşamı var bu gecede. Beraberinde koli koli taşıdığı bir ölümün kokusu var. İsli bir alacakaranlıkta, sokakları korkuya ve kuşkuya bulanmış bir Ankara akşamı var; Mamak 1 Nolu Cezaevi kapısından Erdost kardeşleri getiriyor bir araç. Daracık bir merdivenin başında, biri orta yaşı geçmiş 48, diğeri 36 yaşında, zamanın durduğu bir mekan var; Erdost kardeşlerin bilekleri kelepçeli; bir merdiven altında saçlarını ve bıyıklarını kesmişler, profilden fotoğraflarını çekmişler; çekilen bu fotoğrafta ağır ağır gelen bir ölümün sureti var. Cezaevinin, alfabenin harfleriyle sıraya girmiş dizi dizi soğuk yüzlü binaları var; A’dan C’ye giderayak yaklaşıyor bir ölüm; C- Blokun ölüm kapanına benzeyen F isimli bir koğuşu var. Korkuya batmış yüzlerin, çürümüş suretleri var cemsede; kana bulanmış kinleri, dinmeyen öfkeleri, tarihten kalma nefretleri var..

Bir cezaevi aracının Ankara sokaklarından sessiz bir ölüm makinesi gibi geçişi var. Demir ızgaralı pencerelerinden sarkıtmış dallarını akasyalar, yaprakların korkulu bakışları var; yol kenarlarında birbirine sokulmuş sokak lambaları, ürkek ürkek göz kırpıyor. Geç bir sonbahar akşamının alacakaranlığı dolduruyor Ankara’nın caddelerini. Mamak Cezaevi yolunda bir aracın, her santimetrekaresine sinmiş bir ölümün kokusu var. Sararmış yapraklarıyla dallarını yol kenarlarına bırakmış akasyalar yorgun; sokak lambaları görmüyor, bulvarlar susmuş, sokaklar sağır. Ağır ağır seyreden bir aracın soğuk metal zemininde, postal sesleri altında ezilmiş, kan ter içinde sereserpe yatan İlhan Erdost’un soluksuz kalmış yüreği var.

Bu gece, sırtında ağır bir yük. Bu geceyi taşımak ne kadar güç. Çare yok, bu geceyi taşıyacak. Üstelik bu gece sıcak. Bu gecenin yüreği, tıpkı bir yangın yeri gibi sıcak. Bu gecenin ateşi, belli ki yüreğine bulaşacak. Bu gecede öyle çok şey var ki, yüreğini alazlı bir yangın yeri gibi yakacak.

Avludaki lambalar, demir parmaklıklar, tel örgüler, mazgallar, tomsonlar var bu gecede… Namluları üzerlerine çevrilmiş tomsonlar! Açık bir avluda, koğuş kapısının karşısında, demir parmaklıklar arkasında, ışıklı bir kapıya doğru düşe kalka ilerleyen bir ölünün ağır aksak gölgesi var.

Beraberinde dört koli, Ankara’nın yolları ona dar. Yanında, sinsice çürütülmüş bir tarihin soluksuz kalan sessizliğiyle eski ve yenilmiş bir Ankara var. Eski ve yenilmiş bir Ankara’nın ölüm kokusu var şimdi üzerine sinmiş. Kolu kanadı kırılmış bir şehir var yüreğinde taşıdığı; kenar mahalleri, sokakları, fabrikaları kuşatılmış; üniversiteleri suskun, kitabevleri tutsak edilmiş bir kent var beraberinde…

Bu gece ağır ve hüzünlü bir gece; masum gülüşlü bir çocuğun yüzü var bu gecede. İlhan’ın gülümsemesi var; bir tek ayakkabısı, not defteri ve üzerine alınmış kırık dökük notları var; soluk yapraklarında ürkek cümleleriyle sevdiklerine yazılmış duyguları var. Yarım kalmış Bafra paketi, içinde onaltı dal cigarası var; Son paketini nasıl açmış, son sigarasını ne zaman içmiş, son nefesini içine nasıl bir hüzünle çekmiş... Kalemi var; kim bilir en son hangi sözcüğü çiziktirmiş… Hangi notu almış, hangi sevdiğine, hangi duygularla, hangi güzel sözleri yazmış.. Bir de kol saati var; camı kırılmış, metal kordonu kopmuş; akrebi ikiyi, yelkovanı beşi gösteriyor. İkiyi yirmibeş geçe metal bir çerçevede durmuş zaman. Öylece donmuş zaman… İkiyi yirmibeş geçe, öylece  durmuş zamanın saati. İkiyi yirmibeş geçe duran zamanın saatinde İlhan’ın gözleri var; son bir kez zamana karşı sorular soran bakışları var. Tıpkı bu saat gibi zamansız durmuş, tıpkı bu saat gibi sebepsiz kırılmış İlhan’ın yüreği var bu saatte. Son yolculuğuna çıkarken, uyandırmaya kıyamadığı küçük kızının gül kokusu var.

Bu gece hava ağır. Bu geceyi taşımak zor. Dünyanın yükü var bu gecede. Ankara’nın duraklarına, taksilerine, otöbüslerine nasıl sığacak bu yük? Nasıl alacak sokaklar bu yükü, nasıl sığacak caddelere bu yük?.. Bunca yükü nasıl taşıyacak, bir zamanlar nice ölümlere teslim olmuş bu şehir. Bu gece, can evinden yaralı bir ülke var yanında taşıdığı; damarları parçalanmış, geleceği tutsak edilmiş, hayalleri yasaklanmış bir ülke; sevinçleri karartılmış, gülüşleri yaralı, yüreği ağrılı... Yaralı bir ülkenin yaralı bir yüzü var yanında taşıdığı; adı İlhan, soyadı Erdost. İlhan Erdost’un puslu bir Kasım akşamında, bir cezaevi koğuşunda unutulmuş kanlar içinde kalmış yüzü var.

/*

Fotoğraf : İlhan Erdost Albümü

Araç, ölgün ışıklarıyla bir sokak lambasının zoraki aydınlattığı bir apartmanın önünde durdu. Yaralı yüzüyle indi taksiden, yaralı gözlerle baktı kolilere, yaralı yüreğiyle taşıdı onları… Sanki yaralıydı bu kent; bu üzerinde yürüdüğü kaldırımlar, şu karşı apartmanın sönmüş ışıkları, bu göz gözü görmez karanlık… Yaralı adımlarla yürüdü apartmana doğru, ağır ağır çıktı merdivenleri, yaralı bakışlarla aradı anahtar deliğini, sanki yaralıymış gibi çevirdi bileğini… Kapıyı araladı, kolileri bir bir içeri aldı. Sanki bir vuruşmadan çıkmış gibiydi. Yorgun ve yaralı bedenini zorlukla sürükledi içeriye…

Üzerindeki bunca yükün ağırlığında, duygularıyla kalbi arasında sıkışmış gibiydi. Sisler içinde kalmış eski anıların çarşafı hafifçe aralandı; 1991 yılının soğuk bir Mart gününde, işkencede öldürülen nişanlısının ölüm haberinin geldiği o güne döndü; yüreğinde kapanmaya yüz tutmuş bir yaranın hafifçe açıldığını hissetti…

Odaya girdiğinde yenik bir ülke gibiydi yüzü. Ve yıkılmış bir kente benziyordu yüreği.. Saatlerdir göğsünde kilitlemiş olan düğümü, yutkunarak güçlükle çözebildi. Bir süredir yüreğine akıttığı yaşlar, yanaklarından aşağıya bir sicim gibi süzüldü..

Kanepenin üzerinde kendine geldiğinde, gecenin geç bir vaktiydi. Kalktı, yüzünü yıkadı, saçlarına çekidüzen verdi. Aynada kızarmış gözlerine baktı. Yarın, 12 Eylül Utanç Müzesi’ne Muzaffer Erdost’tan aldığı eşyaları götürecekti. Kolilerdeki eşyaları tasnif etmesi gerekiyordu. Arkasına yaslandı, yaşadıklarını bir kez daha düşündü. Burası sisler ülkesiydi. Sisler ülkesinde yaşayanların ne tanrıları vardı ne de tanrıçaları... Hiçbir şey basit bir görüntüden ibaret değildi. O halde, olmayan şeye dair değil, var olana dair anlatılacaktı hikayeler. Doğanın Diyalektiği’ydi bu, karşı gelinemez, tutsak alınamaz, durdurulamaz!

Toparlandı. Bilgisayarın başına geçti. Heybesi yarım kalmış düşleriyle doluydu. Zaman, adına tarih denilen bu beldede bir kasırga gibi esip geçiyordu. Yüzüne buruk bir gülümseme kondurdu, yazmaya başladı. Aklında, geçmiş zamanların sisli anıları, yüreğinde parça parça olmuş kelimeler;

“Yarım paket Bafra sigarası, kol saati ve kalemi bize kaldı...”

(*) İlhan Erdost ve Ağbeyi Muzaffer Erdost 12 Eylül 1980’den hemen sonra evlerinde yasak kitap bulunduğu gerekçesiyle gözaltına alınırlar. 7 Kasım günü Mamak Cezaevi’ne ait bir araçla A Blok’tan C Bloka götürülürken, aracın içinde ve koğuş kapısında öldüresiye dövülürler. İlhan, bu işkence sırasında beyin kanaması geçirerek ölür. Son sözü “Ağbeyim nasıl” ve “nefes alamıyorum” olur. Evlerinde bulunduğu iddia edilen kitabın adı ise F.Engels’in “Doğanın Diyalektiği” adlı kitabıdır.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var

Evrensel Kültür Dergisi- Ekim 2011, Sayı : 238
Yusuf Nazım

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Gezginim, uçsuz bucaksız şu evrende, bir kum tanesi kadar küçük, henüz keşfedilmemiş devasa bir gezegen kadar büyük, yeni bir dünyaya yolculuklarım var. Uzansan parmaklarınla dokunacak kadar yakın, fırlasan ışık hızıyla, asla varılamayacak kadar uzak, henüz doğmamış yıldızlara yolculuklarım var. İçimde, eski zamanlara ait dayanılmaz bir merak, sanki hiç yaşanmamış daha dün kadar yakın, bilinen en eski zaman kadar uzak, geçmiş zamanlara dair yolculuklarım var. Gözlerimde yakılmamış bir yangının ateşi, kulaklarımda sanki duyulmamış sesler ve dilimde söylenmemiş nehir gibi sözcükler; söylenmemiş sihirli sözlere dair yolculuklarım var…

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Duyuyorum, damla damla dökülüyor deniz, taş taş sökülüyor dağ, tane tane büyüyor çığ, kulaktan kulağa yayılıyor bir efsane…
Uzak bir ülkede, güneş açmaz dağların yabanıl doruklarında, görülmemiş bir fırtına patlıyor. Göz gözü görmüyor, iz izi sürmüyor; sesler ağır ağır çürüyor, cümle izler siliniyor. Havada, bıçaktan beter keskin, ecelsiz ölüm kadar vahşi, çığlık çığlığa bir gecenin kulakları yırtan uğultusu; geçit vermez dağların zirvesinde, asi bir ayazın pençesinde, emaneti sırtında iri bir gölge, soğuktan donmuş parmaklarını kemiriyor.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Filiz bile vermemiş sevda, henüz başlamamış aşk, ana rahmine düşmemiş can. İçimde dalga dalga büyüyen bir heyecan. Ne toprağın, ne ateşin, ne suyun sesi, daha başlamamış bir hayat…
Güneş, o talihsiz coğrafyada ağı ağır yükseliyor. Dağların, buram buram çayır çimen kokan eteklerindeki, kerpiç duvarlı evlerin mavi gözlü çocukları, ışığı elleriyle keserek susuyor. Güneş, denizden daha küçük, bir gölden daha büyük bir suyun koynuna kızılca bir kıyamet gibi sokuluyor. Tatvan’da Van Gölü’nün kıyısında, beyaz badanalı duvarları arasında bir genç kız, zayıf ince parmaklarıyla umutlarını dokuyor. Nemrut’un eteklerinde, kavalını kaybetmiş bir çoban, dili tutulmuş gibi mahzun, dizlerini dövüyor; önce ağır ağır çömeliyor, sonra silkiniyor, yürüyor; efsunlu sözleriyle, mavi gözlü devi sihirli lambasından çıkarmaya çalışıyor.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Bir sazın tınısı, neyin fısıltısı, rüzgarın ıslık çalan sesi, kavalın nefesi; buharlı bir trenin zifiri karanlığı delerkenki söylencesi; bir dut ağacının bağlaması, bir kemanın inceden inceye hüzünle ağlaması…
Sihirli türküler besteliyorum kendime, kendi kendimle avunuyorum. Gözüm, gecenin alaca karanlığında, ateşten bir türkü gibi düşüyor önüme, ardından yürüyorum. Kadife koynunda karanlığın hiç durmadan ilerliyorum. Eski zaman masalları, unutulmuş hikayeler, gizli kalmış serüvenler karşılıyor beni. Şiirlerime notadan ve sesten elbiseler giydiriyorum.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Bir film şeridi gibi geçiyor önümden hayat. Her dokunuşumda epik bir bahar gibi dökülüyor gözlerimden yaşamak; bir belgesel tadında renkleniyor, ahenkleniyor. Filmin son karesi donmuş; su akmıyor, rüzgar esmiyor, zaman geçmiyor; yönetmen sessiz, oyuncular pür dikkat, figüranlar beklemede…
Ereğli’’den Armutçuğa, yeşilin bin bir tonu arasından yorulmuş gibi ilerliyor, kıvrıla kıvrıla yükseliyor yol; sara sarmalaya çoğalıyor ağaçlar, alçala yüksele ilerliyor bir vadi; terkedilmiş baca ağızları, sönmüş ocaklar, sararmış benizleriyle evler, hüzünle yaklaşıyorlar. Sessiz ve usuldan yumuyor gözlerini, durula durula yaşlanıyor, ağır ağır çekiliyor bir hayat.
Varagel’in aşağı ucunda, paslı gövdesiyle bir vinç, 1919 yılından beri taşlaşmış, anıtlaşmış gibi öylece duruyor, belki de son vardiya işçilerini bekliyor. Batık bir kent gibi sallanıyor köpüklü dalgaları arasından eski iskele, dalgalar son hıçkırıklarını da savuruyor. Kandilli’de bir kömür işçisi bekliyor beni, yaşamaya pandomim geçecek, kim bilir heybesinde ne hüzünlü öyküler biriktiriyor. Motor çalışıyor, çarklar dönüyor, dişliler birbirine kenetleniyor, asansörler ağır ağır homurdanıyor. Yerin yedi kat derininde, karanlık bir kömür galerisinde, açılmış son ayağın biraz berisinde, bağdaş kurmuş işçiler, birbirilerine esrarengiz hikayeler anlatıyorlar.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Hissediyorum, yenik bir ülke, yaslı bir toprak, kurumuş bir çöl; orada öylece durmuş beni bekliyor. Yarım kalmış bir düş, tamamlanmamış hayaller, yitik bir efsane…

Rafah’ın kenar mahallelerinin birinde, bir megafonun ince ve metalik sesi, dozer paletlerinin gıcırtıları arasında eriyor. Daha gerilerden, perde perde tank sesleri geliyor. Filistin’in kara gözlü çocukları, omuzlarında amerikan bayrağına sarılmış bir tabutu taşıyorlar. Görüp te yaşamayanlar, el verip ulaşamayanlar kulaktan kulağa birbirilerine Rachell Corrie’nin hikayesini anlatıyorlar. Esrarlı bir fısıltı gibi çoğalıyor, dalga dalga yayılıyor söylenceler; Gazze’nin daracık sokaklarını aşıyor, sınırları bir çırpıda geçip, ülkeden ülkeye taşıyor. Bütün eski kentlerin varoşlarını, aşağı mahalleleri, işçi semtlerini, kampusları, üniversiteleri yakılmış bir ağıt gibi dolaşıyor.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Aklımda, yaşanmamış serüvenlerin izi, yüreğim söylenmemiş sözlerle dolu. Gideceğim gün yakın mı, uzak mı bilmiyorum? Varacağım hedefe ulaşabilecek miyim, kestiremiyorum… Dehşetengiz bir coğrafyanın serüvencisi olmak istiyor yüreğim; bütün o yalçın kayalıklar, ıssız vadiler, geçit vermez dağlar…
Kara giysiler içinde, yaşlı kadınlar kucaklaşıyorlar. Küçük mavi gözlerinde bir çocuğun parça parça safir düşler büyüyor. Havada kükürt kokusu, benzin kokusu, barut kokusu; kesilmiş ağaçların, yakılmış ormanların, vakitsiz öten kuşların korkusu; yanık otlar gibi tutuşan toprağın, akışına set çekilen bir ırmağın, apansız giden göçmen kuşlarının korkusu. Yaşamak ağır bir sürgüne dönüşüyor birden, pamuğun beyazı, buğday başaklarının sarısıyla örtüşüyor. Deşta Farkini’de, dümdüz ovada bir köstebeğin öyküleri dolaşıyor. Geride kalanlar, keskin bakışları kibirli, sakalları hırpani, şarabi bir eşkıyaya, gece gündüz korkunç eşkıya öyküleri anlatıyorlar.

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Akasyalar arasından yavaşça yürüyorum. Yıllardır yazılmakta olan, yarım kalmış bir romanın izini sürüyorum. Hafif bir yel esiyor, yağmur çiseliyor, ıssız bir köşede iki yaşlı çift, birbirine sokulmuş el ele tutuşuyor. Bahçe kapısında, oturduğu yerde taşlaşmış bir adam, eli çenesinde yıllardır derin derin düşünüyor. Bakırköy’ün bütün delileri benimle gülüyor, benimle ağlıyorlar.
Deliler koğuşuna düşüyor yolum. Kozmik zamanlardan masallar anlatıp, delice düşler kuruyorum. Mantıksız felsefe söyleşileri geçiyor içimden, deliliğe övgüler diziyorum. Anlamsız donuk bakışları, sevinçten başka bir şey gülüşleri, ürkek ve çekingen dokunuşları. Hasta, çarpık suretleriyle sürüler halinde yüzler, alın çizgilerinde derin izler, kim bilir ne garip hayatları gizler. Dışarıda yağmur hızlanıyor, koridorda ayak sesleri; mazgallar tedirgin, kötü haber erkenden yayılıyor. Duvarlar bir gecede bin yıl birden yaşlanıyor.
Çuval giymiş bir delinin, duvarları deliyor çığlıkları. Başka bir deli, korkuyla büzülmüş bir köşede, kendince söylenerek oturuyor. Dudaklarında yanmamış bir izmarit, bakışlarında keder, pörsümüş bir deftere deliliğin güncesini tutuyor.
Demir parmaklıklar, uzun ve loş koridorlar, sıska ve çelimsiz bedenler… Ara bir ıslık sesleri duyuyorum. Aklımı başımdan alamıyor, delirmeye doğru doludizgin koşuyorum…

Henüz çıkılmamış yolculuklarım var.

Görüyorum, yarım kalmış her şey beni bekliyor; bitmek tükenmek bilmeyen gece düşleri, unutulmuş şeyler, yüreğimde bir şiir sarhoşluğu, tutsak şehirler, kalbim yapayalnız bir tecrit yeri; yeniden boğuluyor Hasankeyf, sular altında kalacak Aliaone; Havana’da şeker kamışı tarlaları, talan edilmiş İskenderiye Kütüphanesi, Kaz Dağı’nın eteklerinde bir kuş sesi… Hepsi, hepsi, hepsi beni bekliyorlar… Birden sessizlik sağanağına dönüyor içim, yüreğimde gül mevsimi açıyor, damarlarımda nefti bir baharın ateşi, buram buram aşk kokuyor.
Şakaklarımda domur domur ter, yüreğimde dom dom kurşunu gibi sesler; bir dağdan bir dağa çarparcasına, damarlarım çatlarcasına, gözlerimden yaşlar boşalırcasına haykırıyorum; Henüz çıkılmamış yolculuklarım vaaaaaar! Gelen yok muuuuuuu!?..

Yusuf Nazım