Kemençeler geçidi

Yusuf Nazım
T24 | 13 Ocak 2025 

Gözlerimde bir ağırlık.

Sanırsın, dünya tüm yükünü bir gecede yüreğime bırakmış.

Bilgisayar ekranının karşısındayım. Ellerim hareketsiz, bakışlarım donmuş. Bir kemençe korosunun tınıları, odamdaki sessizliği bölüyor.

Kulaklarımda Pontus ve Karadeniz’in yürek burkan ezgileri… İçimde, kabardıkça kabaran bir deniz; dalgaları sessiz, durulmaz.

İşte gidiyor: Türkçe ve Yunanca ezgilerin kardeş sesi, gidiyor kemençenin soluk soluğa yankılanan nefesi. İşte onun arkasından son yolculuğuna serenat, işte fani bir ömürden baki kalan en son ezgiler…

*  *  *

Achilles Vasilliadis.

Pontus ve Karadeniz müziğinin sessiz ama etkileyici kahramanı. Trabzon’dan göç eden bir ailenin çocuğu olarak Yunanistan’da dünyaya gelir. Hayatını kemençeye ve halk müziğine adayan Vasilliadis, Pontus kültürünü Yunanistan’da, Türkiye’de ve tüm dünyada tanıtmayı amaç edinir. Ezgileri, yalnızca Karadeniz’in hüzünlü sularını değil, halkların ortak acılarını da yansıtırdı. Kemençe çalarken parmaklarının üflediği notalar, geçmişin izlerini bugüne taşıyan bir köprü gibiydi. Vasilliadis, 5 Ocak 2025’te Selanik’te hayata gözlerini yumduğunda, arkasında unutulmaz bir müzik mirası ve halkların kalbine dokunan derin bir sessizlik bıraktı. Cenazesi bir gün sonra kemençeler eşliğinde toprağa verildi.

Achilles Vasilliadis'in cenaze töreni, Atina, 6 Ocak 2025

*  *  *

Ah Vasilliadis, ahh!

Ardında onlarca kemençeci, telleri bir yas teline dönüştürmüş, geçmişin sinesine sanki bir devri bırakıyor. Her notada yas, her dokunuşta elem, her telde hüzün büyüyor, her tını sonsuz ayırılıkları çağırıyor. Ötekinin tarihi, bir dostun gölgesine çekincesizce sığınıyor.

Nedendir bilmem, gözlerimdeki o sebepsiz ağırlık büyüdükçe büyüyor.

Geçmiş anıların buğusu, apansız zihnimde canlanıyor.

1983 yapımı Rembetiko filminin unutulmaz final sahnesi beliriyor gözlerimin önünde. İçimden bir ses büyüyor.

Ah Marika!

Ege’nin doğusundan parlayan yıldız, acılı toprakların kayıp sesi; yerinden edilmişlerin, köklerinden kopartılanların; hasretin ve ayrılıkların şarkıcısı Marika!

Sene 1957. Marika’nın tabutu, üzerinde güllerle mezara iniyor. Başında mangaslar, rembetisler, buzukiciler, udiler ve santuriler… Kürek, toprak ve sessizlik… Mezar yavaş yavaş kapanıyor, çalgılar inceden inceye çalıyor. Rembetikonun asi melodileri, bir veda mektubu gibi hüzünlü bir serenada dönüşüyor.

*  *  *

Marika Ninou.

Rembetiko müziğinin unutulmaz kadın sesi. Mübadele yıllarında, 1922’de İzmir’den Atina’ya göç eden bir ailenin çocuğu. Ailesiyle birlikte Anadolu’dan Yunanistan’a yerleştiğinde, kendisini bir kimlik ve aidiyet arayışının ortasında bulur. Marika, bu toprakların acılarını, göçlerin ve yerinden edilmelerin bıraktığı yaraları, rembetiko şarkılarında dile getirir. Taverna sahnelerinde başlayan müzik yolculuğunda, Yunanistan’ın en önemli rembetiko ustalarıyla yolu kesişir, rembet müziğinin zirvesine ulaşır.

Onun, Ege’nin doğu yakasından yükselen sesi, rembetikonun hüznünü ve başkaldırısını yansıtırdı. Ancak bu büyülü ses, çok genç yaşta susar; Marika Ninou, 1957 yılında, tıpkı benzer ezgilerin şarkıcısı Kazım Koyuncu gibi, erken yaşta kanser nedeniyle hayatını kaybeder. Bu anıtsal müzik serüvencisi arkasında, her biri birer ağıt olan hüzünlü şarkılar bırakır.

Rembetiko filmi, 1983 - Marika Ninou'nun cenaze töreni

*  *  *

Gözlerim, Vasilliadis’in son yolculuğunda.

Vasilliadis ile Marika’nın vedası belleğimde birbirine karışıyor.

Bir yanda rembetikonun özgür ruhu, diğer yanda Pontus’un kemençesi… Dertlerin, acıların, kayboluşların ortak dili. Farklı coğrafyalarda çoğalmış benzer sızıları, ayrılıkları ve yasları şarkılarla birleştiren köprü… Vasilliadis’in sesi, Marika’nın melodileriyle sarmaş dolaş oluyor. Bu iki ses, coğrafyaların sınırlarını, ayrılıklarını unutup birbirine karışıyor.

Gözlerim kıpırtısız, öylece bakıyorum.

Biliyorum, yüreğimden ruhuma hücum eden o tarifsiz duygu seline teslim olmamalıyım.

Kemençeyi ve buzukiyi dinliyorum.

Bir kez daha müziğin dili beni sarıp sarmalıyor, çalgıların sesi halkların acılarını, sevdalarını,  yaslarını anlatıyor.

Sen ey Vasilliadis! Ayrı dilleri aynılaştıran, ayrı ezgileri kardeşleştiren, farklı coğrafyaların acılarını birleştiren Vasilliadis!

Sen ey dokunaklı türkülerin, acılı ağıtların, içli ezgilerin şarkıcısı Marika!

Ey Vasilliadis! Ey Marika! Size söylüyorum!

Sesleriniz, farklı toprakların ortak acıları üzerinde yükselen kutsal bir anıt gibi… Melodileriniz, bir duygu denizinin iki yakasında esen serin rüzgârlar gibi…

Ezgileriniz, hatıralarınızın mirasıyla bir kez daha dilsiz acıların, suskun hüzünlerin yurdundan çıkıp halkların kimsesizliğine ses oluyor.

Bir cenaze törenini değil, kemençe geçidini izliyorum.

Achilles Vasilliadis’i uğurlayan notalar, yalnızca bir müzisyene değil, bir coğrafyanın yaralı tarihine, halkların acılarına tanıklık ediyor.

Bakışlarım donuk, hareketsiz.

Gözlerim, gittikçe büyüyen bir yağmur bulutu gibi ağır, yaklaşıp uzaklaşıyor.

Ekranda, Vasilliadis’in tabutu bir kez daha görünüyor.

Güller serpilmiş üzerine, tıpkı Marika’nın tabutu gibi.

Kemençelerden yayılan notalar, Vasilliadis’in ardından yükselen bir selam, bir veda gibi… Onlarca müzisyen, melodileriyle ona eşlik ediyor. Tıpkı Marika’nın ardından rembetislerin söyledikleri o son serenat gibi…

Ve ben yalnızca izliyorum.

Yüreğimde yankılanan sessiz bir çığlık; gözlerime hücum eden baş edilmez duyguların ağırlığı.

Ruhumda hüzünlü bir sarhoşluğun çırpınışları, kemençeyle buzukinin ezgileri birbirine karışarak büyüyor.

Dayanamıyor artık bu ağırlığa, gözlerim yavaşça kapanıyor.

Bir damla yaş, yanağımdan aşağıya ağır ağır süzülüyor.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/kemenceler-gecidi,48074

 

Bizim büyük çaresizliğimiz

Yusuf Nazım
T24 I 11 Temmuz 2023

Yürüyorlar.

Kadınla erkekli, yaşlı genç, çoluk çocuk demeden yürüyorlar.

 Sadece yürümüyorlar, arabalarıyla gidiyorlar; otomobillere binmişler, kamyonetlere dolmuşlar, minibüsleri doldurmuşlar, otobüslerle gidiyorlar.

Yüzleri kızarmış, gözleri fırlamış, heyecanlı bir telaş içindeler.

Sahil yolunu tıklım tıklım doldurmuşlar. Araç ve insan kalabalığı kilometrelerce konvoy oluşturmuş. Hepsi aynı istikamette ilerliyorlar.

Kimi koşar adım, ayaklarını sürüyerek; kimi apar topar, bir diğerine omuz vurarak gidiyorlar.

Nerden geliyor, nereye gidiyorlar, kim bunlar?

Bedenlerini saran, gözlerinde büyüyen bu histerik telaş da neyin nesi?

Araçlar korna çalıyor birbirine durmadan. Hummalı kalabalıklar akıyor yol kenarlarından; sanırsın büyük bir kıtlıktan çıkmışlar, sanırsın iki yudum suya hasret, sanırsın bir lokma ekmeğe muhtaç, yenilmiş bir ordunun perişan askerleri bunlar, arkasına bakmadan kaçar gibi gidiyorlar. 

Nükleer bir felaket mi var, yeni bir savaştan mı kaçıyorlar, radyoaktif bir sızıntıdan mı yoksa? 

Duvarlar yıkılmış, tel örgüler parçalanmış, sanki bir mülteci ordusu gibi ilerliyorlar.

Yollarda bir kaos, bir keşmekeş, salkım salkım kalabalıklar uzanıyor. Yüzler tedirgin, bakışlar keskin, kaşlar derme çatma, gelişigüzel bir güruh halinde ilerliyorlar…

Koşuyorlar!

Durmaksızın koşuyorlar!

Birbirlerini iterek, tünellerden geçerek, çitlerden atlayarak, viyadükleri aşarak yol alıyorlar.  Düzensiz, gelişigüzel, talana giden sefil bir ordunun askerleri gibi ilerliyorlar.

Samsun’dan, Sinop’tan, Rize’den Trabzon’dan çıkmışlar yola; Giresun’dan, Ordu’dan, Hopa’dan geçerek, dur durak bilmeden, akın akın geliyorlar.

Kimi açık, türbanlı; kimi modern, muhafazakâr; kimi kadın, hamile; kimi genç, yağız delikanlı, yan yana, peş peşe, art arda yürüyorlar.

Kimi İstanbul’dan gelmiş, kimi Erzurum’dan, kimi Ağrı’dan. 

*  *  *

İşte yavaş yavaş gözüküyor menzil.

Kalabalıklar şimdi daha da heyecanlı, dalga dalga. Birbirini ezerek, biri diğerini geçerek, kornalar çalarak ilerliyor. 

İnsanlar aç, insanlar hırslı, insanlar heyecanlılar. 

Kimi kucağında çocuk, kimi sırtında çanta, kimi torbasında azık taşıyarak yürüyorlar. 

Karadeniz sahil yolunda kilometrelerce uzamış konvoylar; arkası bitmiyor bir türlü, önü gözükmüyor. 

Artvin’i, Hopa’yı geride bırakarak, Sarp Sınır Kapısı’ndan geçerek, Batum’a doğru ilerleyerek gidiyorlar. 

Kimi arabasını iterek, kimi eşinin elinden tutarak, kimi kucağında çocuğunu taşıyarak...

Acıkmışlar, yorulup terlemişler, kan ter içinde kalmışlar, durmaksızın koşuyorlar. 

Iphonelara, Huaweilere, Sansunglara koşuyorlar! 

Asırlardır bir avuç toprağa hasret gibi, senelerdir aç kalmış, çöllerde susuzluktan kurumuş gibiler. 

İsterik çığlıklar atarak, birbirine omuz vurarak; yorulmuş, bitap düşmüş, nefes nefese kalarak, çılgınlar gibi koşuyorlar. 

iPhone 14'lere, Huawei P40'lara, Galaxy A14'lere doğru koşuyorlar...  

*  *  *

Karadeniz hırçın, dağlar puslu. 

Araçların radyolarından tek adamın talimatları yükseliyor; 

Emir büyük yerden; dağlarda, vadilerde yankılanıyor sesi: 

"Katma Değer Vergisi yüzde 18'den 20'ye çıktı, duyrula! Yurt dışından alınan telefonların kayıt harcı ise 20 bin lira ola!" 

Yürüyorlar. 

Yüreklere zerk olunmuş korkunun gölgesine sığınarak yürüyorlar, ağızlarında belli belirsiz bir utancın sessizliği, susarak ilerliyorlar. 

Ellerinde dövizleri yok, pankartları da öyle. 

Slogan atmıyorlar, adalet ve hukuk peşinde değiller, hak aramıyorlar. 

Bir mitinge gider gibi değiller, türkü söyler gibi neşeli, hiç değiller. 

Sofrası küçülmüş de küçülmüş, aş için, ekmek için, grev hakkı için yürümüyorlar. 

Kursağından çalınan ne, bilmiyorlar. 

Lokmamız niye küçüldü diye sormuyorlar. 

Bu ceberut düzeni yaratan kim, umursamıyorlar. 

Sorular sormayı çoktan unutmuşlar. 

Haksızlığı, ahlaksızlığı, arsızlığı kanıksamışlar.

Çocuklarının geleceği nesil nesil çalınmış, umursamamışlar. 

Niye, nasıl, neden diye sorgulamayı unutmuşlar. 

En çok boyun eğmeyi, en iyi biat etmeyi öğrenmişler. 

Refleksleri körelmiş, sinirleri ölmüş, hissizleşmiş bir güruha dönüşmüşler. 

Sesi kısılmış, değerleri körelmiş; daha çok şükretmesi öğretilmiş, çaresiz bırakılmış insancıklar. 

Rüzgâra karşı yürümeyi unutmuş, ruhunu seslere hapsetmiş, bedenini rüzgârın akışına bırakmış sessiz, hareketsiz, ölü; yeri geldiğinde tehlikeli kalabalıklar. 

Camilerde kutsanmış, dualarla beslenmiş; hep yok sayılmış, hep onuru kırılmış, hep gururu örselenmiş; her şeyiyle teslim alınmış, acz içinde bırakılmışlar. 

Zihin dünyası ele geçirilmiş, sesleri bastırılmış, sözcükleri prangalı, düşünceleri tutsak. 

Yüzlerinde boyun eğmenin, susmanın, kabullenmenin dayanılmaz ezikliği. 

Düşürülmüş bir toplumun çaresizliği. 

Bizim büyük çaresizliğimiz.

https://t24.com.tr/yazarlar/yusuf-nazim/bizim-buyuk-caresizligimiz,40746